ABD’de yapay zeka sektörünün ihtiyaç duyduğu dev veri merkezlerine karşı farklı bölgelerde yükselen yerel tepkiler, ilk kez ülke çapında ortak bir eyleme dönüştü.

18 Temmuz Cumartesi günü 42 eyalette toplam 142 protesto düzenlendi. Eylemler, veri merkezlerinin hızla ve yerel halkın görüşü alınmadan inşa edilmesine karşı çıkan "Humans First" adlı grup tarafından koordine edildi.

Eylemler, veri merkezlerine yönelik tepkiyi ülke çapında bir araya getiren ilk ortak protesto girişimi oldu.

Protestoların arkasında siyasi olarak muhafazakar çevrelerin etkili olduğu görülse de veri merkezlerine yönelik itirazlar yalnızca bu kesimlerle sınırlı değil. Elektrik fiyatları, su tüketimi, tarım alanlarının kaybı, gürültü, kamu kaynaklarının şirketlere aktarılması ve karar süreçlerindeki şeffaflık eksikliği, farklı siyasi eğilimlerden yerel hareketleri aynı başlık altında buluşturuyor.

Elektriği tüketiyor, suyu kullanıyor, vergiyi ödemiyor

Yapay zeka sistemlerini çalıştıran veri merkezleri, binlerce sunucunun kesintisiz biçimde çalıştırılması ve soğutulması için büyük miktarda elektrik ve su tüketiyor.

Tesislerin kurulacağı bölgelerde yeni enerji santralları ve iletim hatları gündeme gelirken, altyapı yatırımlarının maliyetinin elektrik faturaları üzerinden hanelere ve küçük işletmelere yansıtılacağı endişesi büyüyor.

Yerel topluluklar, şirketlere ucuz elektrik, vergi indirimi ve altyapı desteği sağlanırken maliyetin halka bırakılmasına tepki gösteriyor. Buna karşın teknoloji şirketleri ve veri merkezi sektörünün temsilcileri, yatırımların istihdam yaratacağını ve yerel ekonomileri geliştireceğini savunuyor.

Ancak veri merkezlerinin inşaat aşamasından sonra sınırlı sayıda kalıcı iş yaratması, şirketlerin kamuya sunduğu “kalkınma” vaatlerinin de sorgulanmasına yol açıyor.

Milyarlarca dolarlık projeler durduruldu

Veri merkezlerine karşı mücadele son bir yılda ABD’nin birçok bölgesinde belediye toplantılarının ve yerel seçimlerin önemli gündemlerinden biri haline geldi.

Reuters’ın 16 Temmuz tarihli araştırmasına göre veri merkezlerine yönelik toplumsal tepki, Michigan’dan Virginia’ya kadar çok sayıda bölgede siyasi yöneticiler üzerinde baskı oluşturuyor. Michigan’daki yaklaşık 2 bin 400 nüfuslu Saline Township, 16 milyar dolarlık bir veri merkezi projesi nedeniyle tartışmaların merkezlerinden biri haline geldi.

ABD çapındaki yerel hareketlerin şimdiye kadar yaklaşık 130 milyar dolarlık veri merkezi projesinin gecikmesine ya da iptal edilmesine katkıda bulunduğu belirtiliyor.

New York eyalet yönetimi de enerji şebekesi, su kaynakları ve iklim üzerindeki etkilerin incelenmesi amacıyla büyük ölçekli veri merkezlerinin inşasına bir yıllık ara verdi. Karar, ABD’de eyalet düzeyinde uygulanan ilk kapsamlı veri merkezi moratoryumu oldu.

Kararlar şirketlerle yerel yönetimler arasında alınıyor

Protestocuların temel itirazlarından biri de projelerin onaylanma biçimi.

Veri merkezlerine ilişkin görüşmelerin çoğu zaman teknoloji şirketleri, arazi sahipleri ve yerel yöneticiler arasında gizlilik anlaşmalarıyla yürütüldüğü, bölge halkının projeler kamuoyuna açıklandıktan sonra haberdar olduğu belirtiliyor.

Şirketlerin su ve elektrik tüketimine ilişkin verilerinin ticari sır gerekçesiyle açıklanmaması da tesislerin yaratacağı etkinin ölçülmesini zorlaştırıyor.

Georgia’daki veri merkezi yatırımlarını inceleyen bir araştırma, tesislerin yalnızca enerji ve su açısından değil, arazi kullanımı ve yerel planlama bakımından da yoğun baskı yarattığına dikkat çekiyor. Özellikle aynı bölgede birden fazla veri merkezinin kümelenmesi, belediyelerin su ve elektrik altyapısı üzerindeki yükü daha da artırıyor.

Yapay zekanın görünmeyen altyapısı

Teknoloji tekelleri yapay zekayı çoğu zaman fiziksel dünyadan bağımsız, yalnızca yazılım ve algoritmalardan oluşan bir yenilik olarak sunuyor.

Oysa yapay zeka sistemlerinin arkasında enerji santralları, yüksek gerilim hatları, su şebekeleri, dev sanayi yapıları ve geniş arazilerden oluşan maddi bir altyapı bulunuyor.

Bu altyapının inşa edilmesi için kamu kaynakları ve vergi teşvikleri kullanılırken, enerji ve su üzerindeki baskı toplumun üzerine bırakılıyor. Şirketler yapay zeka yatırımlarından elde edilen kazançları özel mülkiyetlerinde tutarken, yatırımların çevresel ve ekonomik maliyetleri toplumsallaştırılıyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri ve özel haberlerimizi kaçırmayın.