Filistinlilerin maruz kaldığı işgal ve abluka, yalnızca fiziki hareket alanlarını değil, dijital ekonomiye erişimlerini de hedef alıyor.

Global Voices’ta yayımlanan ve Filistinli dijital haklar örgütü 7amleh’in raporuna dayanan yazıya göre Filistinliler, dijital ödeme sistemleri, e-ticaret platformları ve uzaktan çalışma ağlarına erişimde sistematik biçimde dışlanıyor.

“Filistinlilerin Dijital Ekonomi Platformlarına Erişimi: Engeller, Eşitsizlikler ve Politika Yanıtları” başlıklı rapor, Gazze, Batı Şeria ve İsrail’de yaşayan Filistinlilerin yaklaşık 30 büyük dijital hizmette hesap açma, kimlik doğrulama ve temel işlevleri kullanma süreçlerinde karşılaştığı engelleri inceliyor.

Rapora göre bu engeller yalnızca teknik sorunlardan ya da savaş koşullarından kaynaklanmıyor. Küresel teknoloji şirketlerinin politikaları, İsrail’in telekomünikasyon altyapısı üzerindeki kontrolü, finansal dışlanma ve işgal koşulları bir araya gelerek Filistinlilerin küresel dijital ekonomiye katılımını sınırlıyor.

Ödeme sistemlerinde ayrımcılık

Raporda öne çıkan başlıklardan biri dijital ödeme sistemleri.

Batı Şeria ve Gazze’deki Filistinliler, PayPal ve Payoneer gibi küresel ödeme platformlarına erişimde ciddi kısıtlamalarla karşılaşıyor. Buna karşılık aynı hizmetler İsrail yurttaşlarına ve Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşimlerde yaşayan İsraillilere sunulabiliyor.

Bu durum, çevrimiçi iş yapan Filistinlileri pahalı, güvensiz ve istikrarsız aracılara yöneltiyor. Özellikle serbest çalışanlar, kazançlarının önemli bir bölümünü komisyonlara ve aracı transfer sistemlerine kaptırıyor.

Global Voices’ta yer alan değerlendirmede, Gazze’deki bir tasarımcının uluslararası platformlardan iş alabilse bile ödemesini güvenli ve düzenli biçimde alamadığına dikkat çekiliyor. Böylece dijital ekonomiye erişim kâğıt üzerinde mümkün görünse de fiili katılım engellenmiş oluyor.

İnternet altyapısı da eşitsiz

Dijital dışlanmanın bir diğer boyutu ise altyapı.

Rapora göre Filistinliler, kendi telekomünikasyon sektörleri üzerinde egemenlik sahibi değil. İsrail’in frekans, ağ geliştirme ve dijital altyapı üzerindeki kısıtlamaları nedeniyle Filistinliler, İsraillilerin erişebildiği 4G ve 5G hizmetlerinin gerisinde bırakılıyor.

Batı Şeria’da Filistinliler yıllar sonra sınırlı 3G erişimine kavuşurken, Gazze uzun süre büyük ölçüde 2G altyapısına mahkûm edildi. Bu eşitsizlik, uzaktan çalışmayı, e-ticareti, çevrimiçi eğitimi ve günlük iletişimi doğrudan etkiliyor.

7amleh’in daha önce yayımladığı Gazze raporu ise, Ekim 2023’ten bu yana telekomünikasyon ve enerji altyapısının sistematik biçimde tahrip edilmesinin Gazze’de dijital ekonomiyi çöküş noktasına getirdiğini ortaya koymuştu. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler’in Nisan 2026’da yayımladığı hasar tespitine göre Gazze’de telekomünikasyon ağının yüzde 81’i tamamen yok edildi, yüzde 12’si ise kısmen zarar gördü.

E-ticarette de görünmez duvar

Raporda e-ticaret platformlarındaki eşitsizliklere de dikkat çekiliyor.

Amazon ve eBay gibi küresel platformlarda Filistinliler, kargo, ödeme ve pazara erişim süreçlerinde ek maliyetler ve kısıtlamalarla karşılaşıyor. Buna karşılık İsrail yerleşimleri, aynı coğrafi bölgede bulunmalarına rağmen daha ayrıcalıklı hizmetlerden yararlanabiliyor.

Bu tablo, Filistinli küçük işletmelerin ve girişimcilerin küresel pazarlara erişimini sınırlıyor. İşgal altındaki bölgelerde hareket özgürlüğü zaten kısıtlıyken, dijital ticaretin de engellenmesi ekonomik kuşatmayı derinleştiriyor.

Uzaktan çalışma ‘çıkış yolu’ olmaktan çıkarılıyor

İşsizlik, hareket kısıtlamaları ve abluka koşulları altında dijital emek, özellikle genç Filistinliler için uzun süredir önemli bir geçim kapısıydı.

Gazze’de binlerce kişi Upwork ve Fiverr gibi platformlar üzerinden yazılım, tasarım, çeviri ve dijital pazarlama alanlarında çalışıyordu. Filistin bilişim sektörü, savaş öncesinde yaklaşık 700 şirkette 9 bine yakın kişiye istihdam sağlıyor ve Filistin gayrisafi yurtiçi hasılasının yaklaşık yüzde 4’ünü oluşturuyordu.

Ancak ödeme engelleri, internet kesintileri, elektrik yokluğu ve platformların coğrafi kısıtlamaları, bu alanı da sürdürülemez hale getiriyor. Gazze’deki serbest çalışanlar, bağlantı bulabilmek için uzun mesafeler yürümek, cihazlarını güneş enerjili geçici çalışma alanlarında şarj etmek ve projelerini birkaç saatlik internet erişimine sığdırmak zorunda kalıyor.

Gazze’de dijital çalışanlarla yapılan araştırmada, birçok kişinin dizüstü bilgisayara, elektriğe ya da zayıf da olsa internet sinyaline ulaşmayı hayatta kalmanın bir parçası olarak gördüğü aktarılıyor. Ancak rapor, bu direncin romantize edilmemesi gerektiğini, bunun esas olarak alternatiflerin yokluğunu gösterdiğini vurguluyor.

‘Dijital haklar ekonomik haklardır’

7amleh, Filistinlilerin dijital ekonomiden dışlanmasının, yalnızca sansür ya da çevrimiçi ifade özgürlüğü meselesi olarak ele alınamayacağını vurguluyor. Dijital haklar aynı zamanda çalışma, ticaret yapma, ödeme alma ve geçimini sürdürebilme hakkıyla doğrudan bağlantılı.

Örgüt, teknoloji şirketlerine ayrımcı hizmet politikalarına son verme, Filistinlilerin dijital ödeme sistemlerine erişimini genişletme ve Filistin telekomünikasyon altyapısı üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması çağrısı yapıyor.

Filistinliler açısından dijital erişim, yalnızca internete bağlanma meselesi değil. Modern ekonomik ve kamusal yaşama eşit koşullarda katılabilme hakkı anlamına geliyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.