AKP döneminde camiye dönüştürülen müze listesindeki yerlere bir yenisi daha ekleniyor. Ayasofya ve Kari'ye Camiinden sonra Kars'taki Ani Harabeleri içinde yer alan katedral camiye dönüştürülecek.

Kars’ta bulunan Ani Katedrali (Surp Asdvadzadzin), restorasyon çalışmaları tamamlandığında yeniden cami olarak ziyarete açılacak. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Dünya Anıtlar Fonu tarafından yürütülen restorasyon projesi üç etap halinde planlandı. Kazı Başkanı Doç. Dr. Muhammet Arslan, ikinci etap çalışmalarının bu yıl içinde tamamlanmasının planlandığını, üçüncü etapla birlikte yapının ziyaretçilere açılacağını belirtti.

10. yüzyılın sonunda Ermeni Pakraduni Hanedanlığı tarafından inşa edilen yapı, dönemin en büyük katedrali olarak kabul ediliyor. II. Simbat tarafından 987 yılında başlanan inşa süreci, 1010 yılında Bagratlı Emiri I. Gagik’in eşi Katramide tarafından tamamlandı. Katedralin mimarı, aynı zamanda İstanbul Ayasofya Camisi’nin kubbesini de onaran Tridat (Dırtad) olarak biliniyor.

Anadolu'daki ilk cami kabul ediliyor

Selçuklu Sultanı Alparslan’ın 1064 yılında Ani’yi almasından sonra, dönemin Abbasi Halifesi Kaim bi-Emrillah tarafından “Ebu’l-Feth” (Fetihler Babası) unvanı verilen Alparslan, bir fetih geleneği olarak Ani’nin en büyük kilisesini camiye çevirdi. Tarihi metinlerde savaşın ardından katedralin kubbesindeki haç indirilerek yerine altın bir hilal yerleştirildiği belirtilirken, Sultan Alparslan ilk cuma namazını da burada kıldı kaydediliyor. Bu sebeple yapı, Anadolu’daki ilk camisi ya da ilk fetih camisi olarak kabul ediliyor ve yapı kayıtlarda “Fethiye Camisi” ismiyle de anılıyor.

Kazı Başkanı Arslan’a göre Anadolu’da “fetihle camiye dönüştürülen” iki yapı bulunuyor: Bunlardan biri Ani’deki bu cami, diğeri ise 1453’te İstanbul’un fethiyle camiye çevrilen Ayasofya. Bu bağlamda Ani Katedrali’nin hem tarihsel hem de simgesel önemine dikkat çekiliyor.

Tarih boyunca kiliseden camiye, sonra tekrar kiliseye

Katedral, Selçuklu fethinden sonra uzun süre cami olarak kullanıldı. 1199 yılında Ani’yi ele geçiren Gürcü-Ermeni Zakarid hanedanlığı döneminde yapı yeniden kilise işlevi gördü. Ancak 1319’daki büyük depremde kubbesi çöken yapı, ciddi hasar aldı. 1988’de yaşanan bir başka depremde ise kuzeybatı köşesi yıkıldı ve yapının çeşitli yerlerinde çatlaklar oluştu.

UNESCO mirası Ani’nin önemli yapılarından biri

2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen Ani Ören Yeri, 2016’da kalıcı listeye alındı. Yaklaşık 100 hektarlık bir alan üzerine kurulu Ani, sadece Fethiye Camisi’ni değil, Ebu’l Menuçehr Camisi (Ani Ulu Camisi), Selçuklu Mezarlığı ve Kümbetleri, Amenap’rkitch, Tigran Honents ve Abughamrents kiliseleri gibi hem Ermeni-Hristiyan hem de Türk-İslam dönemine ait pek çok kültürel yapıyı bünyesinde barındırıyor.

AKP döneminde müzelerden yeniden ibadet mekanına dönültürülen yapılar aynı zamanda tartışmaları da beraberinde getiriyor. Zira normal şartlar altında müzelerde kontrollü biçimde ziyaret edilen bu yapılar camiye dönüştürüldükten sonra gerek yaşanan yoğunluktan gerekse yeterli önlemler alınamadığından zarar görüyor. Daha önce Ayasofya'daki bazı bölümlerin zarar gördüğü yine kamuoyunda gündem olmuştu.

Ayasofya’dan sonra Kariye de cami oldu: 'Siyasal konjonktürden doğan ihtiyaç'