Yüksek kiralar, konuta erişimin giderek imkansız hale gelmesi ve dar gelirli yurttaşların büyük kentlerde yaşam alanlarından dışlanması sürerken iktidar, barınma sorununa “kiralık sosyal konut” modeliyle yanıt vermeye hazırlanıyor.

Sabah gazetesinde yer alan habere göre, 81 ilde yapılacağı duyurulan 500 bin sosyal konut projesinde kuralar tamamlandı, hak sahipleri belirlendi. Şimdi sıranın sosyal kiralık evlere geldiği belirtiliyor. Ancak iktidarın “barınma sorununa çözüm” olarak sunduğu model, yurttaşlara kalıcı bir güvence sağlamaktan çok uzak.

İlk etapta İstanbul’un Avrupa ve Anadolu yakasında toplam 15 bin kiralık konut yapılacağı açıklandı. Bunlardan yalnızca 2 bininin ağustos ayında teslim edilmesi planlanıyor. Geri kalan konutların ise inşaatlar tamamlandıkça kuraya çıkarılacağı, tüm sürecin üç yıl içinde tamamlanmasının öngörüldüğü aktarıldı.

Kurayla ev, üç yıl sonra tahliye

Kiralık sosyal konutlara başvuru sürecinin haziran ayında açıklanması bekleniyor. TOKİ eliyle yapılacak konutlar için başvurular alınacak, ardından kura çekilecek. Kurada adı çıkan yurttaşlar TOKİ ile kira sözleşmesi imzalayacak.

Ancak modelin en dikkat çeken yönü, kiralama süresinin yalnızca üç yıl ile sınırlandırılması. Üç yılın sonunda kiracılar evlerden tahliye edilecek, konutların bakımı yapıldıktan sonra yeni hak sahiplerine kiralanacak.

Böylece barınma hakkı, yurttaşlar açısından kalıcı ve güvenceli bir kamusal hizmet olmaktan çıkarılıp kura şansına ve üç yıllık geçici sözleşmeye bağlanmış olacak. “Sonra ne olacak?” sorusuna ise iktidarın verdiği açık bir yanıt bulunmuyor.

Bakan Kurum: Üç yılı uzatmayacağız

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, daha önce yaptığı açıklamada kiralık sosyal konutların piyasa rayicinin yarısının altında fiyatlarla verileceğini söylemişti.

Kurum, “Örneğin bölgede kira bedeli 30 bin lira diyelim; bunun yarısı bedelle, belki yarısının da altında hesaplayacağız” demiş, kiracıların evlerde üç yıl kalacağını belirterek “3 yılı uzatmayacağız” ifadelerini kullanmıştı.

Kurum’un açıklamasına göre üç yılın sonunda yurttaşların evden çıkması beklenecek. Bakan, bu süre içinde yurttaşların “gerekirse evini alabileceğini” ya da kentsel dönüşümdeki evinin tamamlanabileceğini savundu. Ancak bugünkü konut fiyatları, gelir düzeyleri ve kira yükü dikkate alındığında bu sözler, barınma krizinin gerçek boyutuyla örtüşmüyor.

İstanbul’da 15 bin konut neyi çözecek?

Türkiye’de konut fiyatları ve kiralar özellikle büyükşehirlerde milyonlarca yurttaş için temel geçim sorununa dönüşmüş durumda. İstanbul’da kiralar pek çok bölgede asgari ücretin üzerine çıkarken, iktidarın ilk etapta sunduğu 15 bin kiralık konutun krizin ölçeği karşısında son derece sınırlı kaldığı görülüyor.

Bu konutların kimlere, hangi gelir kriterleriyle, hangi fiyatlardan ve hangi bölgelerde verileceği henüz netleşmiş değil. Alt gelir grubunun yararlanacağı belirtilen projede memurlar, emekliler, engelliler ve evi dönüşüme girecek yurttaşlar için kontenjan ayrılması planlanıyor.

Bu haliyle proje, geniş halk kesimlerinin barınma sorununu çözmekten çok, sınırlı sayıda kişiye geçici kira desteği sağlayan ve iktidarın sosyal politika vitrini olarak sunduğu bir uygulama görünümü taşıyor.

Sosyal konutların ödeme planı 

Haberde ayrıca 500 bin sosyal konut projesinde ödeme planlarına da yer verildi. Buna göre TOKİ projelerinde konutların yüzde 10 peşinat ve 240 aya kadar vade ile satışa sunulması bekleniyor. Taksitlerin ise altı ayda bir memur maaş artış oranına göre güncelleneceği belirtiliyor.

İstanbul’da 55 metrekarelik 1+1 konut için fiyat 1 milyon 950 bin TL, başlangıç taksiti 7 bin 313 TL olarak açıklandı. 65 metrekarelik 2+1 konut için fiyat 2 milyon 450 bin TL, taksit 9 bin 188 TL; 80 metrekarelik 2+1 konut için ise fiyat 2 milyon 950 bin TL, taksit 11 bin 63 TL olarak duyuruldu.

Anadolu illerinde de fiyatlar milyon liraları aşmış durumda. 55 metrekarelik 1+1 konut için 1 milyon 800 bin TL, 65 metrekarelik 2+1 konut için 2 milyon 200 bin TL, 80 metrekarelik 2+1 konut için ise 2 milyon 650 bin TL fiyat öngörülüyor.

Barınma hakkı kura ve borç düzenine sıkıştırılıyor

İktidarın “sosyal konut” ve “kiralık sosyal konut” başlıkları altında duyurduğu modeller, barınma sorununu kamusal ve kalıcı bir hak olarak ele almak yerine yurttaşı ya uzun vadeli borç yüküne ya da kısa süreli kiracılığa mahkum ediyor.

Konut krizinin merkezinde düşük ücretler, yüksek kiralar, piyasaya bırakılmış konut üretimi, rant odaklı kent politikaları ve kamusal konut politikasının yokluğu bulunurken, iktidarın çözüm diye sunduğu uygulama üç yıllık geçici kullanım hakkından ibaret.

Bugün milyonlarca yurttaş için temel sorun yalnızca “daha ucuz kira” değil; güvenceli, erişilebilir ve kalıcı barınma hakkı. İktidarın açıkladığı model ise bu hakkı sağlamaktan çok, krizi yönetilebilir göstermeye dönük bir göz boyama hamlesi olarak öne çıkıyor.