Estonya'da geçtiğimiz ay yapılan yerel seçimler birçok açıdan kritikti.

19 Ekim Pazar günü gerçekleşen seçimlere katılım oranı yüzde 59,2 ile ülke tarihindeki en yüksek ikinci katılım oranı oldu. 20 Ekim’de kesinleşen sonuçlara göre merkez sağ parti Isamaa, dört yıl önceki yüzde 10,2'ye kıyasla oyların yüzde 18,6'sını alarak seçimin en büyük kazananı oldu. Sosyal Demokrat Parti (SDE) de, 2021'deki yüzde 4,9'luk oy oranını ikiye katlayarak yüzde 9,9'a ulaştı. Estonya Parlamentosu Riigikogu’da bulunmayan ve ilk kez seçimlere katılan yeni parti Parempoolsed (“Sağcılar”) ise yüzde 4,7 oy aldı. Merkez Parti oyları ise yüzde 24,4'ten yüzde 21,1'e düştü. 

SDE ile birlikte hükümet koalisyonunda yer alan partiler Reform Partisi (Reformierakond) ve Estonya 200 (Eesti 200) ile muhalefetteki muhafazakar parti Eesti Konservatiivne Rahvaerakond (EKRE) seçimlerde düşüş yaşadı. 

Reform Partisi’nin oy oranı yüzde 17,3'ten yüzde 10'a düşerken, EKRE de yüzde 13,2'den yüzde 8,2'ye keskin bir düşüş yaşadı ve Tallinn Belediye Meclisi'nde tek bir sandalye bile kazanamadı. Küçük koalisyon ortağı Estonya 200, ülke genelinde oyların sadece yüzde 1,7'sini alarak yok olmanın eşiğine geldi.

Başbakan ve Reform Partisi lideri Kristen Michal, partinin yalnızca birkaç münferit sonuçtan memnun olduğunu, çoğu bölgede ise başarısız olduğunu söyledi.

Seçim sonuçları Estonya siyasetinin radikal derecede olmasa da bir miktar sağa kaydığını gösteriyor. Bununla birlikte, dikkat edilmesi gereken başka noktalar da var.

Vatandaşlık şartlı ilk yerel seçim

Bu seçimin bir özelliği, Estonya’da yaşayan fakat Estonya ya da bir AB üyesi vatandaşı olmayan (örneğin Rusya, Belarus, Ukrayna, ABD vatandaşı olup Estonya’da kalıcı ikamet eden) kişilerin oy veremediği ilk yerel seçim olmasıydı.

Hükümet, 26 Mart tarihinde parlamentodan geçen bu kararı “yerel seçimlerde dış müdahalelere karşı” bir önlem olarak, özellikle de Rusya ve Belarus’u işaret ederek gerekçelendirmişti. Karar sonucunda, Estonya’da kalıcı olarak ikamet etmekte olan binlerce kişi seçmen haklarını yitirdi.

'Rus yanlısı' partiye yasaklar

Seçimlerde öne çıkan bir başka olay, “Rus yanlısı” olarak görülen Stabilitatei! (İstikrar İçin!) partisinin lideri Aleksejs Rosļikovs’a hem Estonya’dan hem de Letonya’dan yasak gelmesiydi.

13 Ekim Pazartesi akşamı Riigikogu eski milletvekili Olga Ivanova tarafından düzenlenen ve Letonya ile Litvanya’dan konuşmacıların davet edildiği “Baltık ülkelerindeki güncel siyasi konular" başlıklı bir etkinliğe katılması planlanan Letonya eski milletvekili ve Riga Belediye Meclisi üyesi Rosļikovs’un Estonya’ya girişi 20 Ekim’e kadar yasaklanmıştı.

Letonya Devlet Güvenlik Servisi (VDD), Rosļikovs’a Estonya’ya seyahat etmesi için izin verdiğini, bu iznin Estonya makamlarına bildirildiğini açıkladı. Ancak Estonya yine de giriş izni vermemeyi tercih etti.

Estonya ayrıca, Rosļikovs dışında üç Leton milletvekili ve şehir konseyi üyesinin de seçim dönemi bitene kadar Estonya’ya girişini yasakladı. Bu kişiler de aynı etkinliğe katılmak üzere davet edilmişti.

Rosļikovs 5 Haziran'da, Letonya Parlamentosu tartışmalarında yasak olduğu halde Rusça konuşması ve kabalık nedeniyle bir Saeima oturumundan ihraç edilmişti. VDD 9 Haziran’da “saldırgan bir devlet” olan "Rusya'nın Letonya aleyhine faaliyetlerine yardım ettiği ve ulusal nefret ve anlaşmazlığı kışkırttığı" iddialarıyla Roslikovs hakkında cezai işlem başlatmıştı. Rosļikovs'a göre, kendisine yönelik ilk ceza davası 2019'da "Riga'yı Nazilere vermeyeceğini" söylemesinin ardından açıldı. Rosļikovs suçlu bulunması halinde 20 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir.

Baltık ülkelerinde yükselen Rusya karşıtlığı ve silahlanma

Seçim sürecinde yaşananlar, ülkede Rusya karşıtlığının ne kadar büyüdüğünü ve AB ve NATO'culuğun ne kadar yerleşiklik kazandığını da gösterdi.

Baltık ülkeleri Estonya, Letonya, ve Litvanya, Şubat ayında Rusya ve Belarus'u da içeren BRELL elektrik şebekesinden ayrılıp AB'ye bağlanmıştı.

AB ülkelerinde 12 Ekim’de devreye giren dijital giriş/çıkış sistemi (EES) ile Estonya sınır kontrol işlemleri sıkılaştırılmış ve biyometrik verilerin toplanmasına başlanmıştı.

Letonya’da geçtiğimiz haftalarda gündemde olan İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme tartışmalarında bile Rusya gündeme gelmişti.

Letonya hükümeti, ortaöğretimde (yüksek okul seviyesinde) Rusça’nın ikinci yabancı dil olarak öğretilmesini 1 Eylül 2026’dan itibaren yasaklama kararı aldı. Artık öğrenciler, ikinci yabancı dil olarak sadece AB/AET ülkelerinin dillerinden ya da uluslararası eğitim anlaşmaları kapsamında belirlenen dillerden birini seçebilecekler. Bu, Rusçayı eğitsel arenada zayıflatmayı, Letonca ve Avrupa dillerini daha öncelikli hâle getirmeyi amaçlayan bir adım olarak görülüyor. Letonya hükümeti ayrıca 2026’dan itibaren Rusça dilinde yayın yapan kitap, dergi, yaygın medya ve dijital içeriklerde katma değer vergisi (KDV) oranını artırmayı planlıyor.

Letonya devlet belgelerinde ve güvenlik servislerinin değerlendirmelerinde Rusya “birincil tehdit” olarak tanımlanıyor. Letonya yakın dönemde savunma harcamalarını artırma yönünde bir karar aldı. Başbakan Evika Siliņa, 2025 yılında savunma harcamalarının yüzde 4,35 düzeyine çıkarılabileceğini, 2026’da ise yüzde 5’e yaklaşılabileceğini açıkladı.