Avrupa Parlamentosu, daha önce iki kez reddedilen ve kamuoyunda "Chat Control" adıyla bilinen düzenlemeyi bu kez kabul etti. Kararla birlikte dijital platformların çocuklara yönelik cinsel istismar materyallerini (CSAM) tespit etmek amacıyla yürüttüğü gönüllü tarama uygulamalarının hukuki dayanağı 2028 yılına kadar uzatıldı.  Avrupa Komisyonu, düzenlemenin yalnızca çocukların korunmasına yönelik mevcut uygulamaların kesintisiz devamını sağladığını savunurken, dijital hak örgütleri ise kararın özel haberleşmenin gizliliği açısından yeni bir eşik oluşturduğu görüşünde.

İki kez reddedilen teklif bu kez geçti

Chat Control düzenlemesinin uzatılması teklifi Avrupa Parlamentosu'nda daha önce iki kez gerekli desteği bulamamıştı. Bu kez ise Komisyon'un hazırladığı geçici düzenleme farklı bir usulle yeniden gündeme getirildi. Oylamada düzenlemeye karşı çıkan milletvekillerinin sayısı fazla olmasına rağmen teklifin reddedilmesi için gereken mutlak çoğunluk sağlanamadı ve düzenleme yürürlüğe girdi. Kararın ardından bazı Avrupa Parlamentosu üyeleri ile dijital hak örgütleri, Parlamento'nun daha önce ortaya koyduğu iradenin farklı bir prosedür kullanılarak etkisizleştirildiğini savundu.

Tartışma ne üzerine?

Düzenleme, Meta, Google ve Microsoft gibi dijital platformların çocuk istismarına ilişkin içerikleri otomatik sistemlerle tespit etmeye devam edebilmesine hukuki güvence sağlıyor. Avrupa Komisyonu'na göre bu uygulama yalnızca çocukların korunmasını hedefliyor ve mevcut hukuki çerçevede temel haklara ilişkin yeni bir sınırlama getirmiyor.

Eleştiriler ise başka bir noktada yoğunlaşıyor.

European Digital Rights (EDRi), Privacy International ve çok sayıda sivil toplum kuruluşuna göre asıl sorun, özel haberleşmenin otomatik sistemlerle taranmasının giderek olağan bir uygulamaya dönüşmesi. Bu kuruluşlar, bugün belirli suçlarla mücadele amacıyla kurulan teknik altyapının gelecekte farklı gerekçelerle daha geniş alanlarda kullanılabileceği uyarısında bulunuyor.

Özellikle uçtan uca şifreleme kullanan mesajlaşma uygulamalarının geleceği ve haberleşme gizliliğinin nasıl korunacağı önümüzdeki dönemde Avrupa Birliği'nin dijital haklar gündemindeki en önemli tartışmalardan biri olmaya devam edecek.

Neden şimdi?

Chat Control oylaması, Avrupa'nın güvenlik politikalarını yeniden şekillendirdiği bir döneme denk geldi.

Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa Birliği savunma, siber güvenlik ve kritik altyapıların korunmasına yönelik düzenlemeleri peş peşe hayata geçirdi. NATO ise son iki zirvede askeri hazırlık düzeyini artırmaya yönelik kararlar aldı.

Ankara'da düzenlenen son NATO Zirvesi'nin ardından Baltık Hava Polisliği görevi daha kapsamlı bir hava savunma misyonuna dönüştürüldü. Yeni angajman kuralları kapsamında bölgede görev yapan NATO savaş uçaklarının tehdit oluşturan hava araçlarına karşı daha geniş müdahale yetkisine sahip olacağı açıklandı. NATO bunu caydırıcılığı güçlendirmeye yönelik bir adım olarak tanımlarken, bazı güvenlik uzmanları kararın Baltık bölgesinde Rusya ile yaşanabilecek gerilim riskini artırabileceği değerlendirmesini yaptı.

Dijital hak savunucuları ise askeri alanda güvenlik politikalarının genişlediği bir dönemde, haberleşme alanındaki gözetim yetkilerinin de artırılmasının tesadüf olmadığını düşünüyor. Onlara göre son yıllarda Avrupa'da güvenlik eksenli yaklaşım yalnızca savunma politikalarını değil, dijital alanı da giderek daha fazla şekillendiriyor.

Güvenlik ile mahremiyet arasındaki denge yeniden tartışılıyor

Avrupa Birliği uzun yıllardır kişisel verilerin korunmasını temel haklardan biri olarak öne çıkarıyor. Ancak Chat Control düzenlemesinin yeniden kabul edilmesi, güvenlik ile özel hayatın gizliliği arasındaki dengenin nasıl kurulacağı tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.

Bugünkü karar, tüm mesajların devlet tarafından okunacağı anlamına gelmiyor. Ancak dijital hak savunucularına göre özel haberleşmenin otomatik sistemlerle taranmasına ilişkin hukuki zeminin genişletilmesi, gelecekte benzer yetkilerin kapsamının artırılmasına yönelik yeni tartışmaların da önünü açabilir.

Arka Plan | Avrupa'da güvenlik politikalarında son bir yıl

Son dönemde Avrupa'da peş peşe hayata geçirilen bazı kararlar dikkat çekiyor:

• NATO, Lahey Zirvesi'nde savunma harcamalarının GSYH'nin yüzde 5'ine çıkarılmasını hedefleyen yaklaşımı benimsedi.
• Avrupa Komisyonu, savunma sanayisini büyütmeyi amaçlayan ReArm Europe programını duyurdu.
• Avrupa'nın çeşitli üniversitelerinde savunma sanayii ile yürütülen araştırma projeleri öğrenci ve akademisyenlerin protestolarına konu oldu.
• Ankara NATO Zirvesi sonrasında Baltık Hava Polisliği görevi hava savunma misyonuna dönüştürüldü ve angajman kuralları genişletildi.
• Avrupa Birliği, kritik altyapılar ve siber güvenlik alanında yeni düzenlemeleri yürürlüğe koydu.
• Avrupa Parlamentosu ise Chat Control düzenlemesini kabul ederek dijital platformların gönüllü içerik tarama uygulamalarının hukuki dayanağını 2028'e kadar uzattı.

Bu gelişmeler farklı başlıklarda ele alınsa da, Avrupa'da güvenlik politikalarının hem askeri hem dijital hem de kurumsal düzeyde yeniden şekillendiğine işaret ediyor. Chat Control kararı da bu daha geniş tartışmanın son halkalarından biri olarak öne çıkıyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri ve özel haberlerimizi kaçırmayın.