BRICS bloğunun liderleri, düzenledikleri son zirvede, Haziran ayında İran'a yönelik ABD ve İsrail bombardımanlarını sert bir şekilde kınayarak, bunları "uluslararası hukukun açıkça ihlali" olarak nitelerken, Filistin devletinin kurulmasına güçlü bir şekilde destek verdiler.

Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen zirvede önceki gün yayınlanan ortak bildiride, ABD Başkanı Donald Trump'ın saldırgan ekonomik politikaları, adı doğrudan anılmadan kınandı.

Gelişmekte olan dünya ekonomilerinden oluşan bir blok olan BRICS'in 10 üyesinin neredeyse tamamı şu anda ABD ile hassas ticaret görüşmeleri yürütüyorlar ve gerilime yol açmadan pozisyonlarını savunmaya çalışıyorlardı.

Ancak BRICS bildirisi, Trump'ın "küresel ticareti çarpıtan ve DTÖ [Dünya Ticaret Örgütü] düzenlemelerini hiçe sayan tek taraflı tarife ve tarife dışı engellere" açıkça tepki gösterdi.

Trump ise, BRICS bildirisine saatler içinde yanıt vererek, sosyal medya platformu Truth Social'da, kendi deyimiyle "Amerikan karşıtı politikaları" destekleyen ülkelerin ek tarifelerle karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu.

ABD Başkanı, "BRICS'in Amerikan karşıtı politikalarıyla uyum sağlayan herhangi bir ülkeye EK %10 Tarife uygulanacak. Bu politikada hiçbir istisna olmayacak" diye yazdı.

BRICS'te hangi ülkeleri var ve zirveye kimler katıldı?

İlk BRICS zirvesi, Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin liderlerinin bir araya geldiği 2009 yılında düzenlendi. Güney Afrika 2010 yılında katıldı ve blok o zamandan beri Küresel Güney için önemli bir ses haline geldi.

Geçtiğimiz yıl Endonezya, Mısır, Etiyopya, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri de gruba katılarak grubun nüfuzunu daha da genişletti ve bloku 10 uluslu bir örgüte dönüştürdü.

30'dan fazla ülkenin de üyelik için sıraya girdiği bloğa, gelişmekte olan ekonomilerden katılım konusunda artan bir ilgi var. Arjantin'in de örgüte katılması bekleniyordu ancak Trump'ın müttefiki olan aşırı muhafazakar Devlet Başkanı Javier Milei Aralık 2023'te göreve başladıktan sonra ülkenin başvurusunu geri çekti.

Rio zirvesine Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva başkanlık etti. Diğer üye ülkelerin çoğu liderleri tarafından temsil edildi, ancak üç istisna vardı: Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve İran Devlet Başkanı Mesud Pezeşkiyan.

Şi, 2013'te göreve gelmesinden bu yana önceki tüm BRICS zirvelerine katılırken, Putin, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) Mart 2023'te Ukrayna savaşındaki rolü gerekçesiyle kendisine karşı tutuklama emri çıkarmasından bu yana çoğu uluslararası seyahatten kaçındı. UCM'nin bir üyesi olan Brezilya, mahkemeyi kuran Roma Statüsü uyarınca Putin'i ziyaret etmesi halinde tutuklamakla yükümlü.

Rusya ve İran zirvede dışişleri bakanları tarafından, Çin ise Başbakan Li Çiang tarafından temsil edildi.

Bu, Endonezya'nın bu yıl bloğa kabul edilmesinden sonra katıldığı ilk zirveydi.

BRICS bildirisi ayrıca Belarus, Bolivya, Kazakistan, Küba, Nijerya, Malezya, Tayland, Vietnam, Uganda ve Özbekistan'ı yeni BRICS ortak ülkeleri olarak memnuniyetle karşıladı. Bu statü onları tam üyelikten bir önceki statüye yerleştiriyor ve bloğun onlarla iş birliğini artırmasına olanak tanıyor.

ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının kınanması

Üye devletler, bildirilerinde İsrail ve Amerikan'ın İran'a yönelik son saldırılarını "uluslararası hukukun ihlali" olarak nitelendirerek, Ortadoğu'daki kötüleşen güvenlik durumuyla ilgili "ciddi endişelerini" ifade ettiler.

BRICS bildirisi, ayrıca "nükleer güvenlik önlemlerinin, emniyetin ve güvenliğin silahlı çatışmalarda da dahil olmak üzere, insanları ve çevreyi zarardan korumak açısından" önemini vurguladı.

Gazze savaşı ve Filistin devleti

İsrail'in Gazze'ye karşı 21 aydır süren savaşı devam ederken, BRICS bölgede baş gösteren açlık krizinin bir silah olarak kullanılmasını kınadı ve insani yardımın siyasallaştırılmasını veya militarize edilmesini reddetti.

Blok, ayrıca İsrail tarafından yasaklanan Filistinli mülteciler için BM yardım kuruluşu olan UNRWA'ya desteğini ifade etti.

BRICS ayrıca, Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria'nın başkenti Doğu Kudüs olan gelecekteki bir Filistin devletinin ayrılmaz parçaları olduğu yönündeki uluslararası arenada yaygın olarak kabul gören pozisyonunu yeniden teyit etti.

Tek taraflı yaptırımlara karşı çıkış

BRICS bildirgesi, ayrıca ekonomik yaptırımlar gibi "tek taraflı zorlayıcı önlemlerin" uygulanmasını sert bir şekilde kınadı ve bunların uluslararası hukuku ihlal ettiğini ve insan haklarına zarar verdiğini savundu.

BRICS üyeleri İran ve Rusya uzun süredir ABD yaptırımlarının hedefi oluyordu.

1979 İslam Devrimi ve Tahran'daki ABD büyükelçiliğine yapılan saldırıdan sonra Washington İran'a geniş bir yelpazede yaptırım uyguladı. Bunlar, Barack Obama yönetimindeki ABD'nin yaptırımların hafifletilmesi karşılığında İran'a nükleer anlaşma müzakere etmesi için baskı yapmaya çalışmasıyla 2010'larda artırıldı. Ancak bu anlaşma yürürlüğe girdikten iki yıl sonra, Obama'nın yerine başkan olan Trump anlaşmadan çekildi ve İran'a sert yaptırımlar uyguladı. O zamandan bu yana ABD, geçtiğimiz haftaki bir dizi tedbir de dahil olmak üzere İran'a daha fazla yaptırım getirdi.

Rusya da, özellikle 2022'de Ukrayna savaşının başlamasının ardından yaptırım dalgalarıyla karşı karşıya kaldı.

Trump tarifeleri bir 'tehdit' olarak adlandırıldı

Küresel ekonomi Trump'ın ticaret politikaları nedeniyle çalkantılıyken, BRICS ABD'nin tarife rejimi konusunda endişelerini dile getirdi.

Trump, yarını yeni ticaret anlaşmalarını sonuçlandırmak için "son tarih" olarak belirledi. Yani, Washington ile anlaşma yapamayan ülkeler yarından sonra daha fazla tarifeyle karşı karşıya kalacak.

Örgüt, korumacı ticaret politikalarının küresel ticareti azaltma, tedarik zincirlerini bozma ve ekonomik belirsizliği artırma riski taşıdığı ve dünyanın kalkınma hedeflerini baltaladığı konusunda uyardı.

Hindistan-Pakistan çatışmasına yol açan Pahalgam saldırısı kınandı

Silahlı kişilerin 26 sivili öldürdüğü Hindistan yönetimindeki Keşmir'deki Pahalgam saldırısından iki ay sonra BRICS olayı "en güçlü şekilde" kınadı.

Ancak Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin de hazır bulunmasına rağmen, açıklamada Yeni Delhi'nin Nisan ayında saldırganları desteklemekle suçladığı Pakistan'dan bahsedilmedi.

İki ülke, Hindistan'ın Pakistan ve Pakistan yönetimindeki Keşmir'e düzenlediği saldırıların ardından Mayıs ayında dört günlük bir savaşa girdi. Pakistan, Pahalgam saldırısına karıştığını reddetti ve "güvenilir, şeffaf, bağımsız" bir soruşturma çağrısında bulundu.

BRICS açıklamasında "terörizme" karşı "sıfır tolerans" çağrısı yapıldı ve terörle mücadele çabalarında herhangi bir "çifte standart" reddedildi.

Genişliyor ama... Batı blokuna bir alternatif olabilir mi?

BRICS bloğunun, 2025'te küresel ortalama gayri safi yurtiçi hasıla büyümesini geride bırakması bekleniyor.

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) Nisan ayı verilerine göre, BRICS ülkelerinin ekonomileri, küresel ortalamanın yüzde 2,8'ine kıyasla toplu olarak yüzde 3,4 oranında büyüyecek.

BRICS'in, Batı'nın ekonomik bloğuna alternatif bir cephe oluşturabileceğine dair yaygın bir kanı bulunuyor. Son yıllarda örgütün genişlemesi de bu çerçevede yorumlanıyor.

Ancak, Cansu Oba'nın iki yıl önce soL'da kaleme aldığı yazıda da vurguladığı üzere, örgütün genişlemesiyle birlikte ortaya çıkan tablo aksi bir intibayı güçlendiriyor.

Sonradan üye olan ülkelerin ABD ve batılı ülkelerle içinde bulundukları ekonomik ve siyasal işbirliklerinin BRICS üyeliğiyle tamamen geride kalması hâlâ imkansız görünüyor.

Trump ve Netanyahu Beyaz Saray'da: Gazze üzerine plan, İran'a tehdit, HTŞ'ye övgü...