Ödeme sistemlerinden fenomenlere, futbol kulüplerinden holdinglere son yıllardaki birçok yargı operasyonun merkezinde "kara para" suçlaması yer alıyor.

Bu nedenle AKP'nin Meclis'e getirmeye hazırlandığı yeni yargı paketine kritik bir kanun eklendi. 

Artık bir banka "kara para" konusunda şüpheli bir hareket gördüğünde ve şüpheli hesabı dondurarak durumu savcıya bildirdiğinde, savcı hakimin kararını beklemeden hesaptaki paraya 24 saatliğine el koyabilecek. Nihai kararı 48 saat içerisinde hakim verecek. Kararını verirken bankadan ek bilgi isteyebilecek. Banka bu bilgileri 10 gün içinde iletmezse para cezası ödeyecek. Sonunda kişinin masum olduğu anlaşılırsa parası iade edilecek, şüphe varsa ve bunu giderecek bir savunma yapılamazsa yargı süreci devam edecek.

Mevcut uygulamada savcının paraya el koyma yetkisi yok. Hakimin de bu kararı verebilmesi için MASAK, SPK, BDDK gibi kurumlardan birinin 3 ay içinde hazırlayacağı raporu görmesi gerekiyor.

'Savcının el koyma yetkisi kural olur, hakim kararı formaliteye dönüşür'

Henüz taslak aşamasındaki değişikliğe itiraz iktidar içerisinden geldi. Albayrak Medya'ya ait Yeni Şafak, savcılara verilmesi planlanan geçici süreyle malvarlığına el koyma yetkisinin "mülkiyet hakkına tehdit" olduğunu savundu.

Yeni Şafak bugünkü manşet haberinde, mali kurumların raporu olmadan bir malvarlığına el koymanın "yargı üzerindeki denetimi ortadan kaldıracağını" ileri sürdü.

Savcı veya hakim kararının artık somut delillerle teyit edilemeyeceğini vurgulayan haberde, şüphelilerin "masumiyet karinesinin" de ihlal edileceği kaydedildi.

Yeni Şafak, kanun teklifine itirazlarını şöyle sıraladı:

"İstisnanın kapsamı genişlerse, savcıların neredeyse her ciddi suçta MASAK raporu beklemeksizin el koyma yoluna gitme riski belirir. Bu da zamanla keyfî uygulamalara zemin hazırlar. El koyma tedbiri 'kural', rapor alma 'istisna' haline dönüşür.

MASAK gibi kurumların uzman raporu sunma şartının fiilen devre dışı kalması, mahkemelerin teknik-finansal analiz desteği almadan karar vermesine yol açar. Sonuçta yargı denetimi şekle indirgenir. Hakim kararının sadece bir formaliteye dönüşme riski doğar.

Kişiler, haklarında yeterli inceleme yapılmadan ve belki de ileride beraat edecekleri bir soruşturmada, tüm mal varlıklarına el konulması gibi ağır bir müdahale ile karşılaşabilir. Bu bakımdan 'Önce el koy sonra bakarız' anlayışına yol açar, temel haklar korumasız kalır.

Düzenleme, el konulan mal varlıklarının yasal yollardan elde edildiğini ispat yükümlülüğünü de şüpheliye yüklüyor. Bu yaklaşım, 'İspat, iddia sahibine aittir' şeklinde ifade edilen evrensel ceza hukuku ilkeleriyle de çelişiyor."

Kanun değişikliğinin gerekçesi ne?

Peki, Yeni Şafak'ın itiraz ettiği kanun değişikliğinin temelinde hangi nedenler yer alıyor?

AKP, hazırladığı taslak metinde bilişim suçlarının çok hızlı işlendiğini belirterek adli mekanizmaların bu hızla baş edemediğini vurguluyor.

Bankalar ve kripto platformları doğrudan işlem verisine sahip olduğu için bunlara toplamda 3 gün hesap dondurma yetkisi vererek sürecin hızlandırılacağı savunuluyor.

Çünkü suçtan elde edilen gelirler genellikle saniyeler içinde başka hesaplara aktarılıyor. Savcı kararı beklenirken para kaybolabiliyor.

Kavga Albayrak-Şimşek hattına uzanıyor

İktidar içindeki "kara para" gerilimi yeni değil.

Yeni Şafak'ın sözcülüğünü yaptığı eski Maliye Bakanı Berat Albayrak ve onun politikalarını sürdüren Nureddin Nebati, koltuğu Mehmet Şimşek'e devrettiğinde adım atılan ilk başlıklardan biri "kara para" olmuştu.

Türkiye, 2021 yılında yani Albayrak döneminde uluslararası kara para ile mücadele örgütü FATF tarafından gri listeye alındı. 

Mehmet Şimşek 2023'te görevi devralır almaz ilk hedeflerinden birini Türkiye’yi gri listeden çıkarmak olarak belirledi. Nitekim Türkiye 2024 yılında gri listeden çıkarıldı.

Ancak bu bilek güreşi sadece FAFT nezdinde sonuçlandı. Gri listeden çıkınca "kara para" sorunu çözülmedi. 

Kara paralar, süreklilik kazandırılmış olan Varlık Barışı adlı yasal düzenlemelerle aklanıyor. Dış ekonomik ilişkiler, “net hata ve noksan” olarak kodlanan, kaynağı belirsiz paralarla finanse ediliyor.

Bu çarkı yalnızca iktidar döndürmüyor. Patronlar gri listede yer almaktan memnun olmasalar da "kara para"nın yarattığı ekonomik ortam işlerine geliyor. Son aylarda Can Holding'den Ciner'e, Şişecam'a, Koç'a uzanan son operasyonlar da bunun göstergesi.