Sayfa yolu
Arslantepe’nin mirası
soL'a güvenin, algoritmaya müdahale edin. Tek tıkla soL Haber'i Google'da tercih edilen kaynağınız olarak belirleyin.
Eren Aydın
Yayın Tarihi: 07.11.2021 , 11:42 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54
Arslantepe höyüğü Malatya Ovası’nda, yaklaşık 5 bin yıl kadar geriye giden geçmişe sahip ve kazı çalışması hâlâ sürmekte olan heyecan verici bir arkeolojik kazı alanıdır. Hitit kaynaklarında adı Malitiya, Asur ve Urartu kaynaklarında Melid, Meliddu veya Meliteya’dır.
Güç merkezileşiyor!
Arslantepe’de M.Ö. 3400-3800 yılarında kerpiçten yapılmış dünyanın ilk kraliyet sarayı yükseliyordu. Bu sarayın içinde kazılarda bulunan yüzlerce seri üretim kâse ve çanaklarla yemek dağıtıldığı anlaşılmaktadır. Bu dağıtımların organizasyonunda kullanılan kil mühür baskılar gelişmiş bir bürokrasinin olduğunu göstermektedir. Mühürlerin biriktirilmesiyle oluşan ekonominin varlığı yemek ve işgücünde merkezileşmenin olduğuna işaret etmektedir. Yemek dağıtımının merkezileşmesi elitlerin yönetme kapasitesini artırmıştır.
Güç laikleşiyor!
Saray içinde bulunan iki tapınağın küçük olması halkın bu tapınakları kullanamadığını göstermektedir. Tapınakların elitler için olduğu, yani buranın bir tapınaktan daha çok siyasi ve askeri bir merkez olduğunu göstermektedir. Sonraki dönemlerde tepenin üstünde elitlere ait yapılar yer alırken, tepenin aşağı bölümlerinde kamusal yapılar yer almaktadır. Artık kamusal alanlar elitlerin yapılarından daha çok yer kaplamaktadır ve bu alanlarda dini ritüellerden daha farklı faaliyetler gerçekleşmektedir. Ekonomik faaliyetlerinin yani yönetimin dinden ayrılması gücün laikleştirilmesi anlamına gelmektedir.
Yıkım başlıyor!
Arslantepe’de M.Ö. 3000-2900 yılları arasında kuzeyli ve doğulu, Güney Kafkasya kültür ve gelenekleriyle ilişkili göçebe topluluklarının kulübeleri görünmektedir. Geçmiş döneme ait saray ve tapınaklar artık yoktur. Yeni kültür ve politik esasların çatıştığı yer olan Arslantepe, liderlerinin güçlerini savaşlarda üstün olma kapasitesine dayandığı yeni bir politik sisteme şahit olmuştur. Bu dönemlere ait buluntularda ilk kez uzun kılıçlar bulunmuştur. Önceki dönemlerdeki elitlerin politik gücü göçebelerin gelmesiyle askeri bir güce dönüşmüştür.
Yıkım kaçınılmazdı!
Eski yerleşim yerinin kurum ve gelenekleriyle sonraki dönemlerde göç eden Transkafkasya dağlı haklarının çekişmeleri, göç eden halkların bölge üzerinde baskı oluşturmaları ve Malatya Ovası’nın topraklarının verimli olmasına rağmen dağlarla çevrili olması Arslantepe için yıkımı getirmiştir.
Arslantepe Höyüğü kazıları 52 yıldır devam etmektedir ve çalışmalarının büyük bir kısmını Roma Sapienza Üniversitesi’nden Marcella Frangipane yürütmüştür. Marcella Frangipane çalışmalara başladıktan sonra Malatya Orduzu halkı höyüğe sahip çıkmış, çalışmalara destek olmuş, kazı yerinde nöbet tutmuş, kazı çalışanlarının destekçisi olmuştur. 45 yıldır Arslantepe’de kazı çalışmaları yürüten Marcella Frangipane’nin söylediği gibi Arslantepe: "Devletin, merkezi iktidarın, gücün, devlet anlayışının doğduğu bir yer olma açısından önemli bölgelerden biri"dir. Dahası, daha yazının olmadığı bir dönemde kil mühürler ile kayıt yapılan karmaşık bürokratik yapısı ve dine dayalı değil laik yönetim sistemi ile önemli bir kültürel bir mirastır. Arslantepe, 2021 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alındı.
soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.


