Almanya Federal Rekabet Kurumu (Deutsches Kartellamt), çevrimiçi ticaret devi Amazon’a karşı ilk adımını attı. Kurum, Amazon’un üçüncü taraf satıcılara dayattığı hukuka aykırı fiyat uygulamaları nedeniyle şirkete yaklaşık 59 milyon avro para cezası kesti. Kararla birlikte Amazon’un, kendi platformunda satış yapan diğer firmaların fiyatlarını baskılayan mekanizmaları da ciddi biçimde sınırlandırıldı.

Bu karar, Amazon’un Almanya’daki çevrimiçi ticarette yaklaşık yüzde 60’lık pazar payına yaslanarak kurduğu fiili tekel düzenine karşı atılan ilk mali yaptırım olma özelliği taşıyor. Rekabet Kurumu, 2023’te yürürlüğe giren yasa değişikliğine dayanarak ABD merkezli şirketin piyasa gücünü rekabeti boğacak şekilde kullanmasına karşı harekete geçti.

'Buy Box' baskısı ve fiyat dayatması

Amazon, yalnızca kendi ürünlerini satmıyor; “marketplace” modeliyle binlerce üçüncü taraf satıcıyı da bünyesinde barındırıyor. Rekabet Kurumu’nun verilerine göre bu pazar yeri satışları, Amazon’un Almanya’daki toplam cirosunun yüzde 60’ını oluşturuyor. Ancak bu satıcılar, Amazon’un belirlediği fiyat sınırlarına uymadıklarında doğrudan cezalandırılıyor.

Fiyat “yüksek” bulunduğunda ürünler ya tamamen platformdan kaldırılıyor ya da satışların büyük bölümünü belirleyen “Buy Box"tan dışlanıyor. Bu durum, özellikle küçük ölçekli satıcılar için ciddi gelir kaybı anlamına geliyor. Başka bir ifadeyle Amazon, görünürde tarafsız bir pazar yeri sunarken fiiliyatta fiyat belirleyen merkezi bir otorite gibi davranıyor.

Rekabet Kurumu Başkanı Andreas Mundt, Amazon’un hem platform sahibi hem de doğrudan rakip olarak hareket ettiğini vurgulayarak, bu tür fiyat müdahalelerinin ancak istisnai durumlarda kabul edilebileceğini söyledi.

Tekelleşme stratejisine fren

Federal Rekabet Kurumu’na göre Amazon’un şeffaf olmayan algoritmalarla fiyat sınırları belirlemesi, satıcıların maliyetlerini dahi karşılayamaz hale gelmesine yol açıyor ve onları pazardan siliyor. 

Böylece Amazon, kendi belirlediği fiyat seviyesini tüm platforma dayatarak bunu genel çevrimiçi ticarette rekabet silahı olarak kullanıyor. Bu mekanizma, klasik tekellerin fiyat kırarak rakipleri tasfiye etme stratejisinin dijitalleşmiş bir versiyonu olarak işliyor.

Amazon’dan itiraz

Amazon karara itiraz edeceğini açıkladı. Şirketin Almanya yöneticisi Rocco Bräuniger, kararın yalnızca Almanya’ya özgü bir düzenlemeye dayandığını ve AB rekabet hukukuyla çeliştiğini savundu. 

Amazon, bu adımın tüketiciler için daha yüksek fiyatlar anlamına geldiğini iddia etti. Şirketin bu savunması, tekelci kontrolün “tüketici yararı” söylemiyle meşrulaştırılmasına dayanan klasik büyük teknoloji argümanını yeniden üretiyor.

Emek sömürüsüyle semiren bir dev

Amazon, yalnızca piyasa hâkimiyetiyle değil, dünya genelinde ağır sömürü koşulları, çok düşük ücretler ve örgütlenme karşıtı uygulamalarıyla biliniyor. Şirket, pek çok ülkede işçilerin örgütlenme ve sendikalaşma girişimlerini baskı ve tehdit yoluyla engellemeye çalışmasıyla sık sık gündeme geliyor. Bu yönüyle Amazon’un piyasa gücü, yalnızca rekabeti değil emekçilerin haklarını da sistematik biçimde aşındıran bir araç işlevi görüyor.

Almanya’da verilen bu ceza, Amazon’un yıllardır sürdürdüğü agresif tekelleşme stratejisine karşı ilk somut mali karşılık olurken, şirketin piyasayı ve emek süreçlerini kendi çıkarları doğrultusunda şekillendiren gücünün kalıcı biçimde kırılmasının yolu bürokratik müdahalelerle değil, işçi sınıfının örgütlü mücadelesinden geçiyor.

Bu nedenle karar, önemli bir eşik olmakla birlikte dijital tekellerin yapısal gücünü sınırlamak açısından ancak başlangıç niteliği taşıyor.