Garip ama gerçek, Birleşmiş Milletler'in yoksullukla mücadele konusuna bir gün ayırması için 1992 yılını beklemek gerekmiş.

Dünya Yoksullukla Mücadele Günü olarak Türkçeleştirilmiş olan gün İngilizcede bu şekilde karşılanıyor: International Day For Eradication Of Poverty. Biraz şairane bir çeviri yaparsak Ulusararası Yoksulluğun Kökünü Kurutma Günü diyebiliriz.

Türkçede bu kadar radikal bir ifadenin kullanılmaması çeviriyi yapanların yoksulluğu yok edilecek bir şey olarak görmemesiyle değil de ülkemizde bu tür "hikayelerin" pek alıcı bulamamasıyla açıklanabilir belki.

Papazın dördüncü dünyası

1992 yılında Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen bu gün aslında ilk kez 1987 yılında Parisli bir papaz tarafından ortaya atılmış.

1917 doğumlu Joseph Wresinski, 1946 yılında papazlık yaşamına başlamış. 1956 yılında Noisy-le-Grand'daki acil yardım evlerine yerleştirilmiş 250 aileye papaz olarak atanmış. Papazlığının ilk 10 yılında yoksullar için neler yaptığı hakkında yaygın bir bilgiye sahip değiliz, onlar için dua etmiş olduğundan emin olabiliriz.

11. yılındaysa büyük bir hamle yapmış ve ATD'yi kurmuş. Aide à Toute Détresse, sıkıntıda olanlara yardım.

Hareketin çıkış noktası papazın bu yoksul topluluk içindeki gözlemleriyle vardığı bir sonuç: Bu insanlarin ihtiyaç duyduğu şey yiyecek, giyecek değil. Başkalarının insafına kalmadan onurlu bir yaşam sürdürmek.

Bir tür "sağ elin verdiğini sol el görmemeli" hareketi gibi görünse de papazın ilk adımları kütüpheneler kurmak, gençlerin ve erginlerin çalışacağı atölyeler ve kadınlar için güzellik salonları inşa etmek olmuş. Yani daha çok bir "bana balık vereceğine balık tutmayı öğret" durumu.

Papazın ve çalışmalarının öyküsü uzun. Ana hatlarıyla geçelim: Hareket daha sonra ATD Dördüncü Dünya hareketine dönüşmüş. Ve ATD'nin açılımı da değişmiş, "Hep beraber asalet içinde" anlamında kullanılmış.

Hep Beraber Asalet İçinde Dördüncü Dünya Hareketi.

Ama aşırı yoksullukla mücadele

Anlaşılacağı üzere aslında "yoksullukla mücadele" Wresinski için daha çok "çok yoksul olanların yaşamını çekilir kılmak" şeklinde anlaşılıyor. Nitekim Dünya Yoksullukla Mücadele Günü'ne ilham kaynağı olan çağrısını 1987 yılında 100 bin kişinin katıldığı söylenen bir gösteriyle Paris'te yaparken önerdiği günün adı "aşırı yoksullukla mücadele günü" olarak ortaya çıkmış.

Kronik yoksulluk, aşırı yoksulluk... Birleşmiş Milletler, hazır Sovyetler de teslim bayrağını çekmişken hepsini birleştirip "yoksullukla mücadelesini" ilan etmiş. 

1992 yılında.

Papaz Wresinski'nin "Dördüncü Dünya" mücadelesi bir yöntemsel pradigma da yaratmış.

Birincisi, Wresinski "aşırı yoksulluğun" bir insan hakları sorunu olduğunu ortaya atmış. Aşırı yoksulluğun insan onurunu yok ettiğini ve şiddet anlamına geldiğini söylemiş. Aslında bu görüş, sosyalist ülkelerin insan hakları arenasındaki duruşuna oldukça yakın görünüyor.

Ve fakat ikincisi, Wresinski "yaklaşımı" yoksullukla mücadelenin yolunu "yoksullarla işbirliği" ekseninde tarif etmiş. Yani sadaka verip onurunu kırmayın, onunla ortaklık kurun. Çalışsın, kazansın!

Kapitalist dünyada sefaletin ayyuka çıkmadığı (ya da Sovyetlerin çözülüşünün yarattığı tantanayla örtüldüğü) bir zamanda, "yoksullukla mücadeleyi" de bir papazın önderliğine bağlamak yakın tarihte bir dönüm noktası olan 1992 yılına elbette çok yakışmış.

Anlatılan uzun tarihte çok geçen terim: Yoksulluk.

Hiç geçmeyen, "nereye saklandı acaba" denilense: Zenginler!

Sosyal adaletten, gelir dağılımındaki bozukluklardan, sömürüden, yoksul ülkelerin kaynaklarının yağmalanmasından ve bu yağmanın sonucu olarak ortaya çıkan örneğin bazı Afrika ülkelerindeki kıtlıktan filan hiç söz etmeden "Dünya Yoksullukla Mücadele Günü" kutlanıyor. Aslında daha ötesi "Uluslararası Yoksulluğu Yok Etme Günü" kutlanıyor.

Kutlamaların şu tekerlemenin yayıldığı günlere denk gelmesiyse tarihin bir ironisi elbette:

One, two, three, four. Kill the rich and feed the poor. 

Bir, iki, üç, dört...