Etiyopya'nın, Somali'ye karşı tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Somaliland ile Ocak ayında mutabakat zaptı imzalaması iki ülke arasında krize neden oldu.

İki ülkede de faaliyet yürüten Türkiye ise yaşanan krizde arabuluculuk rolü üstlendi. “Ankara Süreci” olarak adlandırılan arabuluculuk girişimi kapsamında, yaklaşık 10 gün önce Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ve Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde bir araya geldi. Erdoğan'ın da katıldığı görüşmeler sonucunda iki ülke arasında uzlaşıya varıldığı açıklandı.

Kısa bir süre önce uzlaşıya varılmış olmasına karşın Somali, Etiyopya'nın beklenmedik bir saldırı başlattığını duyurdu.

Somali: Sebepsiz ve beklenmedik saldırı

Somali Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanlığı, dün "Somali Federal Hükümeti, Etiyopya Kuvvetleri tarafından Doolow'da yapılan saldırıyı kınıyor" başlıklı bir açıklama yayımladı.

Açıklamada, dün sabah saat 10.00 sıralarında Etiyopya kuvvetlerinin, Gedo bölgesinde bulunan Doolow'da Somali Ulusal Ordusu tarafından konuşlandırılan mevkilere yönelik “sebepsiz ve beklenmedik” bir saldırı başlattığı bildirildi.

Saldırıda, Somali Ulusal Ordusu, Ulusal İstihbarat ve Güvenlik Ajansı ve Somali Polis Gücü tarafından görevlendirilen üç kilit üssün hedef alındığı aktarıldı.

“Saldırı sırasında, ne yazık ki, Etiyopya kuvvetleri bu üslerde konuşlanmış Somali personelinde ölümler ve yaralanmalar da dahil olmak üzere kayıplara neden oldu. Ek olarak, bölgedeki sivil sakinleri de yaraladılar” denilen açıklamada, ölü ve yaralı sayısına ilişkin bilgi verilmedi.

Saldırının, “Somali Federal Hükümeti'nin Ankara Deklarasyonu'nu ilerletmek için barışı inşa etme çabaları içinde bulunduğu bir zamanda, üst düzey bir Somali heyetinin Addis Ababa'ya gönderildiği bir zamanda gerçekleştiği” ifade edildi.

Söz konusu eylemlerin Ankara Deklarasyonu'nun, Afrika Birliği'nin ilkeleri ve Kurucu Senedi'nin, Birleşmiş Milletler Şartı'nın ve iyi komşuluk ilişkileri normlarının açık bir ihlalini oluşturduğu ifade edilen açıklama şöyle sonlandırıldı:

“Somali Federal Hükümeti, bölgede barış içinde bir arada yaşamayı tehdit eden bu provokasyonu ve benzer eylemleri kesin bir dille kınamaktadır. Ayrıca, Somali Federal Hükümeti, Somali'nin egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün bu açık ihlalleri karşısında sessiz kalmayacağı konusunda uyarıda bulunmaktadır.”

Öte yandan Etiyopya tarafından konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Dışişleri Bakanları bir araya geldi, uzlaşı sağlandı

Somali Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanlığı, bugün yeni bir açıklama daha yayımlayarak iki ülkenin Dışişleri Bakanlarının görüşmeler gerçekleştirdiğini bildirdi.

Açıklamada, Somali Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Ali Muhammed Ömer'in Etiyopya Dışişleri Bakanı Mesganu Arega'ya, Somali'nin protestosunu ve kınamasını ilettiği aktarıldı. Açıklamada, "Etiyopya hükümetinin derhal soruşturma başlatmaya hazır olduğunu dile getiren mevkidaşı, benzer olayların önlenmesi için Somali Federal Hükümeti ile birlikte çalışmaya istekli olduklarını vurguladı" ifadelerine yer verildi.

Açıklama şu ifadelerle noktalandı:

"Görüşmede, her iki ülke arasındaki diyaloğun güçlendirilmesi ve çalışma ilişkilerinin geliştirilmesi konusundaki kararlılıklarını yineleyen bakanlar, birbirlerinin egemenliğine, birliğine, bağımsızlığına ve toprak bütünlüğüne olan bağlılıklarını bir kez daha vurguladılar.

Görüşmelerde ayrıca, terörizmle mücadele yoluyla bölgede barış ve güvenliğin sağlanması, iki ülke arasında Ocak 2024'ten bu yana yaşanan anlaşmazlıkların çözümünde olumlu bir adım olan Ankara Deklarasyonu'nun tam olarak uygulanmasına yönelik çabaların uyumlu hale getirilmesi amacıyla ikili ilişkilerin iyileştirilmesi konuları da yer aldı."

Krizin sebebi neydi?

1980'li yıllardan beri Somali’nin özellikle Somaliland eyaletinde devam eden ayrılıkçı mücadele, iç savaşın yarattığı kriz ortamında başarıya ulaştı ve Somaliland 1991 yılında tek taraflı bağımsızlığını ilan etti.

Etiyopya ise Eritre’nin 1993 yılında bağımsızlığını ilan etmesinin ardından denize erişimini kaybetti. Dünya genelinde ticaretin büyük oranda deniz yoluyla gerçekleştirildiği de göz önüne alındığında, Etiyopya uzun süredir denize erişim sağlama hedefiyle hareket ediyor.

Bu şartlarda, 2024 yılının ilk ayında Etiyopya ile Somaliland bir mutabakat zaptına imza attı. Anlaşma kapsamında denize kıyısı olmayan Etiyopya Kızıldeniz'e erişim sağlayacak, Somali'ye karşı tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Somaliland ise ilk defa bir devlet tarafından tanınacaktı.

Somaliland’i kendi toprakları olarak tanımlayan Somali ise mutabakat zaptına tepki gösterdi ve Etiyopya'yı topraklarını ilhak etmeye çalışmakla suçladı. 

Ankara Bildirisi

Türkiye ise hem ekonomik hem de stratejik açıdan önem atfettiği iki ülke arasında yaşanan krize müdahil oldu. Temmuz ayında ülkelerin dışişleri bakanları düzeyinde gerçekleştirdiği görüşmeler, Aralık ayında devlet liderleri seviyesinde gerçekleşti.

AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da katıldığı son görüşmede, Somali ve Etiyopya arasında uzlaşıya varıldığı açıklandı.

Görüşme sonrası İletişim Başkanlığı tarafından yayımlanan "Türkiye Cumhuriyeti’nin kolaylaştırıcılığıyla Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti ve Somali Federal Cumhuriyeti’nin Ankara Bildirisi”nde öne çıkanlar şöyle:

“Somali ve Etiyopya Liderleri birbirlerinin egemenlik, birlik, bağımsızlık ve toprak bütünlüğünün yanı sıra uluslararası hukuk, Birleşmiş Milletler Şartı ve Afrika Birliği Kurucu Antlaşması'nda yer alan ilkelere saygı ve bağlılıklarını teyit etmişlerdir.

Taraflar, dostluk ve karşılıklı saygı ruhu içerisinde, görüş ayrılıkları ve tartışmalı meselelerden vazgeçip geride bırakma ve ortak refah doğrultusunda iş birliği içerisinde kararlılıkla ilerleme konusunda mutabık kalmışlardır.

Somali, Etiyopya askerlerinin Afrika Birliği Harekâtlarındaki kayıplarını tanır. Taraflar, Somali Federal Cumhuriyeti'nin toprak bütünlüğüne saygı gösterirken Etiyopya'nın denize ve denizden güvenli erişiminden sağlanabilecek çeşitli potansiyel yararları tasdik etmişlerdir.

Ayrıca, Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti'nin, Somali Federal Cumhuriyeti'nin egemen yetkisi altında, denize ve denizden güvenilir, emniyetli ve sürdürülebilir erişimden yararlanmasına olanak tanıyacak sözleşme, kiralama ve benzeri yöntemler de dahil olmak üzere ikili anlaşmalar yoluyla karşılıklı olarak avantajlı ticari düzenlemeleri sonuçlandırmak için yakın bir şekilde birlikte çalışma konusunda mutabık kalmışlardır.

Taraflar, bu amaçlar doğrultusunda ve Türkiye'nin kolaylaştırıcılığında en geç Şubat 2025 sonuna kadar iyi niyetle teknik müzakerelere başlamaya ve dört ay içinde sonuçlandırıp imzalamaya karar vermişlerdir.”

Haber

Etiyopya, Somali ve Türkiye'nin arabuluculuğu: Uzlaşı Ankara'da sağlandı