ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, üç yıldır süren Rusya-Ukrayna savaşında kalıcı bir ateşkes anlaşmasının önünü açabilecek ortak bir zemin bulmak amacıyla bugün Alaska, Anchorage'da bir araya gelecek.

Görüşme, Trump'ın Ukrayna savaşını sona erdirmek ve geçen yıl seçim kampanyasında verdiği, seçilirse çatışmayı 24 saat içinde sona erdireceğini iddia ettiği sözleri yerine getirmek için yaptığı sayısız ancak şimdiye kadar başarısız olan girişimlerin sonuncusu olacak.

Bu aynı zamanda Putin'in on yıl aradan sonra ABD'yi ilk ziyareti ve bir Rus liderin Alaska'yı ilk ziyareti anlamına geliyor.

Trump, görüşme öncesinde beklentileri düşük tutmaya çalışsa da dün yaptığı açıklamada Putin'in ateşkesi kabul etmemesi durumunda Rusya'nın "ciddi sonuçlarla" karşılaşabileceği konusunda uyardı.

Trump ve Putin ne zaman ve nerede görüşecek?

Her iki lider de Alaska, Anchorage'daki ABD ordusuna ait Elmendorf-Richardson Ortak Üssü'nde bugün bir araya gelecek.

Rus heyetine eşlik edenler arasında Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Savunma Bakanı Andrei Belousov, Maliye Bakanı Anton Siluanov, Cumhurbaşkanlığı Yardımcısı Yuri Ushakov ve Cumhurbaşkanlığı Dış Yatırım ve Ekonomik İşbirliği Özel Temsilcisi Kirill Dmitriev yer alıyor.

Trump'a toplantıda ABD tarafından kimin eşlik edeceği henüz belli değil.

Zelenskiy ve Avrupalı liderler katılmıyor

Alaska'daki toplantıya Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de, Avrupalı liderler de katılmayacak.

11 Ağustos'ta Beyaz Saray'da düzenlediği basın toplantısında Zelenskiy'in neden masada olmadığı sorulduğunda Trump, Ukrayna Devlet Başkanı'na kızarak, Zelenskiy'in üç yıldır iktidarda olduğunu ve savaşı sona erdirme konusunda "hiçbir şeyi olmadığını" belirtmişti.

Trump, Zelenskiy için, "Gidebileceğini söylerdim ama birçok zaten toplantıya katıldı" dedi. 

Önceki gün, toplantı öncesinde Trump, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile birlikte Zelenskiy ve diğer Avrupalı liderlerle çevrimiçi bir toplantı düzenlemişti. Toplantı, Avrupalıların durumu Ukrayna lehine çevirmek için son bir girişimi olarak görülmüştü.

Zelenskiy, çevrimiçi toplantıya Berlin'den katılmıştı. Toplantıya katılan diğer liderler arasında Almanya, Birleşik Krallık, İtalya, Finlandiya ve Polonya vardı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de vardı.

Alaska'nın toplantı yeri olarak önemi ne?

ABD anakarasının kuzeybatısında yer alan Alaska, Rusya ve ABD'nin komşu olduğu en yakın nokta. ABD eyaleti, Rusya'ya ABD anakarasından daha yakın. Rus tarafında ise özerk Çukotka bölgesine en yakın.

Aslen Yerli Amerikalılar tarafından mesken tutulan bölge, ilk olarak 18. yüzyılda eski Rus imparatorluğu tarafından sömürgeleştirilmişti. Uzaktaki bu konumu korumanın yüksek maliyetleri nedeniyle Moskova, Alaska'yı 1867'de 7,2 milyon dolara, yani günümüzün 162 milyon dolarına satmıştı. Bölgede Rus etkisi hâlâ yaygın. Bu etki, hâlâ mevcut olan Rus Ortodoks kiliselerinde ve hatta bazı Alaskalıların Rus soyadlarında bile görülüyor.

Toplantının yapılacağı Elmendorf-Richardson üssü de önemli.Burası, başlangıçta II. Dünya Savaşı sırasında, 1940 yılında inşa edilmiş bir hava kuvvetleri üssüydü. Ancak, ardından gelen Soğuk Savaş sırasında rolü önemli ölçüde genişledi. ABD, Alaska'ya olası Sovyet saldırıları yapılmasında endişe duyuyordu. Bu nedenle olası tehditlere karşı gözetleme noktaları ve uçaksavar sistemleri inşa etti. Hava üssü bu görevin önemli bir parçasıydı. Orada konuşlu hava filoları, ABD hava sahasına girmeye çalışan herhangi bir Rus uçağını engellemek için hâlâ konumlanmış durumda.

ABD, zirve için neden Alaska'yı seçtiğini henüz açıklamadı.

Gündemde ne olacak?

İki lider, Rusya ve Ukrayna arasında olası bir ateşkesin şartlarını görüşecek.

Gündemdeki konular arasında, her iki tarafın da olası toprak tavizleri de dahil olmak üzere böyle bir anlaşmanın nasıl olabileceği yer alıyor.

Rusya, Şubat 2022'de Ukrayna'ya harekat başlatmıştı. Rus ordusu şu anda Luhansk, Donetsk, Zaporijya, Herson ve Harkov, Sumi, Mıkolayiv ve Dnipropetrovsk eyaletlerinin küçük bir bölümünde olmak üzere Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 19'unu kontrol ediyor.

Ukrayna da, Ağustos 2024'ten itibaren Rusya'nın Kursk bölgesinin bazı kısımlarını kontrolüne almıştı, ancak o zamandan bu yana buradaki toprak kontrolünün çoğunu kaybetti.

Trump ve Putin hangi toprak takaslarını görüşebilir?

Trump, geçtiğimiz pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında, Ukrayna ve Rusya'nın toprak anlaşmasına varmak için toprak takası yapabileceğini öne sürmüştü.

Ancak, önerisi Avrupa genelinde tartışmalara yol açınca ertesi gün verdiği başka bir brifingde bu önerisinden vazgeçmişti. Trump, bu brifingde Ukrayna topraklarının bir kısmını geri alacağı taahhütü vermişti.

ABD Başkanı, "Rusya, Ukrayna'nın büyük bir bölümünü işgal etti. Önemli toprakları işgal ettiler. Bu toprakların bir kısmını Ukrayna için geri almaya çalışacağız" demişti.

Toplantıda Putin'in takas anlaşmasının parçası olarak, Ukrayna'nın, Rus birliklerin hâlâ kontrol ettiği Donetsk bölgelerinden çekilmesi için baskı yapacağı düşünülüyor. Bu, Rusya'ya, Luhansk ve Donetsk'i de içeren Donbass bölgesinin (Luhansk'ın neredeyse tamamını zaten kontrol ediyor) yanı sıra Kırım ve Herson, Zaporijya ve diğer güney bölgelerinin bazı kısımlarını da kontrol etme olanağı sağlayacak. Ayrıca Ukrayna'nın, Kiev güçlerinin işgal ettiği Rusya'daki küçük Kursk bölgesinden vazgeçmesini isteyecek.

Karşılığında Rusya, kontrolü altındaki Sumy ve Harkov bölgelerindeki küçük alanlardan vazgeçmeye istekli olabilir.

Trump'ın zirveden beklentileri neler?

Trump geçtiğimiz pazartesi günü yaptığı açıklamada, bu toplantının kendisi ve Putin arasında, Rus liderin kendisinin ne istediğini anladığı bir "hissiyat" sohbeti olmasını beklediğini söylemişti.

ABD Başkanı, ayrıca ikinci bir toplantının yakında gerçekleşeceğini ve muhtemelen kendisinin ev sahipliği yapacağı toplantıya Zelenskiy ile Putin'in de katılacağını ifade etmişti.

Ancak Trump çarşamba günü daha sert bir üslup kullandı. ABD Başkanı, bugün yapılacak toplantının Rusya'nın Ukrayna'da barışı kabul etmeden sona ermesi durumunda, bunun Rusya için "çok ağır sonuçları" olacağı konusunda uyardı.

Trump, ABD'nin ne gibi adımlar atabileceğini ise belirtmedi. ABD Başkanı, daha önce, Moskova savaşı sona erdirmezse Rusya'ya "50 gün içinde" ekonomik yaptırımlar uygulanacağı tehdidinde bulunmuştu. Ancak Alaska toplantısı, 8 Ağustos son tarihi yaklaşırken duyuruldu ve Washington'dan buna dair kayda değer bir adım gelmedi.

Şu anda Rusya, bankalarına ve ham petrolüne yönelik yasaklar da dahil olmak üzere önemli Batı yaptırımları altında. Temmuz ayı sonlarında ABD, Hindistan'ı Rus petrolü satın aldığı için gümrük vergileri getirmişti. Bu hafta da ABD yetkilileri, bugünkü görüşmelerin başarısız olması durumunda Hindistan'a ikincil yaptırımlar uygulanacağı konusunda uyarmıştı.

Rusya toplantıdan ne bekliyor?

Wall Street Journal'ın haberine göre, Moskova geçen hafta 6 Ağustos'ta ABD'ye taleplerini belirten bir teklif sundu.

Rusya'nın talepleri, Haziran 2024'teki hedefleriyle benzerliğini koruyor. Moskova, şu durumlarda savaşı durduracağını söylüyor:

• Kiev NATO'ya katılma hedefinden vazgeçerse ve ülke önemli ölçüde silahsızlanırsa.
• Kiev geri çekilir ve Rusya'nın Herson ve Zaporijya'daki ilerleyişini durdurması ve Sumi ile Harkov'un işgal altındaki küçük bölgelerini geri vermesi karşılığında Donbas'ın tamamını devrederse.
• Batı yaptırımları bir barış anlaşması kapsamında gevşetilirse.

Ancak Rus yetkililer, barışa yönelik her türlü adımın aynı zamanda ABD ile ilişkilerin iyileştirilmesi için bir sıçrama tahtası işlevi görmesini istediklerini belirttiler. Putin'in Alaska zirvesi heyeti, Rusya'nın Trump'a ekonomik tekliflerde bulunabileceğini (ABD'ye yatırım sözü de dahil) öne sürüyor.

Ukrayna ve Avrupa görüşmelerden ne bekliyor?

Zelenskiy geçmişte Ukrayna'nın Rusya'ya toprak vermeyeceğini söylemişti.

9 Ağustos'ta, Putin'in Trump'a yaptığı teklifin ardından Ukrayna lideri bunu yineleyerek, Ukrayna'nın "işgalciye toprak vermeyeceğini" ve Ukrayna yasalarına göre bunun imkansız olduğunu belirtmişti.

Bu arada Avrupa, Trump'ın "neyi kabul edebileceği" konusunda endişeli. Önceki gün Trump, Zelenskiy ve Avrupalı liderler arasında gerçekleşen üçlü görüşmenin ardından, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Avrupa koalisyonunun isteklerini özetlediler:

• ABD, Ukrayna mevcut olmadan herhangi bir toprak anlaşmasını kabul etmemeli.
• Ukrayna, herhangi bir barış anlaşmasının parçası olarak güvenlik garantilerine, yani Rusya'nın işgal etmeme garantisine ihtiyaç duyuyor.
• Zelenskiy bu çağrıları yineledi ve ateşkes sağlanırsa Ukrayna'nın NATO'ya katılmasına izin verilmesi gerektiğini savundu. Ayrıca, Rusya bugün bir barış anlaşmasını kabul etmezse yaptırımların güçlendirilmesi gerektiğini de öne sürdü.