AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, üç gün önce Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı'na (TİKA) Abdullah Eren'i atadı.

Dün Serkan Kayalar'dan görevi devralan Eren, daha öncesinde Başbakan Özel Kalem Müdür Yardımcısı ve Başbakan Müşavirliği yapmış, ardından Cumhurbaşkanı Başdanışmanı olmuştu. 2018 yılında Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığını görevine getirilen Eren, artık TİKA Başkanı.

Peki, bu TİKA'nın misyonu ne?

SSCB'nin dağılmasının ardından Türkiye'nin Kafkasya'da etki alanını arttırmak amacıyla kuruldu. Gülen Cemaati'nin darbe girişimini sonrasında AKP'nin yabancı ülkelerdeki eli, kolu oldu. Faaliyetleri hızlandırıldı, bütçesi artırıldı, koordinasyon ofislerinin sayısı yükseltildi.

TİKA'nın siyasi veya ekonomik kriz yaşayan, jeopolitik açıdan kritik noktalarda bulunan ve zengin kaynaklara sahip ülkelerde faaliyet göstermesi de, en fazla koordinasyon ofisinin Afrika'da bulunması da tesadüf değil...

Kuruluşu SSCB'nin dağılmasına dayanıyor

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azerbaycan ve Kırgızistan'da etki gücünü artırmak isteyen Türkiye sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda faaliyetlere başladı. 

Bahse konu ülkelerin kısa sürede tanınmasının ardından sıra çeşitli yardımlar yapmaya geldi. Yardımların kalıcılaşması ve sistematik şekilde etki alanının arttırılması için de 1992 yılında Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) kuruldu. 

TİKA kuruluş yıllarındaki amacını "Türk Cumhuriyetlerinin kendi sosyal yapısını üretmesi, kendi kimliğini sağlıklı bir şekilde inşa etmesi, kültürel ve siyasi hakların gelişmesi, teknik alt yapı konusunda eksiklerin giderilmesi" olarak tanımlıyordu. Bu kapsamda eğitim, sağlık, restorasyon, tarım, maliye, turizm, sanayi alanlarında birçok proje ve faaliyet gerçekleştirildi.

TİKA, AKP'nin iktidara geldiği 2000'li yıllardan itibaren faaliyetlerini hızlandırmaya başladı. TİKA'nın internet sitesinde, bu süreç şöyle anlatılıyor:

"Ülkemizin dünyada ve bölgesinde önemli bir aktör haline gelme çabasının bir uzantısı olarak 2000’li yıllardan itibaren dış politika anlayışımız önemli değişimler geçirmiştir. Bu değişim doğrultusunda TİKA faaliyet coğrafyasını genişletmiş; 2002 yılında 12 olan Program Koordinasyon Ofisi sayısını 2011 yılında 25’e, 2012 yılında ise 33’e yükseltmiştir."

Yine TİKA'nın tanıtım bültenin yer alan bilgilerde, AKP'nin iktidara geldiği yıl olan 2002'ye vurgu dikkat çekiyor: "2002 yılında ülkemizin kalkınma yardımları 85 milyon ABD doları iken bu rakam 2017 yılında 8 milyar 120 milyon ABD dolarına yükselmiştir.* Aynı zamanda Türkiye dünyada en fazla insani yardım yapan ülkedir."

Gülen Cemaati'nden boşalan alanlar TİKA'yla dolduruldu

Her geçen yıl küresel etkisini artırmayı hedefleyen AKP, bu doğrultuda faaliyet yürütmek istediği ülkelere patronlarını, silahlarını, tarikat ve cemaat bağlantılı derneklerini soktu.

AKP'nin yabancı ülkelerde ideolojik ve kültürel hegemonya kurmaya yönelik çabalarında öne çıkan aktör ise Gülen Cemaati'ydi. Ancak tam 9 yıl önce başarısızlığa uğrayan darbe girişimiyle ortaklık bozuldu. 

Bunun üzerine AKP de devreye Maarif Vakfı'nı, Türkiye Diyanet Vakfı'nı ve en önemlisi de TİKA'yı soktu. TİKA, özellikle darbe girişiminin ardından adeta AKP'nin yurtdışındaki eli, kolu oldu. Bu süreçte faaliyetler hızlandırıldı, bütçeler artırıldı, ülkelere kurulan koordinasyon ofislerinin sayısı yükseltildi.

Günümüzde 150'ye yakın ülkede faaliyet gösteren TİKA'nın, 61 ülkede koordinasyon ofisi bulunuyor. Bu koordinasyon ofislerinin genellikle siyasi veya ekonomik kriz yaşayan, jeopolitik açıdan kritik noktalarda yer alan, zengin kaynaklara sahip ülkelerde açılması ise asla tesadüf değil. Tıpkı en fazla ofisin Afrika kıtasında bulunmasının tesadüf olmaması gibi...

TİKA tarafından yapılan yardımların ülkeler arasındaki ticari ve diplomatik ilişkilere büyük katkılar sunduğunu belirtiyor. Bunun için TİKA'nın yoğun faaliyet gösterdiği ülkelerde Türk patronların aldığı ihalelere, yaptığı işlere bakmak yeterli olacaktır. 

TİKA'nın koordinasyon ofisinin bulunduğu ülkeler şöyle:

Çad, Cezayir, Cibuti, Etiyopya, Gambiya, Gine, Güney Afrika, Güney Sudan, Kamerun, Kenya, Komorlar, Libya, Mozambik, Namibya, Nijer, Senegal, Somali, Sudan, Tanzanya, Tunus, Uganda, Afganistan, Arnavutluk, Azerbaycan, Bangladeş, Bosna Hersek, Filipinler, Filistin, Gürcistan, Hırvatistan, Irak, Kuzey Kıbrıs, Kazakistan, Kırgızistan, Kolombiya, Kosova, Kuzey Kıbrıs, Kuzey Makedonya, Lübnan, Macaristan, Meksika, Moğolistan, Moldova, Özbekistan, Pakistan, Romanya, Sırbistan, Tacikistan, Türkmenistan, Ürdün, Yemen.

Türkçe eğitimleri ve yetimlere yönelik çalışmalar ön planda

Sağlık, eğitim, tarım, sosyal ve idari yapıların güçlendirilmesi, acil insani yardımlar gibi alanlar başta olmak üzere birçok başlıkta faaliyet yürüten TİKA, gerektiğinde hastane kuruyor, gerektiğinde tarihi yapıları restore ediyor.

Ancak TİKA'nın en çok üzerinde durduğu projeler Türkçe eğitimine ve yetimlere yönelik olanlar. Birçok ülkede Türkçe kursları açan kurum, kurduğu yetimhanelerde temin ettiği materyallerle de Türkçe dersi veriyor. TİKA aynı zamanda, yetimhanelere yönelik tadilat, tefrişat, donanım, kıyafet ve gıda desteği de veriyor.

Öte yandan TİKA'nın birçok projesi çeşitli bakanlıklar, TRT, TOKİ gibi devlet kurumlarının desteği ve işbirliğiyle gerçekleştiriliyor.

Darbe girişiminin üzerinden 9 yıl geçti: 15 Temmuz'da neler olmuştu?