Sermaye piyasalarında batan fonlar, önce uçup sonra çakılan hisselerin ardından şimdi de görece düşük riske sahip olarak algılanan borçlanma araçlarında batıklar birbiri ardına geliyor. 

Geçtiğimiz yıllarda yılda bir ya da iki batık haberi gelen özel sektör borçlanma araçları piyasasında bu yıl 15 şirketten 70’e yakın kupon ve ana para ödeyememe haberi geldi. En son, faaliyetleri durdurulmuş olan Bulls Yatırım Menkul Kıymetler A.Ş., 13 Kasım Cuma günü vadesi dolan 176 günlük finansman bonosunu ödeyemediğini duyurdu. 982 milyon lira ana para ve 201 milyon lira faizle birlikte bu yıl toplam geri ödemesi yapılmayan  borçlanma aracı tutarının 10 milyar liraya (200 milyon dolara) yaklaştığı hesaplanıyor.

Temerrütler yani borcun vadesinde ödenmemesi durumları Ocak ayında Borlease ve Mayıs’ta Kontrolmatik ile başlayıp, Uşak Seramik, Türk İlaç, Alves Kablo, Worq   Company gibi şirketlerin eklenmesiyle devam etti. Eylül ayında patlayan fon kriziyle birlikte bu isimlere Tera Yatırım Bankası, Adil Varlık Yönetimi, Alnus Yatırım eklendi. Tek başına Tera Yatırım Bankası’nın geri ödemediği borcun tutarı 6,05 milyar lira. Ekim Kasım ayında ardı ardına 17 ihraç için ana para ya da kupon ödemesinde aksama bildirimi geldi.

Sermayenin ihraç ettiği tahvil stoku 20 milyar doları aştı

Özel Sektör Borçlanma Araçları piyasası görece daha yeni bir piyasa. 2010’lu yıllarda aktif olmaya başlayan, 2017 yılında yıllık ihraç adedi 1000’in üzerine çıkan piyasada 2024 yılında 1614 ihraç Ile 632 milyar lira, 2025 yılında 1874 ihraç ile 995 milyar lira borçlanıldı. 2026 yılı Ekim ayı itibariyle ise borçlanma 1 trilyon liraya ulaştı.  Temmuz 2026’da yayınlanan Ak Yatırım raporuna göre 2009 yılından bu yana toplamda 458 şirketin borçlandığı piyasada borçlananların 238’i reel sektör şirketi, 45’i banka ve kalan 175 banka dışı finans kurumları. Özellikle finans kurumları dışındaki sermaye kuruluşlarının, reel sektör şirketlerinin tahvil ihracında önemli bir sıçrama gerçekleşti. 2017 sonunda şirketlerin tahvil ihracı 5 milyar dolar seviyesindeyken 2026 Ekim itibariyle 13 milyar doların üzerinde bir tahvil stoku söz konusu. Finans kuruluşları da dahil edildiğinde stok 20 milyar doları aşıyor. Siyasi iktidarın “sermaye piyasalarını derinleştirme” amacıyla, geleneksel banka kredisine göre daha ucuz ve daha uzun vadeli “alternatif kaynak yaratma” mekanizmalarından biri tahvil ihracına ağırlık vermek oldu. Büyük sermaye kuruluşları ağırlıklı yurtdışı tahvil ihraçlarına (yeşil ve sürdürülebilirlik tahvilleri de dahil olmak üzere) yönelirken orta ve küçük ölçekli sermaye grupları da yurtiçi tahvil ihracına “asıldılar”.

Nitekim 2018 borç krizi öncesi, 2017 yılının Aralık ayında bankaların orta ve uzun vadeli kurumsal kredi stoku 316 milyar dolar seviyesindeyken 2026 Eylül ayında bu tutar 272 milyar dolara geriledi. Sadece yurtiçi tahvil ihracıyla asgari üçte birinin karşılandığı söylenebilir. Banka borcu yerine halka arzla, tahvil ihracıyla, fonlarla küçükten büyüğe bir hortum mekanizması kurulduğu söylenebilir.

Parayı kim veriyor?

Peki, bu borcu veren kim? Özel sektör tahvillerine ağırlıklı olarak Yatırım Fonları ve BES Fonları yatırım yapıyor. Tahvil stokunun yaklaşık yarısı bu fonların elinde. Yüzde 40 kadarı ise Fon dışındaki diğer tüzel kişi yani kurumsal yatırımcılarda. Bunlar sigorta şirketleri başta olmak üzere finans ya da finans dışı şirketler oluyor çoğunlukla. Bireysel yatırımcının burada doğrudan ilgisi zayıf. Toplamın yüzde 8-10 kadarı bireysel yatırımcının doğrudan sahipliğinde. Bireysel yatırımcılar daha çok fonlar aracılığıyla özel sektör borçlanma araçları yatırımlarını gerçekleştiriyor.

Yatırım Fonları portföylerinde bulunan bir tahvilin anaparası ya da kuponun vadesi geldiği halde ödemesi gerçekleşmediğinde yüzde 100 karşılık ayırmak yani portföy içerisindeki değerini sıfırlamak, tahvilin değeri kadar zararı bir günde yazmak durumundalar.  Geçtiğimiz günlerde de temerrüte düşen borçlanma araçlarını taşıyan fonlarda negatif getiriler görüldü. Fon vurgununun patlak vermesi ile zaten küçülme eğiliminde olan yatım fonlarının, özellikle risksiz kabul edilen para piyasası fonlarının negatif getirilerin artmasıyla küçülmeye devam etmesi beklenebilir.

Batık tahvillerin faturası halka kesilecek

Sermaye piyasalarının halkın geniş kesimlerinden büyük sermayeye doğru kaynak aktarmaya yarayan mekanizmalar olduğunu, yaşanan krizlerin, vurgunların ise çoğunlukla bu kaynakların üzerine küçük yatırımcının bir bardak su içmesi ile sonuçlandığını her zaman söylüyoruz. Bankalardan kredi bulamayacak nitelikte şirketler, hiçbir anlamı olmadığı son dönemde daha net anlaşılan “yatırım yapılabilir” kredi derecelendirme notları ile borçlanma piyasasından borç alıp bunları batırabiliyor. Batıkların artması durumunda bu şirketleri kurtarmak üzere yine kamu kaynaklarının devreye sokulması gündeme gelecektir. Görece düzenlemeleri sıkı banka-kredi mekanizmaları yerine kamu kurumlarına bu kıymetleri aldırarak şirketleri kurtarmaya ya da yüzdürmeye çalışmak iktidar için bir seçenek olsa da kamuoyu baskısı ile iktidarın bu soygunu yapmasına izin vermemek gerekiyor.

*Sermaye piyasalarında ortaya çıkan tabloya ilişkin daha kapsamlı bir değerlendirme için Ortaklaşa'nın kasım sayısındaki "Emekçiler için sermayeye ortak olma aldatmacası: Halka arz ‘seferberliği’" yazısını okuyabilirsiniz.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.