Kocaeli Gebze’de 29 Ekim sabahı yıkılan Arslan Apartmanı’nda enkaz altında kalan Levent Bilir, Emine Bilir, çocukları 12 yaşındaki Emir ile 14 yaşındaki Nisa yaşamını yitirdi. 

18 yaşındaki Dilara Bilir saatler sonra enkazdan sağ olarak kurtarıldı.

Çökmenin ardından gözler metro inşaatına çevrildi.

Çünkü binada yaşayanlar çatlakları ve kaymayı ihbar etmiş, şu anda tahliye edilen yan bina ise CİMER'e şikayette dahi bulunmuştu.

Olayın üstüne gidince öğrendik ki, metro inşaatı binanın tam 20 metre altına kadar girmişti.

Bakan Yardımcısı kabul etti, suçlu çöken zemin

İnşaatı yürüten Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu günlerce sessiz kaldı, ilk açıklamasında da önce gazetecileri hedef aldı, sonra dere yatağına ve yeraltı sularına dikkatleri çekmeye çalıştı. Çalışmaların sürdüğünü, çökmenin sebebin bilinmediğini duyururken hangi teknik verilere dayanarak söyledi bilemiyoruz, "Metroda deformasyon yok" dedi.

Öte yandan dün bölgede konuşan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı Ömer Bulut, binanın, zemindeki çökme sebebiyle yıkıldığını kabul etti. 

Yapının hasarına baktığımız zaman zaten zemininde göçme meydana geldiğini, dolayısıyla binanın zeminine bağlı olarak yıkımın gerçekleştiğini görüyoruz. Bina yapı denetimi almış. Dolayısıyla bu binanın zarar görmesinde zemin önemli bir etken olmuş.

Fiziksel olarak hasar yok dedi ama...

Üst yapıda 1200’e yakın binayı incelediklerini, bunlardan sadece yıkılan binanın hemen bitişiğinde olan binada ağır hasar söz konusu olduğunu, onun dışındaki binalarda fiziksel olarak bir hasarın olmadığının tespit edildiğini söyledi. Arkasından tahliye edilen 21 binada karot alma işlemler başladığı ifade edilirken "inceleme sonrası riskli çıkmaları halinde binaların dönüşüme tabi tutulması gerektiği" açıklamasıysa kafaları karıştırdı.

Henüz çalışmalarla ilgili bir açıklama paylaşılmadı.

Ancak ortaya çıkmaya devam eden bilgilerden anlıyoruz ki, yine göz göre göre gelen ölümler ve ihmaller söz konusu.

Yıllardır bitmeyen inşaat, sıkıntılı ihale süreci 

Metro çalışmalarıyla ilgili neler biliyoruz, sıkıntılar ne toparlayalım.

Gebze-Darıca metro projesine 2018 yılında başlandı.

Toplam 15,4 kilometrelik çok da uzun olmayan, 11 duraklı bir proje. Gebze merkezde çeşitli bölgelerden geçen metro hattı E5 karayolunu dik keserek Organize Sanayi Bölgesi'ne ulaşıyor.

2018'den itibaren yavaş yavaş duraklar yapılmaya başlansa da proje bir türlü tamamlanabilmiş değil. Önce büyükşehir belediyenin yürüttüğü, proje Ulaştırma Bakanlığı'na devrediliyor. Sorumlu firma Eze İnşaat. Şirketin yükseliş hikayesini ve haklarındaki iddiaları daha önce anlatmıştık.

Projenin zamanında tamamlanmaması konunun Meclis'e taşınmasına, yüklenici firmaya gözlerin çevrilmesine neden olmuş. İhale süreciyle ilgili usulsüzlükler de cabası.

Metro inşaatıyla şikayetler başlıyor

Bölgenin yapı stoku eski. Pek çok bina 1999 öncesi yapılmış ve deprem geçirmiş. Ve bazı bölgelerde zeminin kayalık yapısı gereği tünel açılması için dinamitlerle patlatmalar yapılıyor. Hatta patlatma kaynaklı ufak çaplı yaralananlar dahi oluyor.

Kontrolsüz yapılan patlatmalar, bölgede yaşayanlara önceden haber verilmemesi gibi ihmaller, eski yapı stokuyla birleşince binalar zarar görmeye başlıyor. Bina sahipleri ve esnaflar daha önce de durumdan şikayetçi oluyor. Temelde oturma, çatlak gibi şikayetler CİMER'e de yansıyor. 

Şikayetler artmaya başlayınca bölgede zemin etütlerinin yeterli sıklıkta yapılmadığına ilişkin soru işaretleri de akla geliyor.

Tam da bu noktada Makine Mühendisleri Odası (MMO) Gebze şubesi 2024 yılı Temmuz ayında 6 soruluk bir açıklama yaparak ihale bedeline, projenin zamanında neden teslim edilemediğine, o dönemde hangi aşamada olduğuna, tünel açma noktalarında zarar gören binalar olup olmadığına ilişkin bazı sorular yöneltiyor. 

Ancak odaya metrodan, belediyeden ya da diğer yetkililerden bir yanıt da gelmiyor.

Yalnızca, 6 milime kadar olan çatlakların normal sayılabileceği söyleniyor. Öte yandan çöken binanın bulunduğu ya da şikayet gelen yerlerdeki çatlakların daha geniş olduğu görülüyor.

Yıkılan Arslan Apartmanı'ndaki çatlakların bir parmak girebilecek genişlikte olduğunu, zeminde özellikle bir gün önce gözle görülebilir çökmeler yaşandığını, kolonlarının hasar aldığını zaten biliyoruz. 

Binanın tam altından ve sadece 20 metre mesafeden tünel hattı geçtiğini de biliyoruz.

Bölgede şu anki en büyük sorun daha önce yapılan çalışmaların diğer binaların altında çukurlaşmaya neden olup olmadığının bilinmemesi. Bunun belirlenmesi için yapılan çalışmalar sürüyor.

'Hesaplananın ötesinde zarar vermiş'

Bakanlık ve belediye yetkilileri oradaki çalışmaları 2 yıl önce tamamladığını söyleyerek kendilerini aklamaya çalışsa da MMO Gebze Temsilcisi Tanfer Yeşiltepe zeminde zarar gören bölgenin daha önce gerçekleşmiş olabileceği ihtimalinin de akılda tutulması gerektiğini belirtiyor.

Olağan şüphelinin metro çalışması olduğunu söyleyen ve bölgedeki şikayetlere işaret eden Yeşiltepe de "Demek ki bu metro çalışmaları binalara tolere edilebilir hesapların ötesinde zarar vermeye başlamış" diyor.

'Aynı bölgede daha önce de zemin çökmesi yaşandı'

Yeşiltepe aynı bölgede 2021 yılında da bir çökme yaşandığını hatırlatıyor.

Çökme yaşanan Akse Sapağı kısa süreliğine trafiğe de kapatılıyor fakat tekrar hem metro çalışmaları devam ediyor, hem de bölgede ne kadar inceleme yapıldığı belirsiz.

Tanfer Yeşiltepe çöken binanın olduğu bölgede yürüyen çalışmalara ilişkin de bilgiler vererek enkazın temel kısmında henüz çalışma yapılmadığını, bu durumda bina altındaki çukurun tam büyüklüğünün temelde yapılacak inceleme ile anlaşılabileceğini ifade ediyor.

Başka bölgelerdeki tahliyeler ne anlama geliyor?

Metro inşaatının hat boyunca başka bölgelerde de genel bir sorun yaratıp yaratmadığı konusu da tartışmalı.

4 Kasım'da İstasyon Mahallesi'nde de 42 kişinin yaşadığı 3 bina sessiz sedasız tahliye edildi. Basına pek yansımayan ve Şehit Mücahit Okur Caddesi'nde yer alan binalarda 13 daire ve 3 işyeri bulunuyor. 

3 Kasım'da da Darıca ilçesi Fevzi Çakmak Mahallesi Kosova Sokak kolonlarında çatlaklar oluşan 4 daireli 3 katlı bir apartman tahliye edilmişti. Çöken Arslan Apartmanı Mevlana Mahallesi'ndeydi. Dolayısıyla hat boyunca ikamet eden vatandaşlar, dükkanı olan esnaf panik halde.

Öte yandan Tanfer Yeşiltepe çökme sonucu bölgede yaşayanların binalarını kontrol etmesiyle böyle bir tablonun açığa çıkmış olabileceğine dikkat çekiyor ve ekliyor: "Kosova Sokak'taki binanın tahliyesi, demirin paslanması ve artık kolonlarının yük taşıyamaz hale gelmesinden kaynaklı." Ancak yine de bölgede detaylı incelemelerin gerekli olduğunun da altını çiziyor:

Madem bir olağan şüphelimiz var, olabildiğince metroya yakın noktalardaki binalar kontrol edilsin, zemin incelensin. Çatlaklar eski olsa da yine daha önceki metro çalışmalarından kaynaklanmış olma ihtimali de var ayrıca, bunu henüz bilemiyoruz.

'Çöken bölgede teknik ölçümler 2 yıl boyunca yapılmadı' iddiası

Peki metro çalışması bölgede yeterli ölçüm yapıyor muydu?

Yeşiltepe'den öğrendiğimize göre, metro çalışmasının hat boyunca proje devam ederken sürekli kontrol etmesi gereken ölçümler var.

Binaların dış cephesinde eğilme-yatma var mı, zemin kaynaklı bir sorun var mı gibi soruların cevaplarını almak için cihazlarla ölçüm yapılması gerekiyor. 2 yıl öncesine kadar bu ölçümlerin günlük olarak yapıldığını öğreniyoruz.

Öte yandan yıkılan binanın da bulunduğu Mevlana Mahallesi'nde bu kontrollerin son 2 yıl boyunca gerçekleştirilmediği iddia ediliyor!

İnşaatın binalara zarar verip vermeme ihtimalini önceden gösterecek asıl çalışma da bu.

Dolayısıyla bu kontroller gerçekten yapılmadıysa bu da çok büyük bir ihmal.

'Çökme riski var mıydı, varsa dolgu yapıldı mı bilmiyoruz'

Peki sorun metro inşaatı çıkarsa ne olacak?

Bölgede şu anda aslında zeminin röntgeni çekiliyor.

Eğer çöken binadakine benzer bir toprak boşalması, zemin göçmesi olduğunu düşünülürse buna ilişkin önlemler alınacak. Tanfer Yeşiltepe bilimsel yöntemlerle atılabilecek adımlar olduğunu, düzeltme yapılabileceğini söylüyor. "Zemin iyileştirme enjeksiyonu" yapılarak boşluklu alanların doldurulabileceğini, böyle bir durumda hasar gören binalarla ilgili karar verilmesi gerektiğini belirtiyor ve soruyor:

Normalde de metro kazılarında çökmelerle karşılaşabiliyoruz. Böyle durumlarda zemin iyileştirilmesi yapılıyor. Bu alanda da böyle bir risk vardı da enjeksiyon mu yapılmadı, bunları henüz bilmiyoruz.

'Binaların olduğu bölgede kamulaştırma yapılsın' raporuna uyulmadı mı?

DEM Parti Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu'nun dün bölgeyle ilgili gündeme getirdiği iddia da çok çarpıcı.

Buna göre 2017'de, tam da çökmenin olduğu bölgeyle ilgili bir rapor hazırlanmış. "Akse Sapağı İstasyonu Kazı İksa Raporu" isimli bu raporda “Kamulaştırma yapın, metro inşaatı sırasındaki zemin ve yapılardaki hareketleri takip edin” uyarısı yapıldığını vurgulayan Gergerlioğlu, Ulaştırma Bakanı'na şu soruları soruyor:

Akse Sapağı İstasyonu Kazı İksa Raporu’na göre bu istasyonunun çevresindeki binaların kamulaştırılması gerektiği halde neden kamulaştırılmadı? İnşaat nedeniyle oluşacak yer değiştirme hareketlerini izlemek için uygun bir enstrümentasyon sistemi kuruldu mu? Mayıs 2025’te CİMER üzerine yapılan başvuru üzerine bölgede hangi incelemeler yapıldı? Ne tür bulgulara ulaşıldı? Bölgedeki binalarda yaşanan çatlakları bilmenize rağmen neden tedbir almadınız?