Hollanda’nın Lahey (Den Haag) kentinde binin üzerinde kişi, yasa dışı ikametin suç kapsamına alınmasını öngören yasal düzenlemelere karşı sokağa çıktı. Ülkede yaşayan ve oturum izni alamayan göçmenlerin ve çeşitli örgütlerin destek verdiği gösteriye Türkiye Komünist Partisi Hollanda örgütü de katıldı.

Protesto, ülkenin en büyük sendika federasyonu FNV’ye bağlı Göçmen Ev Hizmetleri İşçileri Sendikası tarafından organize edildi ve “İltica Yasalarını Durdurun” inisiyatifinde yer alan yüzü aşkın kurum tarafından desteklendi.

Olayların gelişimi ve tarihçesi

2015’teki Suriye iç savaşı, Avrupa’ya büyük bir mülteci akınına yol açmış, Hollanda da on binlerce Suriyeliyi kabul etmişti. O dönemden bu yana ülke, sığınmacı politikaları konusunda sürekli tartışmalar yaşıyor.

Özellikle barınma merkezlerinin kapasitesinin uzun süredir yetersiz kaldığı ülkede herkesçe bilinen bir gerçekti. Birçok kentte yeni merkezler açılmasına yönelik planlar protestolara neden olurken, diğer yandan Merkezi Sığınmacı Kurumu (COA) üzerindeki baskı aynı dönemlerde giderek arttı. O günden bugüne geçen zaman içinde Hollanda hükümetleri yeterli sığınmacı merkezi ve insanca yaşam olanaklarını inşa etmekten bilerek kaçınmış, hatta mevcut merkezleri kapatarak mültecileri daha da zor durumda bırakmıştı.

2021’den itibaren ise Hollanda’ya başvuran sığınmacılar yapısal bir krizle baş başa bırakıldılar. Bunda üç temel neden öne çıkıyor:

• Başvuru sayısına göre yetersiz kapasite: Afganistan, Suriye, Yemen, Ukrayna ve son dönemde Afrika ülkelerindeki krizler nedeniyle Hollanda’ya gelen sığınmacıların sayısı hızla arttı.
• Geri dönüş anlaşmaları olmamasına rağmen iltica retleri: Hollanda, ülkeleriyle geri dönüş anlaşmasının olmadığı birçok sığınmacının iltica başvurularını reddederken, onlara Hollanda’da kayıtlı olarak kalabilmeleri için başka bir seçenek sunmuyor. Hatta yeni yasa tasarısı ile ikinci iltica başvuruları ve Hollanda Göç İdaresi’nin ret öncesi niyet bildirimi prosedürü de kaldırılıyor.
• Barınma sorunu: Sığınma hakkı kazanan göçmenlere konut sağlanmasında ciddi gecikmeler yaşanıyor. Konut piyasasındaki daralma, barınma merkezlerindeki yoğunluğu artırıyor. Yeni yasa, sığınmacı ve mültecilerin sosyal konut başvurularında ve bekleme listelerinde geri sıralara atılmasını öngörüyor.

Yasa neler getiriyor?

Temmuz ayı başında Temsilciler Meclisi, Hollanda’daki mülteci kabul prosedürlerini sıkılaştıran tasarıları kabul etmişti. Hollanda senatosu ise bu kanun ile ilgili ilk komisyon toplantısını 9 Eylül’de gerçekleştirecek. Yeni yasa tasarısına göre, ülkede geçerli bir oturum izni olmadan bulunmanın daha kolay suç sayılması, iltica prosedürlerinin zorlaştırılması ve mültecilere en temel insani yardımlar da dahil herhangi bir yardımda bulunmanın suç kapsamına alınması öngörülüyor.

• Geçici oturma izinlerinin süresi 5 yıldan 3 yıla indiriliyor.
• Süresiz oturma izinleri kaldırılıyor (mülteciler için).
• Oturma izni olmayan kişilere yardım edenler (örneğin STK’lar, gönüllüler veya bireyler) de cezalandırılabilecek. Yardım kuruluşları ve belediyeler de bu kapsama sokulabilecek.
• İltica başvurularında A ve B statüleri ayrımına ve bu ayrımlara farklı muameleye gidilecek:
         ◦ A-statüsü: Kökeni, cinsel yönelimi veya dini nedeniyle bizzat tehlike altında olduğu için kaçan kişiler.
         ◦ B-statüsü: Savaş, şiddet veya doğal afet nedeniyle kaçan kişiler.
• Aile birleşiminde, evli olmayan partnerler artık oturma izni alamayacak. Ayrıca 18 yaşından büyük çocuklar da oturma izni alamayacak.
• Kolay kolay ikinci bir sığınma başvurusu yapılamayacak.
• Ret ön bilgilendirme süreci iltica prosedüründen çıkarılıyor. Bu da IND’nin artık mültecilere başvurularını reddetmeyi düşündüğünü önceden bildirmek zorunda olmadığı anlamına geliyor.

Bu haliyle yeni iltica düzenlemeleri, mültecilerin ve göçmenlerin sorunlarını çözmek değil iktidardaki düzen partilerinin ve çökmüş aşırı sağcı koalisyonun kendi seçmenlerini konsolide etmek amacı taşıyor. Bu şekilde iktidar, “yasadışı göçü suç haline getirecek kadar ciddiyiz” mesajı veriyor ve bilinçli bir şekilde göçmen düşmanlığını körüklemekte bir sakınca görmüyor.

Danıştay kararı ve yeni tartışma

Geçen ayın sonunda Danıştay, yasa dışı göçmenlere yardım eden kişilerin de cezalandırılabileceğine hükmetti. Bu kararın, toplumda tepkiyle karşılanması ve koalisyonda yer alan bazı partiler arasında çeşitli tartışmalara yol açmasının ardından Geçici Adalet Bakanı Van Weel, düzenlemelerde değişikliğe gidilebileceğini açıkladı. Böyle bir adım atılması durumunda tasarının yeniden Temsilciler Meclisi’ne gönderilmesi ve ardından tekrar Senato’ya sunulması gerekecek.

Denetim kurumlarından uyarı

Hollanda’da üç denetim kurumu, yasa dışı ikametin suç kapsamına alınmasının doğuracağı sonuçlara ilişkin Geçici Göç Bakanı Van Weel’e bir uyarı mektubu gönderdi.

Sağlık ve Gençlik Denetleme Kurumu (IGJ), Eğitim Denetleme Kurumu (IvhO) ve Adalet ve Güvenlik Denetleme Kurumu, yasa değişikliğinin göçmenleri toplumdan tamamen uzaklaştırabileceği uyarısında bulundu. Denetim kurumlarına göre, ülkede yasa dışı olarak yaşayan kişilerin suç korkusuyla şikâyette bulunamaması veya sağlık hizmetlerinden kaçınması, göçmenlerin durumunu daha da zor ve karmaşık hale getirecek. Yine bu kurumlarca, yeni durumun “toplum güvenliği, yaşam kalitesi ve halk sağlığı açısından daha geniş çaplı riskler” doğuracağı ifade edildi.

Denetim kurumları ayrıca, yasa tasarılarının polis ve sağlık çalışanları için de işleyişi zorlaştıracağını vurguladı. Çünkü görevlerini yerine getirirken yardım sağlamak zorunda olan bu meslek grupları, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte suç ortağı konumuna düşme riskiyle karşı karşıya kalabilecekler.

Söz konusu yasa tekliflerine, Hollanda Belediyeler Birliği (VNG), Hollanda Sığınma Avukatları ve Hukukçuları Derneği (VAJN), Unicef Hollanda ve Hollanda Mülteci İşleri (Vluchtelingenwerk) gibi birçok kurum ve kuruluş da tepki göstermişti. VNG, tasarıların hukuken kısmen savunulamaz olduğunu ve “yerel düzeyde uygulanmasında istenmeyen sonuçlara yol açacağını” belirtiyor.

TKP ve NCPN’den tepki

Türkiye Komünist Partisi Hollanda örgütü ve Hollanda Yeni Komünist Partisi (NCPN) de yasa tekliflerine karşı bir süredir yazılı ve sosyal medya üzerinden tepkilerini gösteriyorlardı. TKP Hollanda örgütü, yasa teklifleriyle ilgili yaptığı açıklamada şunları kaydetti:

“Yeni iltica yasaları, göçmenlerin sorunlarını çözmek için değil; düzen partilerinin, sermaye sınıfının ve aşırı sağın çıkarlarını korumak için hazırlanmıştır. Bu yasa ile iktidar, ‘yasadışı göçü suç haline getirecek kadar ciddiyiz’ diyerek göçmen düşmanlığını körüklemekte, işçi sınıfını parçalamaya çalışmaktadır.

Gerçek hedef yalnızca mülteciler ve göçmenler de değildir. Bir kap yemek vermek, temel sağlık hizmeti sunmak gibi en insani davranışların suç sayılması, toplumun bütün dayanışma damarlarına yönelmiş bir saldırı girişimidir. Bu yasa, yalnızca göçmenleri değil; bütün emekçileri yalnızlaştırmayı hedeflemektedir. Biz göçmen emekçiler bu saldırıya boyun eğmeyeceğiz.”

Bugün de Lahey’deki protestoda yer alan TKP Hollanda örgütü, patronların çıkarları için belgesiz ve güvencesiz olarak çalıştırılmakta olan göçmenler başta olmak üzere tüm emekçileri TKP’nin çağrısını yükseltmeye, “Ayrımcılığa, baskıya, yoksullaştırmaya teslim olmayacağız!” demeye davet etti.