İran ile ABD arasında 15 Haziran'da Umman'ın başkenti Maskat'ta yapılması beklenen altıncı tur nükleer görüşmeleri iptal edilmişti. Bu süreçte İsrail'in İran'a saldırmasıyla başlayan çatışmaya, ABD de dahil olmuştu.

Nükleer programa ilişkin tartışmalar devam ederken, Donald Trump yönetiminin, İran'a sivil amaçlı enerji üreten bir nükleer program inşa etmesi için 30 milyar dolara kadar yardımda bulunma, yaptırımları hafifletme ve milyarlarca dolarlık kısıtlı İran fonunu serbest bırakmaya yönelik tartışmalar yürüttüğü gündeme geldi.

Tüm bunların, Tahran'ı müzakere masasına geri getirme çabalarının yoğunlaştırıldığı bir girişimin parçası olduğu belirtildi.

'Saldırılar da görüşmeler de devam etti' iddiası

CNN'e konuşan kaynaklar, ABD ve Orta Doğu'daki müttefiklerinin, son iki haftadır İran ve İsrail'de gerçekleşen askeri saldırıların yoğunluğuna rağmen gizli şekilde İran'la görüştüğünü söyledi. Kaynaklar, söz konusu görüşmelerin bu hafta ateşkes anlaşmasının sağlanmasının ardından da devam ettiğini söyledi.

İki kaynak, ABD'nin İran'a yönelik saldırısından bir gün önce, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Körfez ülkelerindeki ortakları arasında Beyaz Saray'da saatlerce süren gizli bir görüşme gerçekleştirildiğini aktardı. 

Habere göre toplantıda, İran'a sivil amaçlı enerji üreten bir nükleer program inşa etmesi için 30 milyar dolara kadar yardımda bulunulması görüşüldü.

Bir yetkili, bahse konu paranın İran'a ABD tarafından iletilmeyeceğini, ABD ile sıkı diplomatik ilişkileri bulunan Körfez ülkeleri tarafından ödenmesinin tercih edildiğini aktardı. ABD'li yetkili, "ABD, İran ile bu görüşmelere öncülük etmeye istekli" dedi ve "Birisinin nükleer programın inşası için ödeme yapması gerekecek, ancak biz bu taahhüdü vermeyeceğiz" diye konuştu.

CNN'in aktardığı taslağa göre, diğer teşvikler arasında İran'a yönelik bazı yaptırımların kaldırılması ve Tahran'ın şu anda serbestçe kullanması yasaklanan yabancı banka hesaplarında bulunan 6 milyar dolara erişmesine izin verilmesi de yer alıyor.

Yetkililer, geçtiğimiz hafta ortaya atılan ve şu anda değerlendirilen bir diğer fikrin de Körfez'deki ABD destekli müttefiklerin, ABD'nin saldırı düzenlediği Fordo nükleer tesisini zenginleştirme dışı programla değiştirmek için ödeme yapması olduğunu bildirdi.

Tartışmalara yakın kaynaklardan biri ise CNN'e yaptığı açıklamada, "Farklı kişiler tarafından ortaya atılan birçok fikir var ve birçoğu yaratıcı olmaya çalışıyor" diye konuştu.

Ne olmuştu?

İran ve İsrail arasındaki çatışmaların 12’inci günü 24 Haziran Salı günü yürürlüğe giren ateşkesin ardından NATO Liderler Zirvesi’nde gazetecilere açıklama yapan Trump, “İran'la müzakerelerin yeniden başlatılmasıyla ‘özellikle’ ilgilenmediğini ancak ABD'li ve İranlı yetkililerin gelecek hafta görüşebileceklerini söyledi. ABD'nin Orta Doğu Temsilcisi Steve Witkoff ise iki ülke arasında doğrudan ve dolaylı iletişim olduğunu belirtmişti.

ABD ile İran arasında altıncı tur görüşmelerin bu ayın başında Umman'da yapılması planlanmış ancak İsrail'in İran'a saldırması üzerine iptal edilmişti. ABD medyasında yer alan haberlere göre Tahran, nükleer programından vazgeçmeyeceğini ısrarla vurgulasa da uzun vadeli "barış için temkinli bir umudun olduğu" belirtilmişti.

Trump, daha önce ateşkesin “çok iyi” gittiğini söyleyerek, İran'ın “bombaya sahip olmayacağını ve zenginleştirme yapmayacağını” söylemişti. Ancak İran nükleer programından vazgeçmeyeceğinin altını çizmişti. İran Meclisi'nin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile işbirliğini askıya alan yasa tasarısını kabul ettiği bildirildi.

Oylama öncesin İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, UAEA'yı ABD'nin, İran'ın nükleer tesislerine gerçekleştirdiği saldırıyı “kınıyormuş gibi yapmayı bile reddettiği” için eleştirmiş ve milletvekillerine yaptığı açıklamada, “İran Atom Enerjisi Örgütü, nükleer tesislerin güvenliği sağlanana ve İran'ın barışçıl nükleer programı daha hızlı bir şekilde ilerleyene kadar UAEA ile iş birliğini askıya alacaktır” demişti.

Kim, ne istiyor?

İran ile ABD arasında devam eden nükleer müzakere sürecinde taraflar şu ana kadar Maskat ve Roma'da 5 tur görüşme gerçekleştirdi.

Görüşmelerde, Tahran'ın uranyum zenginleştirme konusu, iki ülke arasında temel anlaşmazlık noktası olmaya devam ediyor.

İran, nükleer programını atom bombası üretmesine engel olacak şekilde kısıtlama karşılığında yaptırımların kaldırılmasını istiyor.

ABD, İran'a uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen durdurulmasını da içeren bir anlaşma teklifi sunmuştu. İran ise "kırmızı çizgilerini" aşan teklifi kabul etmeyeceğini ve kendi teklifini içeren şekilde ABD'ye bir yanıt hazırladığını bildirmişti.

İran-İsrail Savaşı Dersleri - 2: ABD yalpalıyor mu?