ABD ile Çin arasındaki ekonomik ve teknolojik rekabet, ticaret tarifelerinin ötesine taşınırken, iki ülkenin üst düzey yetkilileri yeni bir müzakere turu için New York'ta bir araya geldi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in bu hafta Washington'da gerçekleştirmesi beklenen zirvenin hazırlıkları kapsamında 20 Eylül'de görüştü. Görüşmelere ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer de katıldı.

Masada gümrük tarifeleri, ticaret ateşkesinin geleceği, kritik mineraller ve giderek iki ülke arasındaki stratejik rekabetin merkezine yerleşen yapay zekâ vardı.

Yapay zekâ artık ticaret masasının da konusu

Görüşmelerin dikkat çeken başlıklarından biri yapay zekâ oldu.

Bessent, ABD ile Çin arasında yapay zekâ konusunda yeni bir diyalog kurulmasını ve ulusal güvenlik açısından önem taşıyan yapay zekâ olaylarının iki ülke arasında bildirilmesini sağlayacak bir mekanizma oluşturulmasını önerdi. ABD tarafı, özellikle yapay zekâ sistemlerinin oluşturabileceği ortak güvenlik riskleri konusunda daha fazla şeffaflık istediğini açıkladı.

Böylece yapay zekâ, iki ülke arasındaki teknoloji rekabetinin yanında doğrudan diplomatik ve güvenlik müzakerelerinin de başlıklarından biri haline geliyor.

Ancak görüşmelerde ABD'nin gelişmiş yapay zekâ çipleri ve yarı iletken üretim ekipmanlarına yönelik ihracat kontrollerinin bu yeni mekanizmanın konusu olmadığı belirtildi. Yani Washington ile Pekin arasındaki teknoloji rekabetinin temel unsurlarından biri olan ileri çipler konusunda mevcut anlaşmazlık sürüyor.

Kritik minerallerde sorun çözülmüş değil

Görüşmelerin bir diğer önemli başlığı kritik mineraller ve nadir toprak elementleri oldu.

Çin, küresel sanayinin özellikle elektronik, otomotiv, enerji ve savunma sektörlerinde ihtiyaç duyduğu çok sayıda kritik mineral ve nadir toprak elementinin işlenmesi ve ihracatında önemli bir konuma sahip. Bu nedenle Pekin'in ihracat kısıtlamaları Washington açısından yalnızca ticari değil, aynı zamanda stratejik bir mesele olarak görülüyor.

ABD tarafı, önceki ticaret ateşkesi kapsamında Çin'in kritik minerallerin tedarikini kolaylaştırma yönünde verdiği taahhütlerin yeterince yerine getirilmediğini savunuyor. Ancak New York görüşmelerinin ardından Bessent ve Greer, kritik minerallerin ABD'ye akışının iyileştirilmesi konusunda bir ilerleme açıklamadı.

Dolayısıyla ticaret savaşının önemli araçlarından biri haline gelen kritik mineraller meselesi, yeni müzakere turunda da çözülemeyen başlıklardan biri olarak kalmış durumda.

Tarifelerde sınırlı bir alan aranıyor

Washington ve Pekin aynı zamanda bazı stratejik olmayan ürünlerde tarifelerin düşürülmesine yönelik daha sınırlı bir çerçeve üzerinde çalışıyor.

ABD Ticaret Temsilcisi Greer, mayıs ayında üzerinde uzlaşılan sürecin işletilmesi için bir “Ticaret Kurulu” oluşturulacağını açıkladı. Burada iki tarafın hassas kabul edilmeyen ve sınırlı sayıdaki ürün grubunda olası tarife indirimlerini değerlendirmesi planlanıyor.

ABD tarafı Çin'den tüketim malları ve düşük teknoloji ürünlerini; Çin'e yönelik ABD ihracatında ise enerji, tarım ürünleri ve tıbbi cihazları olası başlıklar arasında gösterdi.

Ancak görüşmelerin kapsamı, iki ülke arasındaki daha geniş ekonomik ve teknolojik rekabetin sona erdiğine işaret etmiyor.

Ateşkesin süresi de masada

ABD ile Çin arasındaki mevcut ticaret ateşkesinin 10 Kasım'da sona ermesi bekleniyor. Washington ve Pekin'in önündeki temel başlıklardan biri, bu tarihin ardından tarifelerin ve karşılıklı ticaret kısıtlamalarının yeniden sertleşmesini önleyecek bir çerçevenin oluşturulması.

Bu nedenle New York görüşmelerinden kapsamlı bir ticaret anlaşmasından çok, iki ülke arasındaki gerilimin yeni bir tırmanışa dönüşmesini önleyecek sınırlı düzenlemeler çıkması bekleniyor.

Asıl kritik görüşme ise Trump ile Şi Cinping arasında bu hafta Washington'da yapılacak zirve olacak. New York'taki müzakereler, bu zirvede ele alınacak başlıklar için zemin hazırlama niteliği taşıyor.

ABD ile Çin arasındaki rekabet böylece yalnızca “kim daha fazla ihracat yapacak” sorusunun ötesine geçiyor. Yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi, gelişmiş çiplere erişim, kritik minerallerin kontrolü ve stratejik üretim kapasitesi aynı rekabetin birbirine bağlı parçaları haline geliyor.

New York'taki görüşmeler ise bu rekabetin şimdilik kapsamlı bir uzlaşmadan çok, tarafların birbirlerinin ekonomik ve teknolojik kapasitesine bağımlılığını yönetmeye çalıştığı yeni bir pazarlık alanına dönüştüğünü gösteriyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.