İsveç ile Estonya arasında geçen yıl imzalanan “cezaevi kiralama” anlaşması fiilen uygulanmaya başladı. İsveç’te hüküm giymiş ilk dört mahkum 18 Ağustos’ta özel uçakla Estonya’daki Ämari Hava Üssü’ne getirildi ve buradan silahlı birliklerin eşliğinde Tartu Hapishanesi’ne nakledildi.

Estonya Kamu Yayıncılığı ERR'nin aktardığına göre dört mahkumun tamamı İsveç vatandaşı erkeklerden oluşuyor. Mahkumlar Tartu’ya ulaştıktan sonra kabul işlemlerinden geçirilerek kendileri için ayrılan bölüme yerleştirildi.

Sevkler önümüzdeki aylarda kademeli biçimde sürecek. Eylül sonuna kadar Tartu’ya gönderilen İsveçli mahkum sayısının 100’e, yıl sonuna kadar ise 200’e çıkması planlanıyor. Anlaşma kapsamında hapishanede aynı anda en fazla 600 İsveçli mahkum tutulabilecek.

İsveç yılda 61 milyon avroya kadar ödeyecek

İki ülke arasındaki anlaşma Haziran 2025’te imzalandı. İsveç Parlamentosu anlaşmayı 3 Haziran 2026’da, Estonya Parlamentosu ise 11 Haziran’da onayladı. İsveç’te çıkarılan yeni düzenlemeyle İsveç mahkemelerince verilen hapis cezalarının geçici olarak yurtdışındaki cezaevlerinde infaz edilmesinin de önü açıldı.

Anlaşmanın ekonomik boyutu da dikkat çekiyor.

İsveç, Tartu Hapishanesi’nde 300 kişilik kapasitenin hazır tutulması karşılığında Estonya’ya yılda en az 30,6 milyon avro ödeyecek. 300 kişinin üzerindeki her mahkum için ise aylık 8 bin 500 avro ilave ödeme yapılacak. Kapasitenin tamamının, yani 600 kişilik kontenjanın kullanılması halinde İsveç’in yıllık ödemesi 61,2 milyon avroya ulaşacak. Ücretler ayrıca her yıl yüzde 3,5 oranında artırılacak.

İsveç açısından anlaşmanın yurtiçinde yeni cezaevi kapasitesi yaratmaktan daha ucuz olduğu belirtiliyor. Reuters’ın aktardığı verilere göre anlaşma hazırlanırken İsveç’te bir mahkumun aylık ortalama maliyeti yaklaşık 11 bin 500 avroyken Estonya’ya gönderilen bir mahkum için ödenecek ek tutar 8 bin 500 avro olarak hesaplanmıştı.

İsveç'te cezaevleri doldu, Estonya'da hücreler boş kaldı

Anlaşmanın arkasında iki ülkedeki birbirine zıt tablo bulunuyor.

İsveç hükümeti, özellikle son yıllarda ağırlaştırılan cezalar ve artan mahkum sayısı nedeniyle cezaevlerinde ciddi kapasite sorunu yaşandığını belirtiyor. Anlaşma gündeme geldiğinde İsveç Cezaevi ve Denetimli Serbestlik Kurumu verilerine göre 5 bin 235 hücrede yaklaşık 7 bin 300 mahkum tutuluyor, standart kapasiteye göre doluluk yüzde 141’e ulaşıyordu. Kurum, mevcut politikaların sürmesi halinde on yıl içinde ülkede yaklaşık 30 bin kişinin cezaevinde bulunabileceğini öngörüyor.

Estonya’da ise tersine mahkum sayısındaki düşüş nedeniyle Tartu Hapishanesi’nin önemli bölümü boş durumda bulunuyor. Estonya hükümeti anlaşmayı yalnızca gelir kaynağı olarak değil, hapishanenin açık tutulması, eğitimli personelin korunması ve ülkenin güneyinde istihdam yaratılması açısından da savunuyor. Anlaşmanın uygulanması için Tartu’da 250’den fazla yeni personel alınması planlanıyor.

Estonya gönderilecek mahkumları tek tek seçiyor

Ancak İsveç istediği mahkumu doğrudan Tartu’ya gönderemiyor.

Her mahkum İsveç ve Estonya makamları tarafından ayrı ayrı değerlendiriliyor ve son kararı Estonya veriyor. İlk sevk öncesinde İsveç’in sunduğu listedeki kişilerin yarısından fazlası Estonya tarafından reddedildi.

Anlaşmaya göre örgütlü suç bağlantısı bulunanlar, terör suçlarından hüküm giyenler, cezaevinde suç faaliyetlerini sürdürme riski taşıdığı değerlendirilen kişiler ve radikalleşmiş mahkumlar Estonya’ya gönderilemeyecek. Kadınlar ve 18 yaşından küçük hükümlüler de anlaşmanın dışında tutuluyor. Tartu’ya ağırlıklı olarak uzun süreli hapis cezası alan yetişkin erkeklerin gönderilmesi öngörülüyor.

Tartu Hapishanesi Estonya makamlarının yönetiminde kalacak ve mahkumların gündelik yaşamında esas olarak Estonya hukuku uygulanacak. İsveçli görevliler ise bilgi alışverişi ve iki ülke arasındaki koordinasyonda görev alacak. Mahkumların hiçbirinin Estonya’da serbest bırakılmasına izin verilmeyecek; cezalarının sona ermesinden önce İsveç’e geri gönderilmeleri gerekiyor.

Avrupa'da yeni olmayan bir yöntem

Mahkumların başka ülkelerdeki cezaevlerine gönderilmesi Avrupa’da tamamen yeni bir uygulama değil.

Belçika ve Norveç geçmişte Hollanda’dan cezaevi kapasitesi kiraladı. Danimarka ise cezaevi sistemindeki kapasite sorununu hafifletmek amacıyla Kosova’da yüzlerce mahkum için yer kiralanmasını öngören bir anlaşmaya gitti.

İsveç-Estonya anlaşması ise ceza infazının başka ülkelere devredilmesine ilişkin tartışmayı yeniden büyüttü. İsveç hükümeti uygulamayı cezaevlerindeki “ciddi yer sıkıntısını” gidermek için gerekli bir çözüm olarak savunurken, hukukçular ve insan hakları çevreleri mahkumların ailelerinden yüzlerce kilometre uzağa gönderilmesi, denetim ve hukuki sorumluluğun iki ülke arasında bölünmesi gibi sorunlara dikkat çekiyor. İsveç hükümetinin parlamentoya sunduğu düzenleme sırasında da Tartu’daki koşullar ve İsveç’in yurtdışında tutulan mahkumlara ilişkin sorumluluğu eleştiri konusu oldu.

Anlaşmanın beş yıllık dönemde uygulanması ve Tartu’daki İsveçli mahkum sayısının önümüzdeki yıl 600’e kadar çıkarılması planlanıyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.