20 yıldır her şeye "uyuz" olurken, kelimenin patolojik anlamıyla da gerçekten uyuz olduk. 4 yıldır süren bu salgını Sağlık Bakanlığı görmezden gelse de, hasta insanların sayısı hızla artıyor.

Bazı insanlar utandığı, bazıları ciddiye almadığı, kimileri de tedaviyi yanlış uyguladığından hastalık kronik bir durum aldı. Uyuzun artık toplum sağlığı sorunu haline geldiğini söyleyebiliriz. 

Peki nedir bu uyuz?

Uyuz hastalığı kaşıntı, döküntülerle seyreden, temasla hızla bulaşan bir deri hastalığıdır. Nedeni sarcoptes scabiei hominis adında bir parazittir. Bulaş durumundan 2 ile 6 hafta arasında belirti verir.

0.3-0.5 mm boyutunda gözle görülmesi pek mümkün olmayan akar deri yüzeyinde çiftleşme sonrasında erkek parazit ölür ve dişi parazit yumurtalarını bırakmak için deri altında tünel açar larva ve dışkısını buraya bırakır. Akarların deri altına yumurtalarını ve dışkısını bırakması alerjik tepkimeye, ağır kaşıntıya ve döküntüye neden olur. Kaşıntı ile deri yüzeyine çıkan parazit 1-2 gün yaşayabilir, asıl yaşam alanı deri altıdır.

El parmak araları, el bileğinin iç yüzü, koltuk altları, ayak bilekleri, ayaklar, kalçalar, kadınlarda meme uçları ve erkeklerde genital bölge kaşıntı ve döküntünün görülebileceği bölgeleridir.

İlk etapta kaşıntılar hafif seyreder ve deride sinek ısırığına benzer görüntüler kişiyi yanıltırken, süre ilerledikçe kaşıntılar sık ve şiddetli bir durum halini alır. Uyuzun bir diğer ayırt edici özelliğiyse deride uzun çizgiler halinde oyukların görülmesidir. Bu kabarık çizgiler grimsi beyaz veya ten rengindedir. Bu çizgiler dişi akarları tarafından cildin yüzeyinin hemen altında açılan tünellerdir.

Her kaşınma durumu uyuz değildir, dermatolog tarafından gözle muayene veya deriden alınan döküntünün mikroskop altında incelenmesiyle teşhis konulur

Uyuz hastalığının tedavisiz geçmesi mümkün olmadığı gibi doktor kontrolü olmadan da teşhis konulması ve iyileşmesi mümkün değildir.

Bugüne kadar ciddiye alınmadığı için hızla yayılmış ve ciddi bir halk sağlığı konusu haline gelmiştir

Uyuz tedavisine giren kişilerde kaşıntılar o kadar şiddetli ve süreklilik gösteren bir durumdur ki tedavi sonrasında hasta psikolojik sağlığında ciddi tahribat yaptığı, parazit olmadığı halde kaşınma duygusunu yenemediği vak'alar da vardır

Her yaş grubunda, her gelir grubunda görülebilir, temiz olmakla uyuzun bulaşını engellemek mümkün değildir. Özellikle toplu yaşam alanlarında yaygınlaşması çok hızlı olur. Öğrenci yurtları, yaşlı bakım merkezleri, kışlalar, kalabalık aileler salgının yaygınlaşmasında önemli merkezlerdir. Spor salonları, giyim mağazalarında ürün denenmesi gözden kaçırılan bulaş alanlarından bazılarıdır.

Hayvandan insana uyuzun geçebileceği bilgisi de yanlıştır. Hayvandan insana geçen uyuz akarı başka bir türdür ve insana bulaşsa dahi deri altına geçemeyeceği için kendiliğinden ölür.

Tedavi süreci

Officinal (kutu ilaç) ilaç olarak ülkemizde permectin etken maddeli losyonlar satılmaktadır. Permectin uyuz vakalarında çok etkilidir ancak; eksik, yanlış kullanımı nedeniyle tedavide sonuç alamama durumu da sık rastlanılan bir şikayettir.

Majistral (eczanede yapılan ilaç) formüller daha sık kullanılmaktadır. Doktorların reçetelediği bu formüllerin ana maddeleri vazelin, soufre precipite, huil de cade ve lanolin karışımıdır. Çocuklarda peru balsamı tercih edilir.

Majistral formülü hastaların kullanmakta zorlandığı nokta soufre precipite ve huil de cade'ın yoğun kokusudur. Tedavi belirti olsun ya da olmasın tüm ailede ya da aynı alanda yaşayan herkeste eş zamanlı başlamak zorundadır.

Yaşam alanının hijyeninden, kişinin kullandığı giysi, çarşaf, yorgan, battaniye, halı-ev eşyası her şeyin temizlenmesi de aynı zamanda yapılmalıdır.

Uyuz çabuk bulaşan ama bulunduğu yeri öyle kolay terketmeyen bir parazittir, o nedenle sabırlı ve sürekliliği olan bir tedavi uygulanmalıdır.

Eczanede hazırlanan majistral pomat 3 gün üst üste sürülür, en son sürüldükten 8 saat sonra yıkanılır. 3 gün yıkanmamak ve çıkarılan giysilerin yeniden giyilmesi daha iyi sonuç vermektedir. Banyo sırasında kükürtlü sabunla desteklemek yararlı olacaktır.

Bu sürede ortamın temizlenmesi dikkat edilmesi gereken en önemli noktadır.

Yıkanacak her şey en az 60 derecede yıkanmalı ve sonrasında ütülenmeli, yıkanmayacak tüm kıyafet ve eşyalar (halı, kilim, yorgan, battaniye, terlik ayakkabı vs) ağzı kapalı bir çöp torbasında 5 gün bekletilmelidir.

Evin bu aşamada ilaçlanması önemlidir.

Çok sıcak su ile yıkanmak paraziti öldürmez aksine sonrasında kaşıntıları daha da artırabilir.

Yaşlı ve bebeklerde kaşıntılar daha yoğun yaşanabilir, bu nedenle tedaviye onların da alınması unutulmamalıdır.

Bu süreç dikkatli ve özenli geçirildikten sonra yine de bir süre kaşıntılar ölü parazitin kalıntıları ve derideki duyarlılık nedeniyle devam edebilir. Bu süreçte dermatolog yine döküntü alıp akarların yaşayıp yaşamadığını kontrol edecektir.

Bu kadar yoğun kaşıntının ardından kişinin bu alışkanlık ve duygudan kurtulması bazen uzun sürebilmektedir.

Bu süreçte doktorun önereceği antihistaminiklerle rahatlama sağlayabilir. Tedavi sonrası kuruyan cilt için nemlendirici iyi gelecektir.

Zor, zahmetli, yorucu bir tedavi sürecinden sonra tamamen kurtulmak mümkündür ama ortamın temizlenmesi mutlaka yapılmalıdır.

Oral tedavi yurtdışında yapılırken ülkemizde sadece hammade olarak varolan ivermectin aslında hayvanlarda parazite kullanılırken, belli bir dozajda insanlarda kesin çözümde sunabilmektedir. Ama henüz tablet formunun Türkiye'de satışı yoktur.

O zaman acilen yapılması gereken; tedaviyi eksiksiz yerine getirmektir.

Parazitin ölmesi, tedavinin iyi sonuçlanması yeniden bulaştan kurtarmaz. O nedenle bu konu toplum sağlığı başlığı altında dikkate alınmalı ve tedavi sadece bireylerin çabasına bırakılmamalıdır.

Haber

Uğradığı işkenceyi anlatırken işkenceci polisin salonda olduğunu açıkladı