Bolivya’da Rodrigo Paz hükümetinin kemer sıkma programına karşı başlayan eylemler ülke geneline yayıldı. İşçi sendikaları, madenciler, taşımacılar, öğretmenler, kamu emekçileri, köylü örgütleri ve yerli topluluklar, hükümetin hayat pahalılığını artıran politikalarına karşı başkent La Paz’a yürüdü. Protestocular yakıt sübvansiyonlarının budanmasına, kamu harcamalarının kısılmasına, temel ihtiyaçlardaki fiyat artışlarına ve kamu şirketlerinin özelleştirilmesi yönündeki adımlara tepki gösteriyor.

Eylemler, geçen Kasım'da göreve gelen sağcı Devlet Başkanı Rodrigo Paz için kısa sürede büyük bir meşruiyet krizine dönüştü. Paz, ülkede yaklaşık yirmi yıl süren sol ağırlıklı iktidar döneminin ardından göreve gelmiş, ekonomik krizi “istikrar” ve “mali disiplin” adı altında emekçilerin sırtına yıkacak bir programı hızla devreye sokmuştu. 

Mayıs başında grevlerle başlayan hareket sendikalar, madenciler, taşımacılar ve kırsal örgütlerin katılımıyla ulusal çapta bir protesto dalgasına dönüştü.

Kemer sıkma ‘istikrar’ diye sunuldu, fatura halka kesildi

Paz hükümeti, kamu maliyesini düzeltme gerekçesiyle harcamaları kısmaya ve uzun süredir uygulanan yakıt desteklerini azaltmaya yöneldi. Ancak bu adımlar ne yakıt krizini çözdü ne de hayat pahalılığını durdurdu. Tersine, akaryakıt ve temel ürünlerdeki sıkıntı derinleşirken, işçi ve köylü kesimlerinde öfke büyüdü.

Bolivya son yılların en ağır ekonomik krizlerinden birinden geçiyor. Ülkede enflasyon, geçen ay yıllık yüzde 14’e ulaştı. Bu, krizin 40 yılın en ağır ekonomik tablosu oldu.

Hükümetin asgari ücrete yüzde 20 zam ve bazı sosyal yardımlarda artış açıklaması da sokaktaki tepkiyi yatıştırmadı. Çünkü protestocuların talebi yalnızca ücret artışı değil; yakıt krizinin çözülmesi, fiyat artışlarının durdurulması, özelleştirme gündeminden vazgeçilmesi ve kemer sıkma programının geri çekilmesi.

La Paz kuşatma altında: Bankalar kapandı, sevkiyat durdu

Başkent La Paz’da gerilim büyürken bazı bankalar güvenlik gerekçesiyle şubelerini geçici olarak kapattı. Banco Nacional de Bolivia, Banco de Credito de Bolivia, Banco Economico ve kamu bankası Banco Union bazı şubelerde hizmeti durdurdu, müşteriler ATM ve internet bankacılığına yönlendirildi. Banka çalışanları, protestolar yatışmadan normal hizmete dönülmeyeceğini söyledi.

La Paz ve El Alto çevresindeki yolların kapanması gıda, ilaç ve yakıt sevkiyatını da etkiledi. Salı günü ülkede en az 32 yol ablukaya alındı. Devlet enerji şirketi YPFB, Senkata tesisindeki ve ülkenin çeşitli noktalarındaki ablukalar nedeniyle bazı bölgelere yakıt sevkiyatını askıya aldı.

Bu tablo, sağcı hükümetin ekonomik krizini toplumsal bir kriz haline getirdi. Kent sakinleri sebze, dizel ve temel ihtiyaçlara ulaşmakta zorlandıklarını belirtirken, sağlık merkezlerinde ilaç ve tıbbi malzeme sıkıntısı yaşanıyor.

ABD devrede: Halk hareketine ‘darbe’ suçlaması

Bolivya’daki halk hareketi büyürken Washington’dan beklenen açıklama geldi. ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Christopher Landau, Bolivya Devlet Başkanı Rodrigo Paz ile görüştüğünü duyurdu ve protestoları “darbe” olarak niteledi. Landau, geçen yıl seçimleri kaybeden güçlerin Paz’ı "darbeyle" devirmeye çalıştığını savundu ve diğer Güney Amerika ülkelerini bunu kınamaya çağırdı.

ABD’li yetkili, Trump yönetiminin “hükümet karşıtı ve kurum karşıtı güçlerin” başarılı olmaması için çalıştığını söyledi. Bu ifade, Bolivya’daki sınıfsal tepkinin yalnızca Paz hükümetini değil, onun arkasındaki bölgesel sağ blok ve Washington açısından da alarm zillerini çaldığını gösteriyor.

Hükümet Morales’i suçluyor, sokak ekonomik krizi işaret ediyor

Paz hükümeti, protestoların arkasında eski Devlet Başkanı Evo Morales’e yakın çevrelerin bulunduğunu öne sürüyor. Hükümet, eylemleri “demokrasiye saldırı” şeklinde göstermeye çalışırken, protestocular ekonomik krizin, yakıt sıkıntısının, özelleştirme tehdidinin ve hayat pahalılığının artık katlanılamaz hale geldiğini söylüyor.

AP’ye konuşan "uzmanlar" ise, Morales’in tek başına bu ölçekte bir hareketi seferber edecek güce sahip olmadığını öne sürüyor. Bu değerlendirme, hükümetin “kışkırtma” ve “darbe” söyleminin, toplumsal öfkenin gerçek nedenlerini perdeleme işlevi gördüğünü ortaya koyuyor.

Polis müdahalesi ve gözaltılar

Başkentte hükümet binalarının bulunduğu Plaza Murillo çevresinde polis güvenliği artırdı. Pazartesi günü göstericilerle polis arasında çatışmalar yaşandı; polis göz yaşartıcı gaz kullandı. Hükümet, La Paz dışındaki yol ablukalarını dağıtmak için yaklaşık 3 bin 500 asker ve polis gönderdi.

Yerel basına göre ülke genelinde 100’den fazla kişi gözaltına alındı. Protestocular ise hükümetin baskı politikalarının krizi çözmeyeceğini, asıl meselenin emekçilerin ve yoksul halkın yaşam koşullarını ağırlaştıran ekonomi programı olduğunu vurguluyor.

'Morales’e operasyon hazırlığı' belgeleri: Halk nöbette

Ülkedeki gerilim, eski Devlet Başkanı Evo Morales’e yönelik ABD-hükümet ortak operasyonu iddialarıyla da büyüdü. Morales ve ona yakın kaynaklar, ABD güçleri ile Bolivya polisinin kendisini “kaçırmaya” dönük ortak bir hazırlık içinde olduğunu kaydetti. Morales yanlısı medya organlarında ve sosyal medya paylaşımlarında, “ABD silahlı kuvvetleri ve Bolivya polisinin Evo Morales’i kaçırmak için ortak operasyon hazırladığına” dair belgeler paylaşıldı.

Morales de, X hesabından yaptığı açıklamada hükümetin uydurulmuş suçlamalarla kendisini ahlaki ve fiziksel olarak yok etmeye dönük yargısal ve medya eliyle yürütülen bir zulüm uyguladığını ifade etti. Bir televizyon röportajında ise CIA’nın kendisini gözaltına almak için üç helikopter kullanmayı planladığını belirtti.

İddiaların ardından Morales’in bulunduğu Chapare bölgesinde yerli topluluklar, koka üreticileri ve destekçileri eski liderin konutu çevresinde nöbet tutmaya başladı. Morales destekçileri, olası bir tutuklama ya da operasyon girişiminin ülke çapında daha büyük bir halk tepkisini tetikleyeceği uyarısında bulunuyor.

Paz hükümetinin krizi büyüyor

Bolivya’da yaşananlar, sağcı hükümetin “piyasa disiplini” ve “mali istikrar” adı altında uyguladığı programın toplumsal sınırlarına çarptığını gösteriyor. Hükümet, ekonomik krizin yükünü işçilere, köylülere ve kent yoksullarına yıkmaya çalışırken, ülkenin en örgütlü kesimleri buna karşı sokakta direniyor.

Washington’ın “darbe” suçlaması ise Bolivya’daki mücadelenin yalnızca iç politik bir başlık olmadığını ortaya koyuyor. ABD için mesele, Bolivya halkının geçim derdi değil; bölgede sol iktidarlar döneminin ardından kurulan sağcı dengenin korunması. Bolivya sokakları ise bu denkleme itiraz ediyor.