Diyarbakır’ın Ergani ilçesinde bulunan Çayönü Tepesi’ndeki 2026 yılı kazılarında, MÖ 6900-6800 yıllarına tarihlenen yaklaşık beş  metrekarelik bir madencilik işliği gün yüzüne çıkarıldı.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında sürdürülen kazılarda yerleşmenin batı bölümünde ortaya çıkarılan alanda ham ve yarı işlenmiş malakit parçaları, işlenmiş malakitler, bakır boncuklar ve başka bakır nesneler bulundu. İşliğin merkezinde taş döşemeli bir çalışma alanı da tespit edildi.

Kazılarda işliğin çevresinde en az altı dikme deliğine rastlandı. Bulgular, üretim alanının üzerinin bir gölgelikle kapatılmış olabileceğine ve çalışma mekanının belirli bir üretim faaliyetine göre düzenlendiğine işaret ediyor.

İşliğin merkezi ve yakın çevresindeki buluntularla birlikte daha geniş çalışma alanında tespit edilen malakit ve bakır örneklerinin sayısı yaklaşık 42’ye ulaştı. Ham maddeden yarı mamule ve işlenmiş nesneye uzanan farklı üretim aşamalarına ait malzemelerin aynı yerde bulunması, bakırla ilgili işlemlerin başka bir yerde gerçekleştirilip bitmiş ürünlerin Çayönü’ne getirilmediğini, üretimin en azından bir bölümünün doğrudan yerleşmede yapıldığını gösteriyor.

2 bin yıla yayılan bir üretim geleneği

Yeni buluntu Çayönü açısından özellikle önemli. Yerleşmede bakır ve malakit kullanımına ilişkin daha eski buluntular MÖ 9 binli yıllara kadar uzanıyor. 2026’da ortaya çıkarılan işlik ise bu faaliyetin MÖ 6900’lere kadar sürdüğüne ilişkin yeni bir mekânsal kanıt oluşturuyor.

Kazı Başkanı Sarıaltun da yeni işliğin Çayönü’ndeki madencilik tarihini daha geç bir döneme taşıdığını belirtirken, yerleşmede madencilik faaliyetinin özenle düzenlenmiş alanlarda gerçekleştirildiğine dikkat çekiyor.

Arkeolojik araştırmalar Çayönü’nde bakır ve bakır minerallerinin Neolitik dönemin çok erken aşamalarından itibaren işlendiğini uzun süredir ortaya koyuyor. Bilimsel çalışmalar, yerleşmede MÖ 9. binyılda bakır ve malakit nesnelerin üretildiğini ve doğal bakırın biçimlendirilmesinde ısıl işlemlerin kullanıldığını gösteriyor.

Üretim için ayrılmış bir alanın mimarisiyle birlikte ortaya çıkarılması, Çayönü’nde madencilik faaliyetinin belirli bir iş bölümü ve çalışma düzeni içinde yürütüldüğüne ilişkin daha somut bir tablo sunuyor.

Yerleşik yaşamın dönüşümünün önemli merkezlerinden

Çayönü, yaklaşık MÖ 9500’lerden itibaren kesintisiz tabakaları sayesinde avcı-toplayıcı topluluklardan yerleşik ve besin üreten toplumlara geçişin izlenebildiği en önemli Neolitik yerleşimlerden biri kabul ediliyor.

Yerleşmede tarım ve hayvanların evcilleştirilmesinin yanı sıra mimarideki dönüşüm, kireç yakma teknikleri, bakır ve malakit işçiliği gibi teknolojik yeniliklerin gelişimi de takip edilebiliyor. Akademik araştırmalar, Çayönü’nün bu uzun süreli ve kesintisiz değişim dizisi bakımından Yukarı Mezopotamya’daki özel konumuna dikkat çekiyor.

2026 kazılarında ayrıca Çanak Çömlekli Neolitik dönemin erken evrelerine ve Proto-Hassuna kültürüne ait, yaklaşık MÖ 6800-6600 yıllarına tarihlenen çanak çömlek örnekleri de bulundu. Buluntuların tarihlendirilmesinin Karbon-14 ve diğer arkeometrik analizlerle kesinleştirilmesi planlanıyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.