Takvimler 14 Ağustos 1993 tarihini gösterdiğinde Kars'ın Digor ilçesinde, köylerinden ilçe merkezine doğru yürüyüş gerçekleştirmek isteyen köylülerin üzerine ateş açılmış ve 6'sı çocuk 17 kişi hayatını kaybetmiş, 200'den fazla kişi de yaralanmıştı. 

Siyasetçi ve yazar, eski vekil Mahmut Alınak uzunca zamandan beri unutulan bu katliam için bir hafıza merkezi inşa etmeye çalışıyor. Yaşananları hatırlatıp hâlâ sağlanmamış adalet talebini yenileyen Alınak, katliamın gerçekleştiği bölgeyi bir açık hava müzesi kılmaya çalışıyor. 

Ne olmuştu?

14 Ağustos 1993 tarihinde Digorlu köylüler kendilerine koruculuk görevinin dayatılmasına tepki göstermiş, buna razı olmadıkları için yaşadıkları gıda ambargosu ve yaşanan ev baskınlarını protesto etmek için bir yürüyüş düzenlemek istemişlerdi. 

Onlarca köyden yükselen bu sese birçok insan eşlik etti. Köylüler Kocaköy'de bir araya gelerek yürüyüşe geçmek istedi. Digor ilçe merkezine doğru yürüyüşe başlayan köylüler ilçe merkezine gidip tepkilerini dile getirmek ve yaşadıkları sıkıntıları anlatmak istiyordu. 

Jandarmanın uyarıları sonucunda bazı yürüyüş kollarındaki köylüler geri döndüler. Ancak Iğdır yönünden gelen yaklaşık 3 bin kişilik kalabalığın üzerine hiçbir uyarı yapılmaksızın ateş açılması sonucunda 17 kişi hayatını kaybetmiş ve yaklaşık 200 kişi yaralanmıştı. 

Yaşananların Ankara'da yankı bulması üzerine dönemin Halkın Emek Partisi vekili Mahmut Alınak, memleketinde cereyan eden gelişmeler hakkında bilgi almak için dönemin Kars Valisi'ni aradı. Yapılan görüşmede Vali Alınak'a "PKK’lilerin ateş açması üzerine güvenlik güçlerinin karşılık verdiğini ve bu çatışmalar sırasında bir kişinin öldüğünü, sekiz on kişinin de yaralandığını" söyledi.

Ardından Ankara'dan hareket eden aralarında milletvekili ve gazetecilerin de olduğu bir ekip önce uçakla Erzurum'a oradan da Kars'a geçti. Mahmut Alınak'ın Karslı hemşerilerinden aldığı bilgilerle Vali'nin beyanları arasında ciddi çelişkiler bulunuyordu. 

Mahmut Alınak, aralarında Selim Sadak, Ali Yiğit, Sırrı Sakık'ın da olduğu heyetle Kars'a gidince gerçekler de günyüzüne çıktı. Vali'nin tüm ayrıntılara vakıf olmadığını fark eden Alınak, bazı bilgilerin Vali'den gizlendiğini anladı.

Görgü tanığı ve tutanaklar arasında ciddi çelişkiler 

Yapılan hastane ziyaretinde yaralıların üzerindeki kurşun izlerini fark eden heyete güvenlik güçleri hastanede nefes aldırmıyordu. Vekillerden ve gazetecilerden oluşan heyetin hastanedeki her adımını izleyen ve kameraya alan güvenlik güçleri, işledikleri bir kabahatin üstünü örtmek ister gibi hareket ediyordu.

Olayın yaşandığı mevkiye giden heyet görgü tanıklarının ifadeleri ile polis tutanakları arasında ciddi çelişkiler olduğunu fark ediyordu. Örnek olsun "teröristlerin ateş açtığı" ifade edilen tepelerde askerlerin olduğu, yürüyüş güzergahında köylüler dışında kimsenin olmadığı, köylülerin de silahsız ve sivil insanlardan ibaret olduğu ortaya çıkıyor. Yani raporda geçen "ateş açılan" yerlerden, gerçekten ateş açılabilmesi için askerlerin arasından yine askerlere ateş açılması gerekiyordu. 

'Siz daha çok fatiha okursunuz, gerekirse meclisi dahi basarız'

Alınak, yaşadıklarını ve dönemi anlatırken bir özel tim görevlisinin kendilerine "Siz daha çok fatiha okursunuz" diyerek tehditte bulunduğunu aktardı. "Gerekirse meclisi dahi basarız" diyen özel tim görevlilerin bir göz dağı vermek istedikleri ise çok açık. 

Olay yerinde yapılan incelemeler, köylülerle yapılan mülakatlar ve hastanedeki yaralılara yapılan ziyaretlerden tek bir sonuç çıkıyordu. Yaşadıkları baskıdan ve zulümden usanan köylüler, silahsız ve sopasız bir şekilde ilçe merkezine gidip dertlerini kaymakama anlatmak istiyorlardı. Ancak yolda ikaz edilmeden açılan ateş sonucunda birçok insan hayatını kaybediyor ve yüzlercesi de yaralanıyordu. 

AİHM kararı

Köylüler olayın kasıtlı ve bilinçli bir şekilde yaşandığını ifade ediyor. Zira Digor'un bahsi geçen köylerinde, yol kavşaklarında, Iğdır-Kars yolunun Digor hattında neredeyse kontrol noktasının ve jandarma güvenlik birimlerinin olmadığı tek bir yer yok 1993 yılında. Dolayısıyla da bu kalabalığın bir araya gelmesi engellenebilir ve insanların başlarına bir şey gelmesi önlenebilirdi. Zira bazı köylerden başlayacak yürüyüşler yine güvenlik güçleri tarafından engellenmiş ve sadece bir yürüyüş kolunun harekete geçmesine izin verilmişti. 

Görünen o ki kalabalığın bir araya gelip yürüyüşe geçmesine izin verip, akabinde de kalabalığın üzerine ateş ederek bölge halkına "patronun kim olduğunu" göstermek isteyen devlet güçleri, yaşan olaylara bir kılıf bulmak için de olayı "terör eylemine karşılık verme" olarak tanımlıyordu. 

Aradan geçen yıllarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi köylüleri haklı bularak Türkiye'ye ceza verdi.

Aradan geçen yaklaşık 30 yılında ardından açılan hiçbir davanın ise sonu gelmedi ve hiçbir görevli bu konuda ceza almadan dosyalar kapatıldı. 

'İnsanlığın hafızası için bir açık hava müzesi'

Katliamın yıl dönümünde eski vekil ve yazar Mahmut Alınak, Kars'ın Digor ilçesinde, köylülerin 29 yıl önce yürüyüş yaptığı güzergahın üzerine sembolik ağaçlar dikerek burayı bir açık hava müzesine dönüştürdüklerini duyurdu.

Yaşananları hatırlatmak, unutulmamasını sağlamak ve insanlığın adalet ve eşitlik arayışı için bunu gerçekleştirdiklerini ifade eden Alınak, "Bu katliamı tarihin silinmez bellediğine işlemek için buradayız ve bu ağaçları bunun için diktik. Bu nedenle buraya bir açık hava müzesi kurduk. Bugün Mescid-i Aksa'dan geriye kalan tek bir duvar Yahudiler için ne ise bizim için bu ağaçlar da öyle olacaklar. Hatırlayacağız" diyerek diktiği ağaçları sosyal medya hesabından duyurdu. 

Türkiye'de bir çok katliamın ve acının üstünün örtüldüğü, bir çoğunun helalleşme söylemi ile tarihin tozlu raflarına kaldırılmak istendiği bir dönemde bu sembolik hafıza müzesi önemli bir değer taşıyor. Ve aynına zamanda Digor halkının sessiz ve sahipsiz öfkesini de geleceğe taşıyacak bu ağaçlar hayatını kaybedenlerin hatırasını da yine o köylülerle buluşturuyor.