Milyonlarca elektrik faturasında gizli zam anlamına gelen yeni bir düzenlemeye gidildi.

Yılda 3 bin kilovatsaati aşan haneler, devletin desteklediği sabit tarifeden çıkıp borsa fiyatına geçecek. Bu sınır, ayda ortalama 250 kilovatsaatlik bir kullanıma, yani 820 lira ve üzerindeki faturalara denk geliyor.

1 Ocak 2027'den itibaren ayda ortalama 820 liradan fazla elektrik tüketenlerin faturaları zamlanacak.

Düzenlemenin yaklaşık 6,5 milyon haneyi etkileyeceği tahmin ediliyor.

Yeni tarife, sınırın aşıldığı ayı izleyen üçüncü ayın ilk günü başlayacak. Örneğin Ekim 2026'da sayaç okunduğunda yıllık kullanımı ilk kez 3 bin kilovatsaati geçen hane, 1 Ocak 2027'de yeni tarifeye alınacak. Aralık 2026'da geçen hane 1 Mart 2027'de geçecek. 2026'yı sınırın altında kapatıp Haziran 2027'de sınırı aşan hane ise 1 Eylül 2027'de yeni tarifeye girecek.

Sadece beyaz eşya çalıştırıp ışık yakanlar bile sınırı aşabilir

Elektrik Mühendisleri Odası'nın (EMO) hesabına göre dört kişilik bir ailenin ayda en az 230 kilovatsaat elektrik harcaması gerekiyor. Bu, yılda 2 bin 760 kilovatsaat ediyor. 

Hesapta elektrikli ısıtma, klima ya da sıcak su yok. Yalnızca lamba, buzdolabı, çamaşır ve bulaşık makinesi, televizyon gibi en temel eşyalar var. 

Yazın klima, kışın elektrikli ısıtıcı kullanan bir hane bu payı kolayca aşacak.

Resmi rakamlar da aynı şeyi gösteriyor. EPDK ve TÜİK verilerine göre 2024'te evlerde toplam 75 milyar 91 milyon kilovatsaat elektrik harcandı. Ülkede 26 milyon 599 bin 261 hane vardı. Bölünce bir hanenin yılda ortalama yaklaşık 2 bin 823 kilovatsaat harcadığı çıkıyor. Yani ortalama bir hane bile yeni sınırın yalnızca 177 kilovatsaat altında kalıyor.

Fatura nasıl değişecek?

Şimdiki sabit tarifede elektriğin kilovatsaat fiyatını Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) önceden belirliyor. Herkes aynı fiyatı ödüyor. Yeni tarifede ise fiyat sabit değil. Döviz kuruna ve piyasa koşullarına göre değişen bu fiyat yüzünden fatura ay ay farklı çıkabilir.

Yeni Parti Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz'ın hesaplamasına göre, bugün 822 lira ödeyen bir hanenin faturası 2027'de 1676 lira olacak. Bu yüzde 104 artış demek. 

Aylık faturası 1226 lira olan haneyse yüzde 82 artışla 2 bin 233 lira ödeyecek.

Zamlar çileden çıkardı

Sınır düşürülürken sabit tarifedeki fiyatlar da sürekli arttı. 

Temmuz 2021'de evlerdeki elektriğe yüzde 15 zam geldi. Asıl sıçrama 1 Ocak 2022'de oldu. Fiyat yüzde 50 artırıldı ve kademeli fiyat dönemi başladı. İkinci kademedeki artış yüzde 125'e ulaştı.

Aynı yıl Haziran'da yüzde 15, Eylül'de yüzde 20 daha zam geldi. Eylül'de kamu ve özel hizmetlere yüzde 30, sanayiye yüzde 50 zam yapıldı. Evlerde 100 kilovatsaatlik elektriğin bedeli 173 liraya çıktı.

2023 seçim yılıydı. Mayıs seçimlerinden önce, Nisan'da elektrik fiyatı yüzde 15 indirildi. Temmuz'da ise zam yapılmadı. Zam seçimden sonraya kaldı. EPDK 1 Temmuz 2024'te evlerdeki elektriğe yüzde 38 zam yaptı. Vergiler hariç 100 kilovatsaatlik elektriğin bedeli 207 lira oldu.

Bir sonraki zam 5 Nisan 2025'te geldi. Evlere yüzde 25 zam yapıldı. Aynı zamda kamu ve özel hizmetlere yüzde 15, sanayiye yüzde 10, tarıma yüzde 12 zam geldi. 100 kilovatsaatlik elektrik 259 lira oldu.

Bir yıl sonra, 4 Nisan 2026'da evlere yine yüzde 25 zam yapıldı. Bu kez kamu ve özel hizmetlerde artış yüzde 17,5 oldu. 100 kilovatsaatlik elektrik 323 liraya çıktı.

Sadece son üç zamla birlikte faturalar 2 yıl içerisinde 2 katına çıktı.

Bir de zam olarak yazılmayan artışlar var: Faturanın yüzde 74'ü dağıtım bedeli

Faturadaki artış yalnızca fiyat zamlarından gelmedi. 

1 Ocak 2023'te faturalardaki enerji bedeli yüzde 35 düşürüldü ve dağıtım bedeli yüzde 132 artırıldı. Toplam fatura değişmedi. Ama faturanın ağırlığı enerjiden dağıtım bedeline kaydı.

Bugün bir faturanın yüzde 74'ü dağıtım bedelinden oluşuyor.

Faturadaki KDV de oynadı. Mart 2022'de yüzde 18'den yüzde 8'e indirildi. Temmuz 2023'te yüzde 10'a çıkarıldı.

Borsada elektriğin satılabileceği en yüksek fiyat da yükseldi. Bu üst sınır Temmuz 2023'te megavatsaat başına 2 bin 600 liradan 2 bin 700 liraya çıkarılmıştı. 4 Nisan 2026'da, ev zammıyla aynı günlerde, Ortadoğu'daki savaş gerekçe gösterilerek 4 bin 500 liraya yükseltildi.

Sınır her yıl biraz daha aşağı çekildi

Elektrikte kullanım sınırına göre değişen fatura uygulaması 2018'de başladı. O zaman yalnızca çok büyük sanayi tesislerini kapsıyordu. 

Evlerin sırası 2025'te geldi. Yıllık sınır 5 bin kilovatsaat oldu. O günlerde 1,2 milyon abone bu değişiklikten etkilendi.

Bir yıl sonra, 2026 sınırını 4 bin kilovatsaat olarak açıklandı. Etkilenen abone sayısı 2,5 milyon oldu.

Ve şimdi sınır 3 bin kilovatsaate geldi. Bu defa 6,5 milyon hane etkilenecek. 

Yani iki yılda sınır 5 bin kilovatsaatten 3 bin kilovatsaate indi. Sınırın altında kalamayan hane sayısı ise 1,2 milyondan 6,5 milyona çıktı.

EPDK 'bu zam değil' diyor, faturalar başka şey söylüyor

EPDK bu kararın zam olmadığını söylüyor. Ona göre sabit tarife aynı kalıyor. Yalnızca çok elektrik harcayanlar destekli tarifenin dışına çıkıyor. 

Konuyu düzenleyen tebliğin metni ise başka bir şey söylüyor. Bu metne göre EPDK sınırları her yıl toplumun sosyal ve ekonomik durumuna bakarak belirliyor. Sınırı aşanlar için hesaplanan tarife sabit tarifeden düşük olamıyor. Yani sınırı aşan bir hane, ikili anlaşma yapmadıkça sabit tarifeden ucuza elektrik alamıyor. Nitekim Ocak 2026'da yeni tarifeye geçenlerin faturaları yüzde 90 ile 124 arasında arttı.

TKP'nin çözümü: Enerji piyasadan çıkarılsın

Türkiye Komünist Partisi, peşpeşe gelen zamların ardından kendi çözümünü ortaya koymuş, "Enerji kârla alınıp satılan bir mal olmaktan çıkarılmalı" demişti.

TKP, elektrik ve doğalgaz başta olmak üzere enerji alanının tamamının devletleştirilmesini talep ediyor. 

Çünkü sorunun kaynağında özelleştirme var. Kamu enerji işletmeleri yok pahasına satıldı. Üretim, dağıtım ve perakende satış ayrı ayrı özel şirketlere verildi. Böylece enerji, kâr amacıyla alınıp satılan bir piyasa malına dönüştü.

Parti, 2022 yılında yayımladığı “İşte TKP'nin Çözümü: Enerji” başlıklı programında çözümlerini şöyle sıralamıştı:

• TKP iktidarında elektrik üretimi başta olmak üzere tüm enerji sektörlerinde merkezi plânlama hedef olarak benimsenecektir. Enerji talebi, üretimi ve enerji arz güvenliği kamu eliyle yönetilecektir.
• Enerjiden faydalanmak temel bir yurttaş hakkı olarak görülecek; okul, hastane gibi kamusal alanlarda, kamu işletmeleri ve üretim birimlerinde tamamen bedelsiz olarak sağlanacaktır.
• Tüm yurttaşların enerjiden bedelsiz olarak faydalanması hedeflenecektir.
• Yerli ve yenilenebilir kaynakların payı plânlı şekilde yükseltilecek ve enerji talebi de plânlanarak tüm enerji sektörü yeniden yapılandırılacaktır.
  Plânlı bir enerji sektörünün oluşması ve verimli şekilde çalışması için elektrik, doğalgaz ve petrol sektörlerinde üretim, iletim, dağıtım ve ticaret faaliyetlerinin entegre yapılar içerisinde örgütlenmesi sağlanacaktır.
• Enerji arz, üretim, iletim, dağıtım ve ticaret faaliyetlerinde tüm piyasa mekanizmaları dağıtılacak, kamu işletmeciliği ve plânlamaya geçiş için gerekli kurumsal yapı hızla inşa edilecektir.
• Öncelikle, mevcut uluslararası anlaşmalar gözden geçirilecek, doğalgaz giriş kapasitesi ve doğalgaz ticareti yapılan ülkelerin sayısı artırılacaktır. Böylelikle ülke, kaynak ve güzergah çeşitliliği sağlanacaktır. Depolama kapasitesi artırılacak, talep artışlarında spot piyasadaki fiyat dengesizliklerine karşı kırılganlık azaltılacaktır.
• Hidrolik kaynakların verimli kullanılması için tarım, gıda, çevre, orman gibi başlıkları da kapsayacak şekilde bütüncül havza plânları yapılacak, yüksek alım garantilerine dayanılarak yapılan plânsız HES’lerden zarar görmüş havzaların rehabilitasyonu sağlanacaktır.
  Mevcut yenilenebilir enerji potansiyeli kullanılarak Türkiye’nin enerji portföyünde ithal ve fosil yakıtların ağırlığı azaltılacak, yerli ve yenilenebilir kaynakların payı artırılacaktır.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.