Çeviri: Derya Ünlü

Küba'nın Eylül 2021'de iki yaşına kadar küçük çocuklar için COVID-19'a karşı büyük bir aşı kampanyası başlatma kararı, tüm dünyada konuyla ilgili çevrelerin dikkatini çekti. 

MEDICC Review adlı dergi Finlay Aşı Enstitüsü'nce yürütülen Soberana 02 ve Soberana Plus aşılarının pediatrik yaşlarda kullanımına yönelik gerçekleştirilmiş olan 1/2 fazlı klinik çalışmalarının yöneticisi Dr. Rinaldo Puga ile COVID-19 ile mücadelede pediatrik nüfusa yönelik aşılama çalışmaları hakkında bir röportaj yayınladı. Biz de röportajın bir bölümünü yayınlıyoruz:

MEDICC Review dergisi insan sağlığı, sürdürülebilir toplumların geliştirilmesi, gezegenin sağlığı gibi konularda Latin Amerika ve Karayip bölgeleriyle ilgili çalışmalar, makaleler üreten ve yayınlayan, herkesin erişimine açık akademik bir online dergidir.

MEDICC Review: Küba, iki yaşına kadar küçük çocukları COVID-19’a karşı aşılayan ilk ülke oldu. Bir çocuk doktoru olarak, bu kararı almanıza hangi koşullar neden oldu ve bu sizce doğru bir karar mı?

Rinaldo Puga: Pandeminin başlangıcında pediatrik vakalar nispeten azdı. 2020 yılında toplam 1308 vaka sayısı. Ancak daha sonra, özellikle de yeni varyantların ortaya çıkmasıyla, dünyanın geri kalanında olduğu gibi ev içi bulaş vakaları hızlandı ve genç yaşlarda görülen COVID 19 vakalarında kayda değer bir artışa neden oldu. Böylece, 2020-2021'de pediatrik vakalar toplam 176.708'e ulaştı ve bunların 11.692'si bir yaşın altındaki bebeklerdi. COVID-19 ve hastalığın prognozlarını kötüleştiren diğer koşullarla ilgili nedenlerle gerçekleşen 18 çocuk ve genç ölümü yaşadık. Bu da pediatrik yaş grubunda %99,9'luk bir hayatta kalma oranına tekabül ediyor.

Tabii ki, gençleri aşılamanın ana hedefleri, onları koruyarak hastalığın ağır formlarının ortaya çıkışını ve COVID-19 kaynaklı ölümlerin artmasını önlemek, aynı zamanda aile üyeleri gibi sosyal çevrelerindeki diğer savunmasız insanlar için ek koruma sağlamak. Böylece toplumdaki enfeksiyon sıklığını ve bulaş hızını azaltabiliriz. Bu da okulların çocuklar ve gençler için çok daha güvenli koşullarda yeniden açılmasına izin verir.

Soberana 02 ve Soberana Plus aşılarının pediatrik yaş grubunda kullanılmasıyla ilgili yapılan klinik deneyleriyle ilgili ne söyleyebilirsiniz?

İki pediatrik grupta denemeler yaptık: İlk grup daha önce hiç covid olmamış çocuk ve ergenleri içeriyordu, ikinci grup ise hastalığı geçirmiş ve nekahat döneminde olan gençlerden oluşuyordu.

Sağlıklı çocukları ve ergenleri (faz 1/2) içeren ilk çalışmada, heterolog bir aşı programı kullanılmıştır (yetişkinlerde kullanılanın aynısı): 28 gün arayla iki doz Soberana 02, ve 56. günde bir doz Soberana Plus. Bu, açık, uyarlanabilir, çok merkezli ve aşamalı bir deneydi. 12-18 yaş arası için güvenlik sonuçları onaylandıktan sonra 3-11 yaş grubuyla devam ettik. Bu da, plasebo kullanmadığımız açık bir deneydi. Çalışma, sırasıyla Juan Manuel Márquez Pediatrik Üniversite Hastanesi, Havana'nın Playa ve Marianao belediyelerindeki 5 Eylül ve Carlos Juan Finlay toplum temelli polikliniklerini içeriyordu. Denemeyi 14 Haziran 2021'de başlattık. 

Nekahat dönemindeki ergenlerde yapılan faz 1/2 klinik deney için bir doz Soberana Plus kullanıldı. Bu açık, uyarlanabilir bir çalışmaydı ve 5 Ekim 2021'de Havana'da, katılımcılarla COVID bulaşından en az 8 hafta sonra başladı. Toplam 520 çocuk ve genç başlangıçta Havana'da (Juan Manuel Márquez Pediatri Üniversite Hastanesi’nde) ve daha sonra Cienfuegos ilindeki Paquito González Cueto Pediatrik Üniversite Hastanesi’ndeki klinik deneylere katıldı.

Birinci aşama, 40 katılımcıyı içeriyordu: 12 ila 18 yaş arası 20 katılımcı ve 2-11 yaş arası 20 katılımcı. İkinci aşama, aynı yaş aralıklarında 480 ek katılımcıyı içeriyordu.

Bu yaş grubunda plasebo kullanımının olumsuz etik etkileri nedeniyle bir faz 3 denemesi düzenlenmedi. Çocuk ve ergenler için acil kullanım onayı verecek yasal yetkili bu karara varmak için aynı heterolog aşı programına sahip yetişkinlerde elde edilen mükemmel sonuçların yanı sıra pediatrik popülasyondaki faz 1/2 sonuçlarını değerlendirdi. 

Çocuk ve gençlerin klinik deneylere katılımını sağlarken herhangi bir zorlukla karşılaştınız mı? Ebeveynler bu deneylere direnç ya da tereddüt gösterdi mi? Bunun örneklerini diğer ülkelerde gördük.

Bizim deneyimimiz tam tersi yönde oldu: Ailelerden herhangi bir itirazla karşılaşmadık aksine oldukça uzun bir gönüllü listemiz vardı. Bu bizim için sürpriz değildi. %98’i aşılanmış bir ülkeden bahsediyoruz ve tabii ki bu aşıların çoğunluğu çocuklukta yapılıyor. Bu nedenle aşı çalışması için yaptığımız gönüllülük çağırısı beklentimizin üzerinde karşılık buldu. Deneye gönüllü katılımcı alım süreci daha önce bahsettiğim polikliniklerde çalışmalar başlamadan haftalar önce gerçekleştirildi. Deney süreci açıklandı, 12 yaş altı çocuklar için ebeveyn izinleri, 12 yaş üstünün ise kendi onayı alındı. 

Klinik deneylerin en önemli sonuçları neydi?

Sonuçlar oldukça iyiydi. Gençlerin %90’ından fazlası 2 doz sonrası, tamamı da 3 doz sonrası serokonversiyon gösterdi. Dolaşımdaki viral varyantlara karşı nötralize edici antikorların tetiklenmesi de görülmüştür (omicron hariç, o halen çalışılıyor). Ciddi bir yan etki gözlenmedi. Soberana aşılarının, oldukça düşük reaktojenite ile çok güvenli olduğu kanıtlanmıştır. Olumsuz vakaların lokal, hafif ve esas olarak beklendiği gibi gerçekleşmesi, ciddi veya şiddetli olmaması da bunu desteklemektedir. Sonuç olarak, herhangi bir yaş grubu için herhangi bir aşamada denemelerin askıya alınmasına gerek kalmamıştır. Ayrıca, anti-RBD IgG antikorları, RBD-ACE2 reseptör etkileşiminin inhibisyonu, viral ve moleküler nötralizasyon testleri ile değerlendirildiğinde bu aşıların çok iyi bir bağışıklık sağlayıcılığa sahip olduğu gözlenmiştir. 

Hangi olumsuz etkiler gözlendi?

Neredeyse hepsi beklenilen türdendi ve temelde lokaldi. En sık görüleni enjeksiyon bölgesinde ağrıydı. Diğer görülmesi beklenen yan etkilerden lokal şişlik veya ateş, sertlik, enjeksiyon bölgesinde kaşıntı ve benzeri etkiler gözlendi. Daha düşük sıklıkta görülenler arasında ise genel rahatsızlık, ateş ve baş ağrısı yer alıyor. 

Siz, ayrıca, COVID-19 hastalığını geçirmiş nekahat dönemindeki ergenlerde Soberana Plus'ın etkilerini inceleyen yakın zamanda tamamlanan çalışmaların baş araştırmacısıydınız.

Evet, bir doz Soberana Plus'tan sonraki sonuçlar çok iyi, hatta beklenenden daha iyi oldu. Çünkü ilk başta asemptomatik olan veya hafif semptomları olan nekahat dönemindeki çocukların ve ergenlerin birden fazla doza ihtiyacı olabileceğini düşünmüştük. Bu nedenle tam üç dozluk bir aşı programı tasarlamıştık. Ancak sonuçlar, anti-RBD IgG titrelerinin, RBD-ACE2 etkileşiminin yüzdelik inhibisyonunun ve moleküler ve viral nötralizasyon titrelerinin, doğal enfeksiyondan sonraki seviyelere kıyasla önemli ölçüde arttığını gösterdi. Hastalıkları boyunca asemptomatik olan çocuklar bile tek doz Soberana Plus'a oldukça olumlu yanıt verdi.

Siz aynı zamanda yabancı hastaların tedavi edildiği uluslararası Cira Garcia Kliniği’nde pediatri bölümü başkanı olarak çalışıyorsunuz. Diğer ülkelerden çocuklar da Küba’nın COVID-19 aşısından yararlandı mı?

Evet, daimi ikamet edenlerin çocukları veya ebeveynleri burada çeşitli yabancı şirketler veya uluslararası kuruluşlar aracılığıyla Küba'da bulunanlar, diplomatların çocukları ve kendi ülkelerinden Küba Sağlık Hizmetleri aracılığıyla aşı için gelmiş olan ailelerin çocukları. Bu tür ziyaretçiler söz konusu olduğunda, aşılama takvimi daha kısa olduğu için Abdala kullanılıyor. Küba'da yaşayanlar ve nekahat dönemindeki çocuklar için Soberana'ları kullanıyoruz. Bildiğiniz gibi her üç aşının da CECMED'den pediatrik nüfus için acil kullanım izni var.

Pediatrik nüfusu COVID-19'a karşı aşılama ihtiyacı konusunda küresel olarak artan bir fikir birliği ortaya çıkıyor. Küba, klinik deneylerden elde ettiği sonuçları, DSÖ’ye bu aşıları çocuk ve ergenlerde uygulanması için acil kullanım listesine alınmasına yönelik başvuru sürecinde paylaşacak mı?

Evet, pediatrik Soberana klinik çalışmalarının sonuçları, acil kullanım listesi başvurusunda DSÖ'ye sunulacak dosyaya dahil edilecektir. Her COVID-19 aşısı, pediatride bu protein alt birim aşıları kadar zorlu bir güvenlik siciline sahip değildir. Bu nedenle, Küba'nın pediatrik popülasyonunda aşılamanın etkisini de değerlendiren klinik deney sonuçlarımız oldukça önemli.

Çocuklara COVID-19 aşısı uygulayan ilk ülke değiliz, ancak ulusal ölçekte bir aşı kampanyasıyla çocuk ve ergenlere aşı uygulayan ilk ülkeyiz. Ve bugün hala 2 yaşından 18 yaşa kadar aşılama yapan tek ülkeyiz. Ayrıca, nekahat döneminde bulunan aynı yaş gruplarındaki çocukları da aşıladık. 

2021'de COVID-19 Kübalıların yaşamında her yönden etkisini gösterdi özellikle de Anne-Çocuk Sağlığı Programı ve bebek ölüm oranları üzerinde. Covid nedeniyle çocuk yaşta olan kaç ölüm gerçekleşti? Gelecek için beklentileriniz, özellikle de 5 yaş altı ölümleriyle ilgili nedir?

Pandemi kesinlikle ülkede, bir bütün olarak nüfus ve sağlık sisteminin kendisi için daha karmaşık bir durum yarattı. Bahsettiğim gibi, ilk pediatrik vakanın 21 Mart 2020'de tespit edilmesinden bu yana, Küba'da 18 çocuk ve ergen COVID-19'dan öldü, elbette hepsi bebek değil, genel hayatta kalma oranı %99.9'du.

Bununla birlikte, bebek ölümlerinin 2019'da 1000 canlı doğumda 4,9'dan 2021'de 7,6'ya yükselmesinin birden fazla nedeni var, bunlardan yalnızca bazıları doğrudan veya dolaylı olarak COVID-19 ile ilişkili. Ulusal Anne-Çocuk Sağlığı Programı uzmanlarının ilk değerlendirmelerine göre, düşük doğum ağırlığı ve prematürite bu değişikliği büyük ölçüde etkilemiştir.

Beş yaş altı ölüm oranıyla ilgili olarak, umudumuz tüm Kübalı çocuklar ve ergenler için aynıdır: aşılarımızın kullanıma sunulması, hastalığın ciddi formlarına veya ölüme ilerlemeyi azaltarak göstergeleri iyileştirmeye devam edecektir.

Aşıların tek başına sorunu çözemeyeceğini bildiğimiz için %100 iyimser olamayız. Aksine, fiziksel mesafe, el yıkama ve dezenfektanların yanı sıra maske kullanma gibi klasik halk sağlığı önlemlerine uymazsak o zaman durum çok daha zor olabilir.

Yaşadığınız bu süreçle ilgili başka düşünceleriniz? Gelecek çalışmalar?

Kendimi tam zamanlı olarak Soberana pediatrik çalışmalarına adayabilmem için verdikleri cömert destekten dolayı Cira García Kliniğindeki müdürüme ve meslektaşlarıma ve bana duydukları güven için Finlay Aşı Enstitüsü’ne minnettarım.

Pediatrik nüfusta aşıların etkinliğini değerlendirmek, B ve T hücre tepkilerini, aşıya yönelik bağışıklık tepkisinin zaman içindeki seyrini, aşılama kampanyasının genel etkisini, omicron gibi daha yüksek oranda bulaşıcı olan endişe verici varyantların görünümü göz önüne alındığında, hastalığın şiddetli formlarını ve ölümleri önlemek için aşı programlarını değiştirmeye olan (ya da olmayan) ihtiyacı değerlendirmek için daha fazla araştırma tasarlıyoruz. Aslında, omicron'un aşılarımız karşısında gösterdiği davranışlarla ilgili olarak kamuoyuyla paylaşmayı dört gözle beklediğimiz oldukça ilginç sonuçlar elde ediyoruz.

Haber

Küba 1 Mayıs Dayanışma Tugayı katılımcılarını bekliyor