AKP'li Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın geçtiğimiz hafta Türkmenistan’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği görüşmeye dair dikkat çekici bir iddia gündeme geldi. İddiaya göre Türkiye, uzun süredir ABD ve NATO ile ilişkilerde gerilime neden olan Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini iade etmek için nabız yokluyor.

Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, Ankara bu tartışmalı savunma anlaşmasını sona erdirerek ABD yapımı F-35 savaş uçaklarını satın almanın önündeki engelleri kaldırmak istiyor. İki ülke yetkilileri arasında daha önce de benzer temasların kurulduğu belirtilirken, Cumhurbaşkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı konuya ilişkin sessizliğini koruyor.

Hedef F-35 programına dönüş

Türkiye’nin S-400 sistemlerinden vazgeçme arayışının temelinde, silah sanayisine uygulanan ABD yaptırımlarının (CAATSA) kaldırılması yatıyor. Üst düzey bir Türk diplomat, yaptırımların gelecek yıl içinde son bulmasını beklediklerini ifade ederken, asıl hedefin 2019 yılında çıkarılan F-35 ortak üretim programına geri dönmek olduğu kaydediliyor.

ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada iki ülke arasındaki trafiğin sürdüğünü doğrulamıştı. Barrack, "ABD yasalarına göre, Türkiye'nin F-35 programına geri dönmesi için S-400 sistemini artık kullanmaması ve sahip olmaması gerekiyor. Başkan Trump ve Başkan Erdoğan arasındaki olumlu ilişkiler, son on yılda bu konuda yaptığımız en verimli görüşmelere yol açmıştır" demişti.

Ankara ödediği paranın iadesini istiyor

Türkiye’nin iade planı sadece askeri değil, mali pazarlıkları da içeriyor. Habere göre Ankara, S-400 sistemleri için Rusya’ya ödediği milyarlarca doların geri verilmesini talep ediyor. Bu noktada, Rusya’dan yoğun şekilde enerji ithal eden Türkiye’nin, nakit iadesi yerine doğalgaz ve petrol fiyatlarında indirim talebinde bulunabileceği de konuşulan senaryolar arasında yer alıyor.

Türkiye, Rusya ve Ukrayna arasındaki arabuluculuk rolünün Moskova’yı bu talebe karşı daha esnek hale getireceğini umuyor. Ancak Kremlin kanadından gelen ilk açıklamalar Ankara’nın beklentileriyle uyuşmuyor. Rus yetkililer, Erdoğan-Putin arasındaki görüşmede S-400’lerin iadesine yönelik bir talebin dile getirildiğine dair iddiaları kesin bir dille reddetti.

Sekiz yıllık kriz

S-400'ler için 2017 yılında imzalanan ve yaklaşık 2,5 milyar dolara mal olan anlaşma, o dönemde iktidar tarafından "egemenlik hamlesi" olarak sunulmuştu. Ancak 2019 yılında teslim alınan bataryalar, NATO altyapısına uyumsuzluğu gerekçesiyle hiçbir zaman aktif olarak kullanılmadı ve hangarlarda bekletilmeye mahkum edildi.

Bu süreçte Türkiye, ortağı olduğu ve yaklaşık 1,25 milyar dolar ödeme yaptığı F-35 savaş uçağı programından 2019 yılında resmen çıkarıldı. Bütçeden ayrılan milyarlarca doların kullanılmayan bir sisteme aktarılması, krizin ekonomik boyutunu daha da derinleştirdi.

Sürecin başında "NATO’ya alternatif değil" denilerek savunulan alım, bugün F-35 programına yeniden dahil olabilmek için vazgeçilmesi gereken bir "engel" noktasına evrilmiş durumda. Gelinen noktada S-400’lerin iadesinin gündeme gelmesi, iktidarın dış politikada yeniden tamamen Batı ve NATO eksenine eklemlenme çabasını teyit ediyor.