Algoritmaya müdahale edin: Tek bir işlemle soL Haber’i Google’da ‘tercih edilen kaynak’ olarak seçin, aramalarınızda soL öne çıksın.

Avrupa’da otomotiv sanayii bir süredir elektrikli araç dönüşümü, Çinli üreticilerin artan rekabeti, yüksek üretim maliyetleri ve kullanılmayan fabrika kapasiteleriyle boğuşuyor. Satış baskısı ve kâr sıkışması, kıtanın büyük otomotiv tekellerini yeni pazar arayışına iterken, bu arayışın en dikkat çekici adreslerinden biri savunma sanayii oldu.

Ukrayna Savaşı'yla birlikte Avrupa’da “savunma hazırlığı” söylemi güçlenirken, Avrupa Komisyonu’nun “Avrupa'yı Yeniden Silahlandıralım / 2030'a Hazırlık" (ReArm Europe / Readiness 2030) planı bu yönelimin çerçevesini oluşturuyor. Planda, üye ülkelerin savunma harcamalarını artırması için 800 milyar avroya kadar kaynak mobilize edilmesinden söz ediliyor. Bu devasa kaynak, yalnızca klasik silah tekellerine değil, sivil üretim yapan büyük sanayi şirketlerine de yeni bir kâr alanı açıyor.

Ancak bu tablo yalnızca “sektörel çeşitlenme” ya da “yeni iş alanı” başlığıyla açıklanamaz. Ortada, Avrupa sermayesinin krizini kamu kaynaklarıyla büyütülen savaş ekonomisine yaslanarak aşma çabası var.

Renault’dan dron ve askeri araç hamlesi

Fransız otomotiv tekeli Renault, bu dönüşümün en güncel örneklerinden biri. Şirket, savunma teknolojileri grubu Thales ile birlikte Toutatis tipi gezinen mühimmat/dron üretimine hazırlanıyor. Renault’nun bir fabrikasında ayda bin adet dron üretiminin hedeflendiği, üretimin gelecek yıl başlayabileceği belirtiliyor.

Renault’nun silah sanayisine yönelimi bununla da sınırlı değil. Renault ve Thales, Eurosatory savunma fuarında “4 TROOP” adlı askeri araç prototipini de tanıttı. Hibrit 4x4 araç; keşif, gözetleme, birlik koordinasyonu ve drone operasyonları için tasarlanıyor. Üretimin talebe bağlı olarak 2027’den itibaren başlayabileceği, mevcut Renault üretim hatlarında sınırlı değişiklikle yapılabileceği ifade ediliyor.

Bu örnek, otomotiv sanayiindeki seri üretim kapasitesinin doğrudan savaş teknolojilerine aktarılmak istendiğini gösteriyor. 

Volkswagen’de fabrikanın geleceği askeri pazarlıklara bağlanıyor

Almanya’da Volkswagen’in Osnabrück fabrikası da aynı sürecin parçası. Volkswagen yönetimi, 2027’den itibaren bu tesiste Volkswagen Grubu ürünlerinin üretilmeyeceğini belirtirken, fabrikanın geleceği için savunma sektörü şirketleriyle görüşmeler yürütüldüğü biliniyor.

Osnabrück’te çalışan yaklaşık 2 bin 300 işçinin geleceğine ilişkin belirsizlik sürüyor. Alman sendikası IG Metall ve fabrika işçileri, yönetimden tesisin geleceğini güvence altına alacak adımlar atmasını istiyor.

Bu başlıkta dikkat çekici olan, işçilerin geleceğinin kamusal ve toplumsal ihtiyaçlara göre değil, askeri siparişlere ve savunma şirketleriyle yürütülen pazarlıklara bağlanması. Volkswagen’in Osnabrück fabrikasının İsrailli savunma şirketi Rafael ile ilişkili biçimde değerlendirilmesine dair görüşmelerin Katar Varlık Fonu’nun itirazları nedeniyle karmaşıklaştığı da basına yansıdı. Böylece bir otomotiv fabrikasının geleceği, yalnızca sermayenin kâr hesabına değil, aynı zamanda jeopolitik dengelere de bağlanmış durumda.

Mercedes, JLR, GM ve Daimler Truck da sırada

Mercedes-Benz de savunma alanına daha açık mesajlar veriyor. Şirketin üst yönetimi, savunma üretimine girmenin “ticari olarak anlamlı” olması halinde buna açık olduklarını ifade ediyor. Bu yaklaşım, Avrupa otomotiv sermayesinin savunma sanayiini “ulusal güvenlik” başlığının ötesinde, açık biçimde kârlı bir büyüme alanı olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

İngiltere’de de benzer bir yönelim var. Jaguar Land Rover ve General Motors, İngiliz ordusunun yeni 4x4 askeri araç ihtiyacı için gündeme gelen yaklaşık 900 milyon sterlinlik ihaleyle ilgileniyor. Söz konusu araçların keşif, devriye ve lojistik görevlerde kullanılması planlanıyor.

Daimler Truck ise bu yönelimi daha kurumsal bir düzeye taşıdı. Şirket, “Daimler Truck Defence” adıyla yeni bir küresel marka kurarken, savunma faaliyetlerine önümüzdeki yıllarda yüz milyonlarca avroluk yatırım yapmayı ve 2028’e kadar savunma gelirlerinde 1 milyar avroya ulaşmayı hedefliyor.

Krizin faturası işçilere, çıkış yolu savaş ekonomisine

Avrupa otomotiv sanayisindeki kriz işçiler açısından yeni değil. Elektrikli araç dönüşümü ve küresel rekabet, fabrikalarda işten çıkarma tehdidi, üretim baskısı, ücretlerin baskılanması ve güvencesizlik olarak yaşanıyor. Sermaye, “dönüşüm” başlığı altında maliyetleri işçilere yıkarken, şimdi de atıl kapasiteyi askeri üretime yönlendirerek krizden çıkış arıyor.

Otomotiv tekellerinin savunma sanayisine yönelmesi bu nedenle basit bir “teknolojik uyum” ya da “ürün çeşitlendirmesi” olarak görülemez. Devlet bütçeleriyle büyütülen askeri harcamalar, sermayeye yeni siparişler ve yeni kâr olanakları yaratıyor. Bunun toplumsal karşılığı ise daha fazla militarizm, daha yüksek savaş bütçeleri ve sosyal harcamalar üzerindeki baskının artması oluyor.

Osnabrück örneğinde görüldüğü gibi, bir fabrikanın ve binlerce işçinin geleceği otomobil üretiminin toplumsal ihtiyaçlara göre planlanmasıyla değil, savunma şirketleriyle yapılacak anlaşmalarla tartışılıyor. Renault örneğinde ise sivil üretim kapasitesinin dron ve askeri araç üretimine nasıl hızla uyarlanabileceği gösteriliyor.

Avrupa kapitalizminin yeni sanayi politikası

Avrupa otomotiv tekellerinin savunma sanayisine yönelmesi, kıtanın yeni sanayi politikasının giderek savaş ekonomisi etrafında şekillendiğini gösteriyor. Kamu kaynakları eğitim, sağlık, barınma, ulaşım ve ekolojik dönüşüm için değil; mühimmat, askeri araç, dron, hava savunma sistemleri ve savaş lojistiği için seferber ediliyor.

Bu süreçte “ulusal güvenlik” söylemi, sermayeye aktarılan kaynakların üzerini örten bir ideolojik kılıf işlevi görüyor. Kâr oranlarını korumakta zorlanan tekeller için savaş ekonomisi yeni bir çıkış kapısı haline gelirken, halklar açısından bu yönelim daha fazla silahlanma, daha fazla savaş tehdidi ve daha derin toplumsal yıkım anlamına geliyor.

Avrupa kapitalizmi, otomotiv sektöründeki krizine çözümü kamusal planlamada, toplumsal ihtiyaçlarda ve barışçı üretimde değil, savaş sanayisinde arıyor.