AKP, “kentsel dönüşüm” adı altında yoksulların kent merkezlerindeki mahallelerinden edilip inşaat patronlarına borçlandırıldığı politikalarına “depreme tek çare” diyerek gaza basıyor.

Her zamanki gibi, zaten devletin sırtından zengin olmuş inşaat sektöründe devletleştirilmeye gidilmesi gündeme getirilmiyor. "Çözüm", bir kez daha özelleştirme ve birilerinin zengin edilmesi.

Depremin ardından yaşanan onca kayıp ve yıkımın sorumluluğunu üstünden atmaya çalışan AKP’nin tutunduğu ilk dal “kentsel dönüşüm” uygulamalarına gerçekte “rantsal dönüşüm” olduğu için itiraz eden kişi ve kurumlar oldu. 

Dün Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki’nin yaptığı açıklamalar da “kentsel dönüşüm” adı altında ülke genelinde kamunun elinde kalan araziler için yeni bir yağmanın başlayacağının sinyalini veriyor.

Özhaseki dün İller Bankası'nın Ankara'daki sosyal tesislerinde basın toplantısı düzenledi ve bakanlık tarafından gerçekleştirilen “Deprem Gerçeği ve Kentsel Dönüşüm Şurası”nın sonuç bildirgesini açıkladı.

Binlerce kamu arazisi satılacak

6 Şubat depremlerinin ardından ortaya çıkan hasarın maliyetinin 100 milyar doların üzerinde olduğunu belirten Özhaseki “Türkiye bir deprem ülkesi. Tek çaresi var bu işin, kentsel dönüşüm. Bunun dışında da başka bir çare icat olmadı" dedi.

Kentsel dönüşüm konusunda finansmanın bir sorun olduğunu ama Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in orta vadeli program açıklanırken "hiçbir kısıt koymadığını" belirten Özhaseki’ye göre kaynak Hazine arazilerinin satışından gelecek.

"Kaynak Geliştirme Genel Müdürlüğü kurmak istiyoruz” diyen Özhaseki “Bu genel müdürlükle, hazine arazilerinin taranmasıyla birlikte özel olarak planlanması, bu planlamadan sonra da halka arzı söz konusu. Çok açık ilanla, rekabetçi bir ortamda, binlerce araziyi kullanmak isteyen vatandaşların emrine sunacağız, satacağız. Buradan elde ettiğimiz geliri gerek deprem bölgesinde gerekse başta İstanbul olmak üzere kentsel dönüşümde kaynak olarak kullanacağız. Bu halka arzın ikinci faydası da yükselen konut maliyetlerini düşürecek olması" dedi.

Açıklanan dış finansman toprak satışından mı gelecek?

2024-2026 Orta Vadeli Program'da depremin yola açtığı hasarın maliyetini karşılamak için 762 milyar liraya ihtiyaç olduğu ifade edilirken, Özhaseki’nin 100 milyar dolar açıklaması ihtiyacın çok daha fazla olduğunu gösteriyor. 

AKP dış finansman arayışını sürdürürken Türkiye’ye doğrudan yatırımın önemli bir bölümünün konut ve arazi satışından geldiği biliniyor. İktidarın özellikle Körfez ülkelerinden geleceğini duyurduğu milyarlarca dolarlık kaynağın karşılığında Hazine arazilerinin satılıp satılmadığıysa Özhaseki’nin açıklamalarının ardından merak konusu oldu.

Kentsel dönüşüm arabulucu şirketlere yarayacak

Öte yandan Özhaseki kentsel dönüşüm projelerini hızlandırmak için “arabuluculuk” sistemini getireceklerini de söyledi. Özhaseki “Kentsel dönüşümdeki anlaşmazlıkları çözmek için arabuluculuk sisteminin devreye girmesi istendi. Bu sisteme geçeceğiz, yasal altyapısını hazırlıyoruz. Kentsel dönüşüm davalarına bakan özerk mahkemelerin olması kararı da alındı” dedi.

Özhaseki, kentsel dönüşümde “3’te 2 çoğunluk yerine yüzde 50+1 ile yol alalım” dedi.

Daha önce de kira anlaşmazlıklarında devreye giren zorunlu arabuluculuk sistemi "her zaman güçlünün işine yaradığı" eleştirilerine konu olurken, kentsel dönüşüm davalarının arabulucuya bırakılmasının da projelerden rant elde edecek şirketlerin elini güçlendirmesi bekleniyor. Öte yandan bu projelerde yargının devre dışı bırakılmasıyla TMMOB gibi yarı kamu kuruluşu niteliğindeki kurumların denetimi de ortadan kaldırılmış olabilecek.

Yerel seçim mesajı: 'Yok öyle rantsal dönüşüm lafı'

Özhaseki AKP’nin rantsal dönüşüm politikalarına karşı çıkanlaraysa ilginç bir şekilde seslendi.

Bazı belediyelerin “kentsel dönüşüm” konusunda “ihmalkar” davrandığını belirten Özhaseki, yerel seçimleri işaret edip “Belki de bu seçimlerde vatandaş belediye başkanlarına ‘sen kentsel dönüşüm için ne yaptın?’ diyecek” dedi ve şu ifadeleri kullandı:

“Cesaretli bir belediye başkanı ortaya çıkar, semtleri belirler, plan yapar, bizimle irtibat kurar ve kentsel dönüşümü yapar. Siz rantsal dönüşüm yapmayın, kentsel dönüşüm yapın. Elinizden tutan mı var? Yok öyle bir rantsal dönüşüm lafı. Bunu söyleyerek kaçamazsınız bir yere. Hangi parti olursa olsun sonuna kadar kapımız açık ve desteklemeye devam edeceğiz.”

Özhaseki elbette “Oturduğumuz konutları, iş yerlerini sağlıklı, güvenli hale getirmekten başka hiçbir çaremiz yok” derken haklı.

Ancak kentler, birileri daha çok kâr etsin diye değil halkın ihtiyaçlarına göre dönüştürülmeli, kentsel yaşam buna göre bütünlüklü şekilde planlanmalı ve halkın güvenli konutlarda barınma hakkı devlet tarafından sağlanmalı. 

Bunun için de kaynak gerek. Fakat kaynak gerektiğinde hükümetin aklına hep ya yoksullara vergi bindirmek ya da halka ait malları satmak geliyor. On binlerce boş daireye el koymak, haksız ihaleler ve yolsuzluklarla zengin olmuş inşaat şirketlerini devletleştirmek değil, hazine arazilerinin birilerine peşkeş çekilmesi bir kez daha AKP'nin kaynağı olacak gibi görünüyor.