Donald Trump'ın yönetime gelmesinin ardından Panama Kanalı'nda başlayan ABD-Çin rekabeti kızışıyor.

Çinli antitröst denetçilerinin, ABD'li bir konsorsiyumun Panama Kanalı bölgesindeki iki liman için yaptığı anlaşmayı incelemeye aldığı ve gelecek hafta başlaması planlanan anlaşmanın askıya alındığı bildirildi.

Dünyanın en büyük varlık yöneticisi ve 11,6 trilyon dolarlık devasa bir varlığa sahip olan ABD'li BlackRock şirketi öncülüğündeki anlaşma, bu ayın başlarında duyurulmuş ve "bölgedeki gerginliği azaltmanın" bir yolu olarak ABD tarafından değerlendirmeye alınmıştı. BlackRock, Hong Konglu firma CK Hutchison'ın dünya genelinde 23 ülkede 199 rıhtımdan oluşan 43 limandaki kontrol hissesini satın alacak bir gruba liderlik etmeyi kabul etmişti.

Ancak Çin'in en büyük piyasa düzenleyicisi olan Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi, devlet gazetesi Ta Kung Pao'nun yönelttiği bir soruya yanıt olarak, "pazardaki adil rekabeti korumak ve kamu çıkarını güvence altına almak için yasaya uygun olarak" anlaşmayla ilgili bir soruşturma başlattığını açıklamıştı. Aynı açıklama Cuma günü Çin'in Hong Kong ve Makao İşleri Ofisi'nin internet sitesinde de yeniden yayımlanmıştı.

South China Morning Post gazetesinin Hong Konglu firmaya yakın bir kaynağa dayandırdığı haberine göre, bu duyurunun ardından CK Hutchinson, "gelecek hafta iki Panama limanı anlaşmasının resmi olarak imzalanmayacağına" karar verdi.

Kanal, ticaret ve askeri gemiler için kritik öneme sahip

82 kilometre uzunluğundaki kanal, hem kargo gemilerinin hem de askeri gemilerin Atlas ve Pasifik okyanusları arasındaki seyahati için önemli bir geçit. Dünya deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 4'ü ve ABD konteyner trafiğinin yüzde 40'tan fazlası Kanal'dan geçiyor.

Ancak son dönemde Çin ile ABD arasındaki gerginlik giderek artıyor. Trump yönetimi, Çin'den ithal edilen tüm mallara yüzde 20 oranında yeni gümrük vergisi getireceğini açıklamış, Çin de buna misillemelerle karşılık vermişti. Trump yönetiminin önümüzdeki hafta ticaret ortaklarına yönelik ek gümrük vergileri açıklaması bekleniyor.

Panama Kanalı, 20. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri tarafından inşa edildi ve 1914 yılında tamamlandı. 20. yüzyılın büyük bölümünde, Carter yönetimi o dönemde birçok Cumhuriyetçinin karşı çıktığı bir anlaşmayla kanalın Panama'ya devredilmesini müzakere edene kadar ABD tarafından işletildi.

Panama ekonomisinin önemli bir parçası olan kanal, 2024 yılında toplamda yaklaşık 5 milyar dolar kar elde etti. IDB Invest bankasının Aralık ayında yayınladığı bir araştırmaya göre, Panama'nın yıllık gelirinin yüzde 23,6'sı kanaldan ve kanalın faaliyetleriyle ilgili hizmet sağlayan şirketlerden elde ediliyor.

Trump'ın 'Kanalda Çin nüfuzu var' iddiası

Uzun bir süredir Çin'in Panama Kanalı'nı kontrol ettiğini iddia eden ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin Atlas ve Pasifik okyanusları arasındaki kanalın kontrolünü yeniden ele geçireceğini söylüyordu. Kanal, Panama hükümeti tarafından kontrol edilse de, Çin, kritik deniz geçidinin her iki yakasında limanlara sahip. 

Trump'ın ulusal güvenlik danışmanı Mike Waltz, geçen ayın sonlarında gazetecilere yaptığı açıklamada, Panama yönetiminin "Kanalın her iki yakasındaki limanların ele alınması konusunda müzakerelere başladığını" söylemişti.

Trump yönetimi ücretsiz geçiş de istiyor

Ancak Çin nüfuzunun ortadan kaldırılması, Trump'ın Panama'ya yönelik taleplerinden sadece biri. ABD Başkanı'nın istekleri arasında Panama'nın Amerikan gemilerinden ücret almayı durdurması da var. Dışişleri Bakanı olarak ilk yurtdışı seyahatini Panama'ya uğrayarak gerçekleştiren Marco Rubio da, ABD gemilerinin kanaldan ücretsiz geçişine izin verilmesi gerektiğini savunmuştu.

Rubio, Panama Kanalı'na saldırı olması durumunda ABD'nin kanalı korumakla yükümlü olacağını belirterek, "Çatışma zamanında korumakla yükümlü oldukları bir bölgeden geçiş ücreti ödemek zorunda kalmalarının saçma olduğunu" iddia etmişti.