Ardahan’ın Damal ile Posof ilçeleri arasında yapımı süren Ilgar Tüneli’nde çalışan Bergiz İnşaat’ın, tünelde yürüttüğü çimento enjeksiyon işlemlerinden çıkan atık suları doğrudan dere yatağına boşalttığı iddia ediliyor. Bölge halkına göre kirli suyun kontrolsüz bırakılması, dere ekosistemini ağır biçimde tahrip etti.

Dere yatağında toplu balık ölümleri görüldü; özellikle nesli koruma altında olan kırmızı benekli alabalıkların yok olduğu bildiriliyor. Yöre halkı, durumu “çevre felaketi” olarak tanımlıyor.

‘2017’den beri önlem yok’

Suat Ardahan Damal ilçesinden. Seyitören Köyü'nde çamura bulanan derenin yanı başında yaşayan biri. soL’a konuşan Suat sorunun yıllardır sürdüğünü hatırlatıyor:

“2017’den beri bu kirlilik ve balık ölümleri devam ediyor. Ne şirket ne de ilgili kurumlar kalıcı bir önlem alıyor. Sosyal medyada gündeme getiriyoruz, yerel ve ulusal basına taşıyoruz, yine çözüm yok.”

Suat, firmanın masraf gerekçesiyle atık havuzu ve arıtma sistemine özen göstermediğini ve bazı yönetmelikleri göstermelik olarak tuttuğunu belirtiyor:

“Burada çalışanlarla sohbet ediyoruz. Çalışanlar bile arıtmanın göstermelik olduğunu söylüyor. Beton atıklarını bile dereye döküyorlar.”

Suat, Bağırsak Deresi’nin bölge için hayati önemde olduğunu vurguluyor:

“Damal ve Hanak’ın hayvanları bu sudan içiyor. Kimyasal atıklar suya karışınca canlı kalmıyor. İlkbaharda dere kendini yeniliyor ama çalışma başladığı anda yine balıklar ölüyor.”

Eski muhtar: 'Kırmızı benekli alabalık artık yok. Tükendi!'

Seyitören köyünün eski muhtarı Metin Türker de suyun çamur aktığını ve balık türlerinin yok olduğunu söylüyor. Türker, dereyi şöyle anlatıyor:

“Biz buraya çay deriz. Esas adı Bağırsak Deresi. Çayın inşaatın üst tarafında kırmızı benekli alabalıklar hâlâ var ama inşaatın altındaki kısımda yok. Hepsi öldü. Avlanmanın yasak olduğu özel bir türdü, avdan değil inşaattan aktarılan çamurdan gitti.”

Türker, soL’a yaptığı değerlendirmede atıkların dereyi yaşanmaz hale getirdiğini belirtiyor:

“Kurbağaların gözleri bile görünmüyordu, o kadar çamur akıyordu. Beton atıkları, kimyasallar… Ne varsa suya dökülüyor. Tahribat büyük. Çocuklarımızın yüzdüğü, hayvanların su içtiği yer tamamen kayboldu.”

Tarım, hayvancılık ve arıcılık da zarar görüyor

Atıkların yalnızca canlıları değil bölgedeki üretim faaliyetlerini de etkilediği ifade ediliyor. Çevre köylerde yaşayan yurttaşlar soL'a verdikleri bilgide, 2017 yılından bu yana hayvan ölümlerinde ve hayvanların düşük yapma sorunlarında artış olduğunu ifade ediyor. Ancak bunlar ne yazık ki henüz netleşmiş veriler ya da vakalar değil. Köylüler nedenini çok sade bir dille anlatıyor: "Ölen hayvana otopsi yaptıracak paramız yok. Zaten temel geçim derdi tarım hayvancılık olan bir yerdeyiz. Hayvan ölünce onun derdiyle uğraşıyoruz. Bir de numune alıp İl Sağlık ya da İl Tarım'a gitme şansımız olmuyor" diyorlar. 

Eski muhtar Türker, suyun geçtiği her köyün zarar gördüğünü belirtiyor:

“Bu su bütün köylerin hayvan sulama ihtiyacını karşılıyor. Tarımı etkiliyor, arıcıları etkiliyor. Öyle bir toz çıkıyor ki arılar bile zarar görüyor.”

Valilik kısa süreli durdurma vermiş

Türker, paylaştığı görüntülerin ardından valiliğin bölgeye geldiğini, kısa süreli bir iş durdurma kararı verildiğini aktarıyor. Ancak uygulamanın kalıcı bir çözüme dönüşmediği belirtiliyor.

Yurttaşlar ise firma ve yetkili kurumların numune ve denetim süreçlerini şeffaf yürütmediğini düşünüyor.

Bergiz İnşaat’ın AKP hükümetine yakın bir firma olduğunu söyleyen yöre sakinleri, tünel inşaatının 2017’den beri ödenek sorunlarıyla “uzayıp gittiğini”, çevresel etkilerin ise her geçen yıl ağırlaştığını dile getiriyor. Normalde 2020 yılında bitmesi hedeflenen Ilgar Tüneli'nin inşaatı 2023'ü de geride bıraktı. "Belki yedi sekiz yıl daha uzayacak. Bilmiyoruz. Ama önlem alınmazsa geriye bir şey kalmaz bu dereden bunu biliyoruz" diyorlar.