Köşemizde bugün, Şilili müzik grubu Qalupayun'un en bilindik şarkılarından biri olan, El Pueblo Unido, Jamás Será Vencido (Örgütlü Bir Halkı Hiçbir Kuvvet Yenemez) şarkısı üzerine Frederic Rzewski'nin yazdığı 36 varyasyonu dinleyeceğiz.

Şarkının orijinal hâli, Şili'de 1973 yılında gerçekleşen darbeden birkaç ay önce, Qualipayun grubunun yazdığı sözlerin, Sergio Ortega tarafından bestelenmesiyle ortaya çıktı. Parçanın ilk seslendirilişi ise bundan birkaç gün sonra gerçekleşen mitingde yapıldı. 

Şarkı, günümüze kadar pek çok grup tarafından farklı dillerde seslendirildi. Birbirinden farklı pek çok yorum içinde, bu coşkulu şarkıdan adeta yeni bir eser yaratan Frederic Rzewski’nin bestesi, “The People United Will Never Be Defeated” ise parçanın son derece özgün versiyonlarından biri olarak karşımıza çıkıyor.

Bu müziğin özgünlüğü, sadece, Rzewski’nin esere taşıdığı kusursuz müzikal içerikten gelmez. Eserin biçimi, adeta sloganın anlamı ile bütünleşir: Örgütlü bir halkı, hiçbir kuvvet yenemez! Rzewski’nin eseri, biçimsel olarak da bütünü oluşturan örgütlü parçalardan; Ortega’nın bestelemiş olduğu “El Pueblo Unido, Jamás Será Vencido” teması etrafında örülmüş ve tamamı yaklaşık bir saat süren 36 varyasyondan/ çeşitlemeden oluşur.

Bu eser, sıklıkla Bach'ın Goldberg, Beethoven'in Diabelli ve Brahms'ın Paganini Çeşitlemeleri ile karşılaştırılır ve "Büyük Çeşitleme" geleneğinin bir devamı olarak görülür. Çeşitlemeler, temanın melodisinden çok, temanın yapısı üzerinde; modal ve tonal armoni, atonal müzik, caz, çeşitli folklorik unsurlar, doğaçlama, romantik ögeler vb. gibi oldukça geniş bir tür yelpazesinde oluşturulmuştur.

Eser, "El Pueblo unido, jamás será vencido" sloganının ritmik yapısını vurgulayan dört ölçülük bir girişle başlar. Sloganı anımsatan bu giriş, varyasyonların içinde zaman zaman kendini hissettirir. Bu girişin ardından tema, Ortega'nın bestelediği şekliyle çalınır ve ardından varyasyonlara geçilir.

On üçüncü varyasyonda ve 36. varyasyonda besteci, bilindik devrim şarkılarından biri olan "Bandiera Rossa"ya atıf yapar.

Eser içinde bestecinin gönderme yaptığı bir diğer şarkı da Hans Eisler'in "Solidaritätslied"idir. Bu eserin ana motifi 30, 32 ve 36. varyasyonlarda duyulur.

Eserin biçimsel örgüsü ise son derece ilginçtir. Rzewski, 36 varyasyonu, her birinde altışar çeşitleme olan altı gruba bölmüştür. İlk beş grupta yer alan ilk beş çeşitleme, doğrudan tema üzerine yapılan çeşitlemelerdir. Altıncı çeşitlemeler ise, grupta kendilerinden önce gelen beş varyasyonu özetler.

Varyasyonların altıncı ve son grubu, yani 31-36. varyasyonlar, özetleme fikrini bir adım öteye taşır. Altıncı grubun ilk çeşitlemesi, kendinden önceki beş grubun birinci çeşitlemelerinin; ikinci çeşitleme, yine bu beş grubun ikinci çeşitlemelerinin; üçüncü, üçüncülerin; dört ve beşinci, yine önceki grupların ilgili varyasyonlarının özetidir. 36. çeşitleme ise, altıncı grupta yer alan çeşitlemeleri özetler. Eserin tüm varyasyonlarından izler taşıyan bu çeşitleme, böylelikle, özetin özetini dinleyiciye sunar. Yorumcunun doğaçlama yaparak esere katkı koyacağı "kadans" bölümünün ardından temanın, yani Ortega’nın bestelediği "El Pueblo Unido, Jamás Será Vencido" ezgisinin yeniden çalınmasıyla eser son bulur. 

Haber

Dinlemenin ve İzlemenin Ritmi | Nâzım Hikmet ve Arif Melikov