Çinli elektrikli otomobil üreticileri Türkiye'ye yatırım için hazırlıklarını sürdürürken, Çin Ticaret Bakanlığı Türkiye'nin otomotivde getirdiği ek gümrük vergisini ve diğer kısıtlamaları Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) taşıdı.

Türkiye, Mart 2023'te Çin'den ithal edilen elektrikli taşıtlar için yüzde 40 ilave gümrük vergisi uygulanması kararı almıştı. Bu kararın üzerinden çok geçmeden aynı yılın Kasım ayında, elektrikli otomobil ithalatçılarına yeni gereklilikler getirildi.

Haziran 2024'teyse daha önce Çin menşeli elektrikli otomobillere getirilen yüzde 40 ek vergi, bu sefer Çin'den ithal edilen tüm yakıt türlerindeki otomobiller için geçerli oldu.

En son geçtiğimiz Eylül ayında, elektrikli araç tebliğine şarj edilebilir (plug-in) hibrit araçlar da dahil edildi.

Türkiye’nin kararlarını “tipik bir korumacı önlem” olarak nitelendiren Çin Ticaret Bakanlığı sözcüsü Türkiye’nin DTÖ yükümlülüklerine uyarak “hatalı uygulamalarını” düzeltmesi için çağrıda bulundu. Bunun için Türkiye'den DTÖ nezdinde konsültasyona gitmesi istendi. 

İki ülke arasındaki gümrük vergisi ve diğer ticaret politikası anlaşmazlıkları, DTÖ’nün uyuşmazlık çözüm mekanizması ile gideriliyor. Mekanizma konsültasyon ile başlıyor.

Avrupalı devler misillemeden korkuyor

ABD ve Çin arasındaki ticaret gerilimiyle belirginleşen "korumacı" adımlar, sektörel bazda birçok ülke tarafından uygulanıyor.

Örneğin Avrupa Birliği de elektrikli otomobil sektöründe Çin’den gelen rekabete karşı yerli firmalarını korumak için ek vergi dahil bazı araçları kullanıyor.

Ancak uygulamalar misilleme ihtimalini beraberinde getiriyor. Çin 2018 yılında ABD'nin ek vergilerine misillemeyle yanıt vermiş, ABD'den getirilen otomobillere yüzde 25 ek vergi uygulamasına geçmişti.

Volkswagen CEO’su Oliver Blume, bu nedenle geçtiğimiz gün Avrupa Birliği'ne Çin'e karşı planlanan gümrük vergilerini gözden geçirme çağrısında bulundu. Blume, Avrupa’da yapılan yatırımların göz önünde bulundurularak gümrük vergilerinin "cezalandırıcı olmaktan ziyade, karşılıklı yarar sağlaması gerektiğini" savundu.

Çin otomotiv dahil tüm imalat sektörlerinde ABD ve AB ülkelerinin sermaye grupları üzerinde bir basınç oluşturuyor. Bu basınç karşısında dev otomotiv firmaları ne kadar büyük olurlarsa olsunlar gerekli dönüşümleri gerçekleştiremedikleri için birleşmeler yoluyla tekelleşmeyi hızlandırıyor.

AB ve ABD merkezli firmalar büyürken Çin'deyse birçok firma kuruluyor. Otomotiv pazarının büyüyen alanı olan Çin, kendi firmaları ile bu büyümeden pay almaya çalışırken bir yandan da otomotivde olması beklenen dönüşümde öne geçmeye çalışıyor.

AB ısrarcı: Ek vergi uygulaması onandı

Çin bugün Türkiye'ye olduğu gibi AB'nin ek gümrük vergilerini de Ağustos'ta DTÖ'ye taşımıştı. Bu nedenle AB üye ülkeleri, geçtiğimiz cuma günü Çin menşeli elektrikli araçlara uygulanacak ek vergi uygulamasını oyladı. Yapılan oylamada 10 ülke uygulanacak ek vergiyi desteklerken, beş ülke karşı çıktı. Diğer 12 ülke ise çekimser kaldı.

Kararın reddedilmesi için AB nüfusunun yüzde 65'ini temsil eden 15 üye ülkenin karşı oy kullanması gerekiyordu. Ancak bunun için yeterli çoğunluğa ulaşılmadı.

Karar onanınca Çin'den hatırlatma niteliğinde bir misilleme geldi. Bugün, AB ülkelerinden ithal konyaklara geçici gümrük vergileri getirileceği bildirildi. 

İthalat zor ama sömürü serbest

Türkiye'de de sermayenin bir bölümü Çin'le ticari ilişkilerin gelişmesinin olumsuz sonuçlar doğurabileceğini savunuyor.  Son olarak DEİK Başkanı Nail Olpak, "Çin'le ortaklığımız 1'e 10 oranında aleyhimize" demişti.

Buna karşın Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Çinli otomotiv tekeli BYD’nin Manisa’da kuracağı fabrikayı "İşte sanayi programımız" diye pazarlıyor.

Çin’de, Hindistan’da, Güney Kore’de, Hong Kong’da, Tayvan’da 130 bin işçiyle üretim yapan firmaya şimdi de Türkiye'de binlerce işçiyi sömürmesi için çeşitli teşvikler veriliyor, muafiyetler tanınıyor. Şirket "ucuz emek" vaadiyle geldiği Türkiye'de ürettiği otomobilleri Avrupa pazarına satacak.