İzmir'de kurulan Nâzım Hikmet Kültür Merkezi (NHKM) Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu 20-26 Mayıs tarihlerinde düzenlenen İzmir Uluslarası Çoksesli Korolar Festivali’nde "Müzikalite – Müzikal Dinamiklerde Başarı Ödülü"ne değer bulundu.

Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası’nda flüt sanatçısı, NHKM Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu ve NHKM Çocuk Korosu kurucusu ve şefi Nevin Apaydın, çoksesli koro müziği, kültürü ve Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu hakkında sorularımızı yanıtladı.

Neden koro müziği? Sizi koro müziğine yönelten nedir? Koro müziğinin sizin için anlamını öğrenebilir miyiz? 

Bir flüt sanatçısı olarak 45 yıldır onlarca, yüzlerce yıl önce yaşamış olan bestecilerin eserlerini yazarken hissettiklerini hissedip enstrümanım vasıtasıyla seyirciye aktarıyorum. İlk 10- 15 yıl bu beceriyi edinmek için çok emek, çaba ve zaman harcadım. İnsan sesi ise vücudumuzda doğal olarak bulunan bir müzik aleti. Yani duygularımızı araçsız ifade etmek için büyük bir fırsat. Konservatuvar eğitimim sebebiyle olsa gerek tek sesli müzik beni tatmin etmediğinden çoksesli koro bana her zaman çok cazip gelmiştir. Enstrümanlarla çoksesli müzik yapmak için ilk önce uzun bir süre çalgıyı tutmak, ondan ses çıkarmayı, daha sonra o sesi güzelleştirmeyi öğrenmek lazım, yani 10 yıllık konservatuvar eğitiminin şart olduğunu düşünüyorum. İnsan sesi ile bu süreç daha kısa. Herkes sesini kullanmayı içgüdüsel olarak biliyor, sadece onu renklendirebilmek, çeşitlendirmeyi öğrenmek gerekiyor. Ben şarkı söylemeyi, çalgı çalmaktan daha kolay ve keyifli buluyorum. Bir de lisedeyken flüt ile birlikte şan bölümünü de okumak istemiştim ama flüt öğretmenim izin vermemişti. Sanırım bu hep içimde ukde kaldı…

1999 yılında  orkestramız bünyesinde kurulan ÇDSO (Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası) Çocuk Korosu’nun şefi bir yıl sonra tayinle Adana’dan ayrılınca orkestra yönetimi, koro şefliğini bana teklif etti. Koro şefliği serüvenim de böyle başladı.  1994 yılında flüt sanatçısı olarak ÇDSO’da göreve başladığımda şunu fark etmiştim: Orkestradaki tüm sanatçı arkadaşlarımız işini mükemmel bir şekilde yapsa da seyirci bizim icra ettiğimiz çoksesli müziğe yabancı kaldığı sürece, senfoni orkestramızın şehrin kültürel gelişimi için katkısı yeterli olamayacak. Çocuk korosu bir anlamda seyirciyi de çoksesli müziği dinlemeye yöneltebilecekti, ki öyle de oldu. Koro şefliğini yürüttüğüm 12 yıl boyunca 500’den fazla çocukla çalışma fırsatım oldu. Hepsi çoksesli müziği icra etmeyi öğrenerek iyi birer klasik müzik dinleyicisi oldular. Müzik, hayatlarının vazgeçilmezi oldu. En az yarısı müzik öğretmeni, onlarcası da aynı sahneyi paylaştığım meslektaşlarım oldu. Koro benim için toplumun müzik kültürünü geliştirmek için en doğru yollardan biri. 

Çoksesli koro ne demek? Koro müziğinin temsil ettiği değerler veya birlikte şarkı söyleme, koro kültürü kavramlarından ne anlamalıyız?

Çoksesli müziğin temelinde 4’lü armoni yatıyor. Çoksesli koroda ses özelliklerine göre koristler gruplara ayrılıyor. İnce kadın sesi (soprano), kalın kadın sesi (alto), ince erkek sesi (tenor), kalın erkek sesi (bas). Çocuk korolarında da soprano ve alto olarak ince ve kalın sesler vardır. Aynı anda farklı seslerin; farklı ezgilerle, farklı ritimlerle söylerken oluşturdukları uyum farklı bir estetik haz ve doyum hissettiriyor. Bu hazzın farkına varan kişiye bir daha tekseslilik yeterli gelmiyor. Bu noktaya gelebilmek için icracının katetmesi gereken uzun ve titiz hazırlık aşaması var. Koro; sabrı, hoşgörüyü, birbirimizi dinlemeyi, farklı olana saygı duymayı, birlikte daha zengin ve güzel olduğumuzu öğretiyor. Koro kültürü benim için birlikte farklılıklarımıza saygı duyarak yaşama kültürüdür. Farklılıklarımızdan keyif almaktır. Bencillikten arınmaktır, sağlıklı ve ilerici bir toplum demektir.

Koro üyeleri orkestra üyeleri gibi müzik teorisi ve becerisi konusunda yetkin kişilerden oluşmuyor çoğu zaman ve koroda enstrüman olarak insan sesi var.  Bu anlamda koro şefi ile orkestra şefi arasında ne gibi farklar veya zorluklar var? 

Aslında ben koro ve orkestra şefi arasında bu anlamda fark olduğunu düşünmüyorum. Profesyonel orkestralar profesyonel korolarla karşılaştırılabilir. Amatör korolar da amatör orkestralarla. Nasıl ki amatör bir orkestra profesyonel bir orkestra gibi yorum yapamazsa, amatör koro ile elde edilen sonuç da profesyonel koro ile aynı olamaz. Eğer amatör bir koro ile nitelikli müzik yapmak istenirse muhakkak koristlere; işitme, müzik teorisi ve solfej eğitimi verilmeli. Bu anlamda da amatör ve profesyonel korolar arasındaki  farklılıklar, çalışma şeklinde ve hedefe ulaşma süresinde yatıyor.

Müzikal anlamda donanımlı herkes koro şefi olabilir mi? Ne gibi özellikleri olmalı bir koro şefinin?

Önce koro müziğini sevmesi lazım, iyi derecede piyano çalması ve yönetim tekniklerini bilmesi gerekiyor. Topluluk önünde kendini rahat ifade edebilmesi de önemli. Kalabalık bir insan topluluğunu yönetirken elbette disiplinli ve istediği sonucu elde etmek için de tatlı-sert olabilmeli.

Koronun ve şefin ayrı ayrı ve birlikte uyumu ortaya çıkan müziği ne kadar etkiliyor?

Ekip çalışması gerektiren her işte olduğu gibi koroda da; üyeleri arasında, gruplar arasında, koro ve şef arasındaki uyum,  sonucu çok etkiler. Koro üyelerinin birlikte çalışmaktan, zorlukları aşmaktan aldıkları zevk ve birbirlerine hissettikleri güven,  sihirli bir değnek gibi sorunların çok daha hızlı bir şekilde çözümünü sağlıyor. 

Koristlerinizi nasıl seçiyorsunuz? Kulak, ses vb teknik özellikleri yanında kişilik gibi başka özelliklerine de dikkat ediyor musunuz?

Dönemsel olarak korist seçmeleri yapıyoruz. Başvuruda adaydan çıplak sesle en sevdiği şarkıyı kaydedip göndermesini istiyoruz. Bu kayıtlardan bir ön eleme yapıyoruz. Ardından ikinci aşamada mevcut seçilmiş koristlerimden oluşan bir komisyon önünde işitme testine tabi tutuyoruz adayları. Koronun uyumu açısından kişilik özellikleri, diksiyon gibi konulara da dikkat ediyoruz tabii ki. 

Adana’da ve İzmir’de çocuk ve yetişkin birden çok koro çalıştırdınız, çalıştırıyorsunuz. Şu anda İzmir’de NHKM Çocuk ve Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu ile sahnelerdesiniz? Bu koroların ses grupları, kurulma amaçları gibi özelliklerinden bahseder misiniz? 

NHKM Çocuk Koromuz 7 ile 12 yaş arası 20 çocuktan oluşuyor. Yaş ortalaması 9 diyebilirim. Bu anlamda korist sayımız çokseslilik için zorlayıcı olmasına rağmen kanon ve iki sesli şarkılar çalışıyoruz. Ayrıca işitme, müzik teorisi ve solfej eğitimi de veriyoruz. Amacımız şarkı söylemeyi seven çocuklara sadece konservatuvarda verilen teorik altyapının aynısını sağlayabilmek. Bu şekilde müzik yeteneklerini en hızlı şekilde geliştiriyoruz. Çocuk korosu üç yıl önce kurulduğunda,  hayalimde ortalama yaşı 12 olan, en az 40 çocuktan oluşan bir çocuk korosu vardı fakat hayal ettiğim noktaya henüz gelemediğimize çok üzülüyorum. Özellikle günümüzde erkek çocukların şarkı söylemekle daha az ilgilenmeleri çok acı. Son yıllarda meşrulaşan şiddet dili ve kabalık, zorbalığın zıddı olan sanattan çocuklarımızı da uzaklaştırdı ne yazık ki…  

Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu ise soprano, mezzosoprano, alto ve kontralto olarak 4 ses grubuna ayrılmış 29 koristten oluşuyor. Repertuvarımızda  farklı milletlerin halk şarkılarına yer veriyoruz. Çocuk korosunda olduğu gibi kadın koromuzda da ayrıca işitme, müzik teorisi ve solfej çalışıyoruz. Kadınlar korosu ile ilgili hayalime adım adım yaklaştığımı düşünüyorum: Bir kız kardeşler korosu gibi yaptığımız müzikten sonsuz keyif almak ve bunu mümkün olduğu kadar çok kişiyle paylaşmak.

Çoksesli bir koro en az kaç kişi olmalı? Hayalinizdeki koro kaç kişi?

Dört sesli bir koro bence minimum 16-20 kişi olmalı. Daha küçük topluluklara vokal grup denebilir. Üst sınır sonsuzdur bana göre. 1000 kişilik bir koronun tınısı büyüleyici olmaz mıydı?    

Harika olurdu Hocam… Öncülüğünüzde kurulan “NHKM Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu” 2022 yılından beri Ermeniceden Kürtçeye, Bulgarcadan Rusçaya her dilde şarkılardan oluşan zengin repertuvarı ile organizasyonlarda, festivallerde sahne alıyor, dikkat çekiyor ve ödüller alıyor. Son olarak 20-26 Mayıs tarihlerinde İzmir’de gerçekleştirilen Uluslararası Korolar Festivalinden de ‘’müzikalite’’ ödülü ile döndünüz. Sizden dinleyelim mi bu süreci?

Uluslararası koro festivalleri hem katılan korolar açısından hem de seyirciler açısından çok geliştirici organizasyonlar. Kültürlerin sesini duymak ve yaşadığımız gezegende hep birlikte şarkı söylemek çok keyifli ve barışçıl. Gerçek bir dayanışma içinde çok mutluluk verici ve umut dolu bir deneyim ediniyorsunuz. İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Türkiye Polifonik Korolar Derneği İzmir Şubesi tarafından düzenlenen bu festivale de 150’nin üzerinde koro katıldı ve yaklaşık 6000 korist sahneyi paylaştı. Ödüller de elbette motive edici oluyor. Biz de NHKM Bi Dünya Müzik Kadınlar korosu olarak 6 eser seslendirdik ve ‘Müzikalite, Müzikal Dinamiklerde Başarı’ ödülü aldık. 

Tebrik ediyoruz, bu kadar büyük çaplı uluslararası bir festivalde genç bir koronun müzikalite ödülü alması gerçekten önemli bir başarı. Repertuvarınızdaki eserlerin bir çoğunun düzenlemesinde  Nevin Apaydın imzası var. Düzenleme yaparken nelere dikkat ediyorsunuz? 

Aslında ben kompozisyon okumamama rağmen, lisede gördüğüm armoni dersi sayesinde şarkıları çokseslendirebiliyorum. Bunu yaparken ses gruplarının özelliklerine, şarkının karakterine  dikkat ediyorum. Repertuvarımızda halk şarkıları seslendirdiğimizden aranje ederken de modernize etmekten  özellikle kaçınıyorum.

NHKM Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu’nu kısa zamanda taçlandıran bu ödüllere kavuşturan güzel düzenlemelerinizin yanında, mutlaka koronuzu çalıştırma disiplininiz de önem taşıyor. Biraz çalışmalarınızdan bahsedebilir misiniz?

Her meslekte olduğu gibi sabır, sebat ve istikrarlı çalışma müzisyenin de en önemli meziyetlerindendir. Bu yüzden koro çalışmalarımızda disiplin konusu çok önemlidir. Eser çalışma aşamalarımızın ilki bireysel çalışmadır. Kayıtlar aracılıyla her koristle bireysel olarak çalışıyoruz. Ödevlerini tamamlamayan korist sahneye çıkamıyor. Böyle yaptırımlarımız da oluyor… Provalara katılım zorunlu olduğu kadar, çalışılacak eserin deşifresini tamamlamadan gelinmesini de kabul etmiyorum. 

Sanatın ve sanatçının toplumda ‘önderlik’ sorumluluğu olduğuna inanıyor musunuz? Toplumsal olaylar, politik gelişmeler karşısında repertuvarınızı düzenleme gereği görüyor musunuz?

Sanatçı mesleği icabı gerçeklikten ziyade daha iyiyi, daha güzeli hayal etmekle, yaratmakla daha ilgilidir. Bu yüzdendir ki toplumu ileriye, hayallerinde gördüğü geleceğe doğru sürükleme görevini istese de istemese de üstlenmiş oluyor.

Koromuzun konsepti sebebiyle etnik müziğin dışına pek çıkmamakla birlikte, kadın duyarlılığımızdan dolayı farklı projelere de açığız. 25 Kasım Kadına Şiddeti Önleme Günü için ‘Kadınlar Vardır’ şarkısını düzenledim ve koromuzla seslendirdik. 8 Mart, 1 Mayıs gibi özel günlerde gönüllü olan koristlerimizle korteje katılıp, şehrin farklı yerlerinde şarkılar, marşlar da söylüyoruz. Bu etkinlikler için  zaman zaman ayrıca şarkı düzenlemeleri yapıyorum. Bir de Adana Nâzım Hikmet Kültür Merkezi Korosu çalışmalarım zamanında başladığım Nâzım’ın bestelenmiş şiirlerini çoksesli düzenlemeye de devam ediyorum ve önem veriyorum. Çocuk ve kadın korolarımla da konserlerimizde bu düzenlemelere yer veriyorum. 

Burada özellikle belirtmek isterim ki; Bulgaristan Halk Cumhuriyeti döneminde geçirdiğim çocukluk ve gençlik yıllarımda devletin bizlere yani her vatandaşına ücretsiz sağladığı eğitim, sağlık ve kültür hizmetlerinin karşılığını bir sanatçı olarak topluma hizmet ederek ödemeyi bir borçmuş gibi hissediyorum, o günlerin sorumluluğunu taşıyorum ve bu anlayışla sanat yaşamımı sürdürüyorum

NHKM Bi Dünya Müzik Kadınlarına metroda, bir meydanda veya sokakta herhangi bir yerde şarkı söylerken de rastlayabiliyoruz. Bu, özellikle tercih ettiğiniz bir şey mi?

Acapella topluluğu olduğumuzdan her ortamda şarkı söyleyebilme lüksümüz var. Konser salonuna gerek yok. Konserlerimize gelemeyenlere de biz gideriz…

Çok yakında 11 Haziran’da İzmir NHKM (Konak)’de bir konseriniz olacak. Okuyucularımıza bu konserle ilgili bilgi verir misiniz? 

11 Haziran saat 19.00’da piyano eşliğini Tina Erten’in yaptığı NHKM Çocuk Korosu’nun sezon sonu konserini gerçekleştireceğiz. Ardından saat 20.30’da NHKM Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu ile Konserimiz başlayacak. 

Son olarak her zaman kapanışı yapan soruyu soralım: Önümüzdeki günlerde nerelerde sizi izleyebileceğiz? Masanızın üstünde, hedefinizde ve hayallerinizde neler var? 

Kadınlar korosu ile konser trafiğimizi sıklaştırmayı planlıyoruz. Yaz döneminde yakın ilçelerde, tatil yörelerinde meydan konserleri yapmak istiyoruz. Bu konuda belediyeler bizimle iletişime geçebilir. Ayrıca orkestra eşliğinde de konser planlamamız var. Önümüzdeki yıl yurt dışı festivallere de gitmeyi planlıyoruz. Tabii ne yazık ki finansman büyük bir sorun. Dayanışarak müzikal birlikteliği ayakta tutmak, koro kültürünü yaymak için bu çabamızın desteğe de ihtiyacı oluyor.

NEVİN APAYDIN KİMDİR?

1969 yılında Bulgaristan’ın Razgrad kentinde doğdu. Müzik eğitimine 8 yaşında akordeon ve solfej eğitimiyle başladı. Ertesi yıl akordeon yerine piyano ile devam etti. Üç yıl sonra bunlara flüt eğitimini de ekledi.

1984 yılında Ruse şehrindeki “Veselin Stoyanov” Müzik Okulunun sınavlarını kazanarak flüt bölümünde Veliçko Bojinov’un öğrencisi olarak eğitimine devam etti. 1988 yılında bu okuldan mezun oldu. Bir yıl Şumen Filarmoni Orkestrasında flüt sanatçısı olarak çalıştı. 1989 yılında ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç etti. Bir yıl Anadolu Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda öğretim görevlisi olarak çalıştıktan sonra, Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda Saki Şarıl’ın öğrencisi olarak Lisans eğitimine başladı. 1993’te sınıf atlayarak mezun oldu.

Bulgaristan’da olduğu gibi Türkiye’de de birçok resital ve oda müziği konserleri verdi. 1993’te Hacettepe Konservatuvarı Senfoni Orkestrası ile, 1995 ve 2000’de Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası eşliğinde solist olarak konserler verdi.

2000-2012 yılları arasında T.C. Kültür Bakanlığı Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası Çoksesli Çocuk Korosu’nun şefliğini yürüttü. 2011’de Adana Sevgi Evleri ve Kız Yetiştirme Yuvasında kurulan müzik atölyesinde, devlet koruması altında bulunan çocuklarla müzik çalışmaları yaptı. 2016’da Adana Nâzım Hikmet Kültür Merkezi Çok Sesli Korosunun şefliğini 2 yıl yürüttü. Aynı koro pandemiye kadar çalışmalarını Çukurova Çoksesli Korosu olarak ismini değiştirerek devam etti. Pandemide dağılmayan 10 kişi ile Kovidix Grubu ile çalışmalarını devam ettirmekte.

2021 yılından bu yana İzmir Nazım Hikmet Kültür Merkezinde Çocuk Korosu'nun ve 2023 yılından bu yana NHKM Bi Dünya Müzik Kadınlar Korosu’nun şefliğini yapmaktadır.

1994 yılından bu yana Çukurova Devlet Senfoni Orkestrası’nda flüt sanatçısı olarak görev yapmaktadır. ÇDSO sanatçılarından kurulan yaylı beşliyle birlikte birçok okul ve kurumda açıklamalı konserler vererek, çoksesliliği halka sevdirmek için yoğun çalışmalar yapıyor.

NHKM Bİ DÜNYA MÜZİK KADINLAR KOROSU

2023 yılında, İzmir Uluslararası Çoksesli Korolar Festivali, Mozart Akademi 6. Uluslararası İzmir Polifonik Korolar Festivali, 25. Türkiye Korolar Şenliği ve Çanakkale Uluslararası Koro Festivali olmak üzere 4 festivale katılan ve bu festivallerden toplamda 9 ödül alan koro, 2024 Yılına ise Ankara CSO Tarihi sahnede konser vererek ve Türkiye'nin dört bir yanından gelen 39 koroyla Devlet Çoksesli Korosu'na eşlik ettiği 'Birlikte Söyle' etkinliğine katılarak başladı. Rize Fındıklı Kadın Festivali'ne davet edilerek sahne alan “NHKM Bi Dünya Müzik Kadın Korosu” kadın çalışmalarında yer almaya önem veren kolektif bir kadın topluluğu. Koronun sıradaki hedefi yurtdışındaki uluslararası festivallerde ülkesini temsil etmek.