29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'na sabah saat 7'de bir çökme haberiyle uyandık.

Kocaeli'nin Gebze ilçesi Mevlana Mahallesi Issıkgöl Caddesi'ndeki Arslan Apartmanı bir anda yıkıldı.

Resmi kayıtlara göre 7 kişinin ikamet ettiği belirlenen binada yıkım sırasında, yalnızca 5 kişilik bir ailenin bulunduğu anlaşıldı. Enkaz altında kalan aileden önce 12 yaşındaki Muhammet Emir'in hemen arkasından da 14 yaşındaki ablası Hayrunnisa'nın cesedine ulaşıldı. 

Ailenin büyük çocuğu 18 yaşındaki Dilara Bilir ise yaklaşık 8 saat sonra enkazdan sağ olarak çıkarıldı.

Gece boyunca süren çalışmaların ardından ekipler, yaklaşık 19 saat sonra baba Levent Bilir ile anne Emine Bilir'in enkaz altında hayatını kaybettiği anlaşıldı.

Bina neden çöktü?

4 kişinin yaşamını yitirdiği, bir kişinin yaralandığı binanın neden çöktüğüne ilişkin iddialar dünden beri konuşuluyor. 

Ajanslara da yansıyan bazı açıklamalar çok dikkat çekiciydi. Binada yıkımdan bir gün önce çökme meydana gelmiş, zemin kattaki eczane sahipleri bina müteahhidine durumu bildirmiş, "sorun olmadığı" yanıtı alınmıştı. AKP'li Gebze Belediyesi'ne bağlı ekiplerin bölgeye gelip inceleme yaptığı iddiaları da var.

Çökmeninse apartmanın çevresindeki metro inşaatından olma ihtimali gündeme geldi. 

Metro hattı Gebze Organize Sanayii Bölgesi ile Darıca Sahili arasında uzanıyor, binanın hemen altına da bir durak planlanıyor: Akse Sapağı.

Kontrolsüz patlatılan dinamitler: Aynı bölgede daha önce de ufak hasarlar oluşmuş

Bölgede 2018'de başlatılan metro çalışması o dönemden beri bitirilememiş.

Sürekli de kontrolsüz patlatılan dinamitlerle kamuoyunun gündemine gelmiş. Hatta yaralananlar da bile olmuş. Esnaf ve bölgede yaşayanlar da bu durumdan şikayetçiymiş. 

Metro çalışmasının geçmişini, bölgenin özelliklerini, yıkım haberini alır almaz saat sabah 8'de bölgeye giden TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Kocaeli Şubesi Gebze Temsilcisi Çağdaş Kara'ya sorduk.

Çağdaş Kara da bu kontrolsüz patlatılan dinamitler nedeniyle sık sık şikayet aldıklarını doğruluyor ve yaklaşık 2-2,5 sene önce de bazı tünel çalışmalarında aynı bölgede ufak çaplı hasarların göçüklerin meydana geldiğine dikkat çekiyor. Oda olarak uyarılarını yaptıklarını söylüyor:

Çalışmalarla ilgili teknik analizlerin yapılması, metro güzergahındaki binaların tünellerin açılmasıyla ilgili etkileşimlerinin irdelenmesi, metro inşaatının o binalara etkileri neler belirlenmesi ve tüm bunların teknik çerçevede araştırılıp, ona göre adım atılması uyarısını daha önce yapmıştık. Bize bölgede yaşayanlardan özellikle çarşı esnafından çok ciddi şikayetler geliyordu. Dinamit kullanımı sırasında camların kırıldığını söylüyorlardı. Ancak binalarda bir deformasyon olduğuna ilişkin şikayet gelmedi.

'Bina çökme nedeniyle yıkıldı, altında obruk oluşmuş'

Bölgeye gittiklerinde görevli savcının da orada olduğunu söyleyen Kara, 5 kişilik bilirkişi heyeti dışında odanın da bölgede yaşanan olayla ilgili, uzmanlardan oluşan kendi teknik çalışma ekibini hemen kurduğunu söylüyor.

Çağdaş Kara yaptıkları ilk incelemede binanın yıkılmasının sebebinin "çökme" olduğunu gördüklerini anlatıyor:

Yaptığımız ilk incelemede binada yapısal bir problem olmadığını gördük. 2012'de yapı ruhsatı, 2013'te de yapı kullanma izin belgesi almış bir bina. Yapı denetimli ve mühendislik hizmeti almış. Yıkılmasının sebebi binanın altında, zeminde oluşan 'obruk' diyebileceğimiz yaklaşık 3-4 metrelik bir bir göçük. Yani zeminde bir deformasyon var, bu kesin. Bu göçmenin sebebini bulabilmek önemli.

Suçlu metro inşaatı mı: 'Öyleyse güzergahtaki bütün binaların incelenmesi lazım'

Kara binanın zemindeki göçük nedeniyle yıkıldığından emin olduklarını söylüyor. Ancak bu göçüğün sebebi konusunda temkinli. Bilirkişi heyeti ile odanın ekibinin teknik incelemelerinin ardından kesin sebebin anlaşılacağını belirten Kara ihtimalleri sıralarken metro inşaatının da altını çiziyor:

Geçtiğimiz haftalarda bölgeyi de kapsayan güçlü yağışlar mevcuttu. Bu yağışlar binanın altında bir oyulmaya sebep olmuş olabilir. Ya da metro güzergahındaki çalışmalar sırasında bir deformasyon oluştuysa, yağmur sularıyla bu deformasyon ilerlemiş ve binanın altında bir obruk yaratmış da olabilir. Zemindeki çökme neden kaynaklanıyor bunun tespitinin acilen yapılması gerekir. Eğer sorun metro çalışmasından kaynaklanıyorsa bu çok ciddi bir durum. Güzergahtaki bütün binaların incelenmesi lazım.

Etrafındaki binalar tahliye edildi

Binanın yıkılmasıyla birlikte şimdiye kadar 12 binanın tahliye edildiğini biliyoruz.

Çağdaş Kara, yıkılan binanın hemen arkasında yer alan bir başka binanın çok ciddi hasar aldığını, kolon ve kirişlerinin tamamen kırıldığını, artık kullanılması mümkün olmayan ve tehlikeli hale gelen bu binanın acilen yıkılması gerektiğini ifade ediyor. 

Kara binanın yeni olduğunu yapısal sorunları bulunmadığını söylerken, 75 metrekare üzerine oturduğuna da dikkat çekiyor. Bodrum ve asma katla birlikte aslında 8 kata ulaşan bu binanın ince uzun yapısının, temeldeki en ufak hareketlenmeden etkilenmesinin kaçınılmaz olduğunun altını çiziyor: "Zayıf kat dediğimiz asma kat seviyesinden bina kırılarak kopmuş. Yaşam alanları da binanın göçtüğü yol tarafında bulunuyormuş. Arka tarafta merdiven, banyo ve tuvaletler var. Vatandaşlarımız da ön tarafta kaldığı için 4 kişiyi kaybetmiş olduk."

'Metro istasyonunun bir kısmı binanın altında'

Metro çalışmasının binaların çok arasında kalması da bir tartışma konusu oldu.

Ancak Çağdaş Kara teknik yeterli inceleme yapıldığında, gerekli önlem alındığında bunun bir sıkıntı yaratmayacağını vurguluyor. 

Kara'nın anlattığına göre, Gebze'de yıkılan binanın parselinin tam sağından ve solundan da iki tüp geçiyor. Ve ekliyor: "Hatta istasyonun da bir kısmı binanın altında. Yani sadece yakınında değil, doğrudan binanın altında da bir çalışma söz konusu. Yine de bu durumun tamamen metrodan kaynaklı olduğunu göstermek için yeterli değil, gerekli analizlerin tamamlanmasını beklemek lazım. Bu soruların cevaplarını bilirkişi raporlarında göreceğiz."

Ulaştırma Bakanlığı neden sessiz?

Kesinleşmiş olmasa da, çökmenin metro inşaatından kaynaklı olma ihtimali nedeniyle gözler dünden beri inşaatı yapan firmaya, Eze İnşaat'a ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na çevrilmiş durumda. Çünkü 2018'de yapımına başlanan Gebze-Darıca metro projesi, 4 Ekim tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan kararla bakanlığın sorumluluğuna geçmiş.

Dolayısıyla bölgede metro inşaatının sürüp sürmeyeceği, devam ettirilecekse nasıl önlemler alınacağı da merak konusu. Öte yandan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı henüz resmi bir açıklama yapmış değil.

Çağdaş Kara da çökmenin metro yapımından kaynaklandığının tespit edilmesi halinde güzergahtaki tüm inşaatların durumunun kontrol edilmesi, binalarda deformasyon ya da yatma var mı, bunun analiz edilmesi gerektiğini söylüyor. Metro kaynaklı bir durum halinde diğer binaların da risk altına olduğunu belirtiyor.

Tanıdık bir hikaye: AKP döneminde yükselen inşaat firması

Peki, kim bu metro yapımını üstlenen Eze İnşaat'ın sahibi, ne yapıyorlar?

Eze İnşaat'ın yükseliş hikayesi de diğer yandaş müteahhitlerden farklı değil.

2000 yılında kurulan şirket hızla altyapı ve ulaşım alanlarında faaliyet göstermeye başlıyor, kısa sürede inşaat sektörünün önde gelen firmalarından biri oluyor. Metrolar, hafif raylı sistemler, köprüler, viyadükler, altgeçitler, otoyollar ve şehir içi yollar gibi büyük ölçekli altyapı yatırımları yapıyorlar.

İnşaat firmasının sahibi Metin Güneş. Bir de Met-Gün isimli şirketi var. 2018'de Trabzonspor’a 1,5 milyon TL "maddi destek" veren Batmanlı Güneş, her iki şirketle de yıllar içerisinde ihaleleri toplamış. 

Mesela bunlardan biri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen Dörtyol-Hassa Otoyol ve Demir Yolu Projesi. Depremin ardından krizi fırsat bilen şirket, Doğuş İnşaat ile birlikte İskenderun Körfezi'ni Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne doğrudan bağlayan projeyi hemen üstleniyor. Ardından da geçtiğimiz Ağustos ayında 1,4 milyar avro tutarında yurtdışı finansman temin ediyor.

Eze İnşaat, AKP dönemindeyken İBB'den de ihale alıyor. Ayrıca Kocaeli Şehir Hastanesi Tramvay hattı yapım işinin ihale sürecindeki usulsüzlükler de yargının konusu oluyor.

Şirketin Kocaeli'de 3 metro hattı ihalesini alması üzerine firmanın ihaleleri Meclis'e de taşınıyor. DEM Parti Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu, "Şirketin bir çalışma bitmeden diğerini alması dikkat çekiyor" diyerek, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a soruyor: "Eze İnşaat’a, Kocaeli’de yükleniciliğini üstlendiği ve taahhüt sürelerinde yapılmayan işler nedeniyle Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ve Bakanlığınız tarafından cezai işlem uygulandı mı? Eğer uygulandıysa Eze İnşaat hakkında hangi cezai işlemler uygulanmıştır?"

Gergerlioğlu, yıkım sonrası bu durumu hatırlatıyor ve Kurum'un kendisine tek cümlelik, geçiştirici bir yanıt verdiğini söylüyor. Olaydan 5 gün önce Gebze-Darıca metro inşaatı önünde açıklama yaptığını hatırlatan Gergerlioğlu, konuyla ilgili her yıl verdiği metro önergesine “bir dahaki yıl bitirilecek” cevabı aldığını söylüyor.