Bolivya’da yaklaşık yirmi yıllık bir dönem sağcı yeni iktidar tarafından kapatıldı. 

La Paz yönetimi, ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi’nin (DEA) ülkede yeniden faaliyet yürütmesine izin verdiğini resmen teyit etti. Karar, Evo Morales döneminde 2008’de alınan ve DEA ajanlarını fiilen sınır dışı eden uygulamanın sona erdiği anlamına geliyor.

Yetkililer, DEA’nın artık ülkede bulunduğunu açıklarken, Avrupa’daki istihbarat ve polis kurumlarıyla da işbirliğinin artırıldığını duyurdu. İlk aşamada sınır gözetiminin sıkılaştırılması ve kaçakçılık ağlarının dağıtılması hedeflendiği söyleniyor. Hükümet, komşu ülkelerin uyuşturucuyla mücadele birimlerinin de sürece dahil edilmesini istiyor.

Morales dönemi kapanıyor

2006’da iktidara gelen ve Sosyalizm Hareketi (MAS) liderliğini yürüten Evo Morales, 2008’de DEA’yı ülkeden çıkarmış, ABD’nin “uyuşturucuyla mücadele” söylemini Latin Amerika’ya siyasi ve ekonomik baskı aracı olarak kullandığına işaret etmişti. Morales döneminde Washington ile uyuşturucuyla mücadele alanındaki işbirliği askıya alınmış, diplomatik ilişkiler de fiilen donmuştu.

MAS hükümetleri, özellikle kırsal bölgelerde güçlü bir tabana dayanıyordu. Bolivya, Kolombiya ve Peru ile birlikte, kokain üretiminde kullanılan koka bitkisinin önemli üreticilerinden biri. Ancak koka, aynı zamanda And kültüründe geleneksel ve yasal kullanım alanlarına sahip; "yüksek rakım hastalığı"na karşı tüketiliyor ve kırsal ekonominin temel geçim kaynaklarından biri olarak görülüyor. 

Morales de siyasete girmeden önce koka üreticilerinin sendikal örgütlenmesinde yer almıştı. ABD’nin “uyuşturucuya karşı savaş” politikalarının, zorla imha kampanyaları yoluyla yoksul çiftçileri hedef aldığı ve kırsal kesimi daha da yoksullaştırdığı, Morales döneminde sıkça dile getirilmişti.

Sağa dönüş ve ABD ile normalleşme

2025’e gelindiğinde ekonomik kriz ve iç siyasi gerilimler MAS koalisyonunun çözülmesine yol açtı. Ekim 2025’te yapılan seçimlerde iki sağcı aday ikinci tura kaldı: Hristiyan Demokrat Parti’den Rodrigo Paz ve eski devlet başkanı Jorge Quiroga. Bu tablo, yaklaşık 20 yıllık sol iktidarın ardından Amerikancılığa keskin bir dönüşe işaret etti.

Seçimi yüzde 54,9 oyla kazanan Paz, Kasım ayında göreve başladıktan sonra ABD ile ilişkilerin normalleştirilmesini hızlandırdı. Washington’da eğitim görmüş olan Paz, "enerji ve özellikle lityum sektörüne uluslararası yatırım çekmeyi, bunun da yolunun ABD ile yakınlaşmadan geçtiğini" savundu.

ABD yönetimi de Paz’ın devlet başkanlığını “bölge için dönüştürücü bir fırsat” olarak değerlendirmekte gecikmedi. İki ülke bu ay başında, yaklaşık 18 yıl sonra karşılıklı olarak büyükelçi atama konusunda anlaştı.

DEA’nın yetkileri belirsiz

Bununla birlikte, DEA’nın Bolivya’daki faaliyet alanının ve operasyonel sınırlarının ne olacağı henüz net değil. 

Dışişleri Bakanlığı, ajansın hangi bölgelerde ve hangi yetkilerle çalışacağını belirleyecek kapsamlı bir anlaşma üzerinde müzakerelerin sürdüğünü açıkladı.

Morales ve MAS çevreleri ise özellikle dağlık ve kırsal bölgelerde hâlâ güçlü bir etkiye sahip. DEA’nın geri dönüşü, bu kesimlerde yeni bir siyasi gerilim başlığı yaratabilir.

Trump dönemi ve askeri boyut

ABD Başkanı Donald Trump’ın 20 Ocak 2025’te göreve dönüşünden bu yana Latin Amerika’da “uyuşturucuyla mücadele” adı altındaki kampanyası sertleşti. Trump yönetimi bazı büyük kartelleri “yabancı terör örgütü” ilan etti; ekonomik yaptırımları ve askeri tehditleri bölge hükümetleri üzerinde baskı aracı olarak kullandı. 

Aralık sonu ve Ocak başında Venezuela’ya yönelik iki saldırıya onay verilmesi, kampanyanın askeri boyutunun genişlediğini gösterdi. ABD, Karayipler ve Doğu Pasifik’te “Güney Mızrağı Operasyonu” adı altında yürütülen askeri faaliyetlerde onlarca “ölümcül kinetik saldırı” düzenlendiğini açıkladı. Operasyonlarda yaklaşık 150 kişinin öldüğü bildirildi. 

ABD en sonunda da bu yılın başında düzenlediği saldırıyla Venezuela lideri Nicolas Maduro'yu haydutça kaçırdı.

Latin Amerika’da sağ siyasete açılan yeni dönem

Bolivya’nın DEA’yı yeniden kabul etmesi, yalnızca ikili bir güvenlik anlaşması değil; bölgedeki güç dengeleri açısından da sembolik bir adım. Washington ile “normalleşme” süreci, sol iktidarlar döneminden sağ yönelime geçişin en somut göstergelerinden biri olarak öne çıkıyor.

Önümüzdeki aylarda imzalanması beklenen kapsamlı anlaşma, DEA’nın Bolivya’daki gerçek rolünü ve bu işbirliğinin ülke içi siyasete nasıl yansıyacağını belirleyecek. Latin Amerika’da “uyuşturucuya karşı savaş” söyleminin yeniden sertleştiği bir dönemde, La Paz’ın attığı bu adım bölge genelinde yeni tartışmaları da beraberinde getirecek.