Richard Hamilton, 1956, Bugünün Evlerini Bu Denli Farklı, Bu Denli Cazip Kılan Nedir? / Just What Is It That Makes Today’s Home So Different, So Appealing?

Richard Hamilton’ın ünlü eseri “Bugünün Evlerini Bu Denli Farklı, Bu Denli Cazip Kılan Nedir?” genel kabul görmüş bir yaklaşım olarak, Pop-art’ın ilk eseri kabul edilir. Savaş sonrası batı toplumunun tüketim alışkanlıkları, yaşam biçimi ve kültürü, genel olarak Pop-art’ın ve bu resmin konusunu oluşturur. Pop-art, Amerika ve Andy Warhol ile bütünleşse de Richard Hamilton İngiliz’dir. Hamilton’ın resimlerinin buram buram Amerika kokması ise, pop sanatının ortaya çıktığı ve soğuk savaşın yoğun olarak yaşandığı 1950’ler ve 60’larda, sosyalizmde temsil edilen değerlerin karşısında; bireysel çıkarın üstünlüğünün, markalaşan hayatların bencilliğinin ve lüks tüketime olan özentiliğin Amerika’da simgeleşmesidir. Hamilton da kolajında tam olarak bunlara yer verir. 

Hamilton, kes yapıştır (kolaj) tekniği ile yaptığı bu resimde, gündelik hayatı ironik bir bakışla görselleştirir. Kolajdaki televizyon, elektrik süpürgesi, teypçalar ve modern mobilyalar endüstrileşme ile birlikte evlere giren, gündelik hayatın parçası haline gelen nesnelerdir ve kentli dokuyu güçlendirmek için yerleştirilmiştir. Bu evin sahipleri olduğu anlaşılan iki çıplak figürün bedenlerini sergileme biçimleri ve kendilerine dönük, iletişimsiz halleri onları evdeki diğer nesnelere yaklaştırır. Erkek ve kadın, Amerika’nın pompaladığı kültür ile yapılandırılmış beden estetiğini yansıtırlar: üçgen vücutlu bir erkek ve orantısız büyüklükte memeleri olan ama yine de incecik bele sahip olan bir kadın. 

Evdeki giyinik tek figür hizmetçidir. Hizmetçi ile çıplak ev sahibi figürler arasında oluşturulan tezat, muhafazakâr bir bakışı yansıtmaz; çalışan insanın sıradan giyimi, çalışmayanların, beğenilmek ve arzulanmak için oluşturdukları yapaylığı öne çıkartır. Hamilton’un sunduğu bu dünyada televizyonun üzerindeki meyve tabağından odanın bir köşesine itilmiş bitkiye ve insanlara kadar her şey yapaydır. Bu aynı zamanda sınıfsal farklılığı da vurgular. Bu iki sınıfın farklılığı ve gündelik yaşam alışkanlıkları figürlerin taşıdıkları nesnelerle de ilişkilendirilir: raket, gösterişli bir şapka ve elektrik süpürgesi. Merdivenlerin ortasında ok ile gösterilen yazıda: “Sıradan süpürgeler ancak bu seviyeye kadar uzanır” yazar. Bir reklama ait olan bu yazı da dahil olmak üzere tüm görseller dönemin Amerikan dergilerinden alınmıştır. 

Resmin diğer bir dikkat çeken unsuru da markaların görünürlüğüdür. Lambanın üzerinde Ford simgesi, pencereden görünen ışıklı tiyatronun duvarında Warner yazısı, orta sehpanın üzerinde marka bir salam ve yerde yine o dönem için bilinen bir teypçalar vardır. Markaların alakalı, alakasız resme serpiştirilmesi, figürlerin eklenti halleri, bir bütün olarak resmin içeriğinde verilmek istenen birbirine yabancı, parçalı hayatlar, resmin biçimiyle yani kes yapıştır tekniğiyle desteklenir. Televizyonda saçı yapılı, makyajlı, inci kolyeli ve edalı bir kadın imgesiyle ve duvarda çerçevede bir çizgi roman karesinden alınmış ‘gerçek aşk’, ‘genç romantizm’ öğretileriyle Amerika adeta yeniden kurulmaktadır. Tavanda görünen Ay ise 1950’li yıllarda Amerika’nın Sovyetler Birliği ile olan uzay yarışına olan bir göndermedir.

Hamilton’ın resmi, kapitalizmin geçici ve eşitsiz refah döneminin getirdiği değişiklikleri sunmakla birlikte, soğuk savaş sırasında sosyalizme karşı oluşturulmaya çalışılan ‘ideal dünyayı’ da somutlar. Gösterişli yaşamlar, Hollywood şöhretleri, fastfood, otomobil, cinsel arzu nesnesi haline getirilen bedenlerle anlatılan ‘gerçek aşk’ hikayeleri, hepsi kapitalizmin pazarladığı ideal dünyadır. Pop-art toplumun yeni alışkanlıklarını ya da beğenilerini konu alarak tüketim toplumunu eleştiren işler yapmış olsa da son kertede, Pop-art’ın kendisi de tüketim toplumunun simgesi haline geldi. Andy Warhol’un Che portresinde yaptığı gibi, birçok imge, kolaj yöntemiyle anlamından koparılıp başka anlamlara yapıştırıldılar. Böylece Pop-art tüketilen ve kiçleşen bir kültürün sürdürülmesine yardımcı oldu.

Hamilton’un resminin adında geçen ‘cazip’ kelimesinin bir kinaye olduğundan neredeyse emin olabiliriz. Ancak, özellikle soğuk savaş dönemiyle adım adım örülen bencillik ve bireysellik kültürü, gündelik hayat alışkanlıklarını ve nihayetinde insanları değiştirdi. Bugünün evlerinde de bir sürü marka, televizyonlarında zengin hayatları anlatan diziler, fastfood yüzünden alışkanlık haline gelen sağlıksız yiyecekler ve parçalı hayatlar var. 

Soruyu belki tersinden ve doğrudan sormak gerekir: Bugünün evlerinde cazip olmayan nedir?

Peşine eklemeden olmaz: Bugünün evleri nasıl cazip olur?