Türkiye’de sağlık sisteminin adım adım piyasalaştırılmasının son örneği, en temel koruyucu sağlık hizmetlerinden biri olan aşılamada yaşandı. Ölümcül sonuçlar doğurabilen sarıhumma hastalığına karşı tek koruma yöntemi olan ve uluslararası seyahatlerde zorunlu tutulan aşı, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için artık ücretsiz değil.

soL’un edindiği bilgiye göre Sağlık Bakanlığı Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü, daha önce ücretsiz uyguladığı sarıhumma aşısı için vatandaşlara 1500 TL’lik fatura çıkarmaya başladı. Normalde ücretsiz olan aşı, artık hizmet ücreti alınarak yapılıyor.

Uluslararası aşı sertifikası düzenleme yetkisi yalnızca Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü seyahat sağlığı merkezlerinin yetkisinde olduğu için “sarıhumma” aşısı da sadece Genel Müdürlüğün yetkili seyahat sağlığı merkezlerinde yapılıyor.

Sağlık politikaları: Halk Sağlığı yerine müşteri ilişkisi

Sarıhumma, sivrisinekler aracılığıyla bulaşan, karaciğer, böbrek ve kalp yetmezliğine yol açarak ölümcül olabilen viral bir hastalık. Özellikle Afrika ve Güney Amerika'daki endemik bölgelere gidenler için bu aşı bir tercih değil, hayati bir zorunluluk. Aşı yapılmadığı takdirde hem kişi ölüm riskiyle karşı karşıya kalıyor hem de hastalığı ülkeye taşıma riski doğuyor.

Böylesine kritik bir kamu hizmeti, Bakanlık tarafından gelir kapısına dönüştürüldü. soL’un Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü yetkililerinden edindiği bilgiye göre, uygulama 1 Ekim tarihine kadar ücretsizdi. Ancak bu tarihten sonra Bakanlıktan gelen bildirimle aşı ücrete tabi tutuldu. Yetkililer yapılan bildirimde ücretlendirmeye ilişkin bir bilgi olmadığını söyleyerek Sağlık Bakanlığı'na yönlendirdi.

Konuyla ilgili Sağlık Bakanlığı'na yönelttiğimiz sorular ise yanıtsız kaldı.

Genel Müdür Mayıs'ta ne demişti, bugün ne yapılıyor?

Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürü Dr. Osman Kan’ın sadece 5 ay önce, 7 Mayıs 2025’te yaptığı yazılı açıklamada Afrika, Asya-Pasifik, Latin Amerika ve Okyanusya gibi bulaşıcı hastalıkların yaygın olduğu bölgelere yapılan seyahatlerin arttığını belirtmiş ve bu durumun seyahat sağlığı hizmetlerinin kapsamını daha da önemli hale getirdiğini vurgulamıştı. Açıklamasında, “Amacımız vatandaşlarımızın sağlıklarını riske atmadan, bilinçli ve güvenli bir seyahat gerçekleştirmelerini sağlamak” demişti.

Sağlık Bakanlığından aynı tarihte yapılan açıklamada da, “Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen seyahat sağlığı hizmeti yalnızca Türk vatandaşlarına değil Türkiye'de bulunan yabancı uyruklu kişilere de sunuluyor. Türk vatandaşları için ücretsiz olarak verilen seyahat sağlığı hizmeti, yabancı uyruklulara belirlenmiş bir ücret karşılığında sağlanıyor. Seyahat sağlığı hizmeti aynı zamanda, Türkiye'nin küresel sağlık diplomasisi çerçevesinde yürüttüğü yumuşak güç uygulamalarından biri olarak dikkati çekiyor” ifadelerine yer verilmişti.

Mayıs ayında "vatandaşa ücretsiz olmasıyla" övünülen, "stratejik halk sağlığı hamlesi" olarak pazarlanan hizmet, Ekim ayında 1500 liralık bir tahsilat makbuzuna dönüştü. Aşının 1500 lira gibi bir bedele bağlanması, zorunlu seyahat etmek durumunda kalan işçiler, öğrenciler veya dar gelirli yurttaşlar için bir dayatma.

Oysa koruyucu sağlık hizmetleri, devletin lütfu değil, en temel sorumluluğu. Hastalık riskini ortadan kaldırmak yerine, ortaya konulan bu anlayış, sağlığın kamusal bir hak olmaktan çıkarılıp, parası olanın erişebileceği bir ayrıcalığa dönüştürüldüğünün kanıtı gibi.