Üst düzey ABD ve Çin yetkilileri, geçen hafta ABD Başkan Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında gerçekleşen telefon görüşmesinin ardından nadir toprak mineralleri ve ileri teknoloji konusunda yaşanan ticaret gerginliğini azaltmak amacıyla Londra'da bir araya geldi.

İki taraf, dün başlayan görüşmelerde Mayıs ayında Cenevre'de varılan ve Washington ile Pekin arasındaki gerginliği kısa süreliğine düşüren ve Trump'ın aylardır süren küresel ticaret savaşından etkilenen yatırımcılara rahatlama sağlayan ön ticaret anlaşmasının üzerine inşa etmeyi hedefliyor.

O zamandan beri, yüzde 100'ün üzerindeki tarifelerin çoğunun 90 gün boyunca karşılıklı olarak askıya alınmasına dair yapılan anlaşmayı, her iki taraftan da iğneleyici sözler ve suçlamalar takip etmişti.

Ancak kritik minerallerin akışının yeniden başlatılması konusunda Şi ile geçici bir anlaşmaya vardıktan sonra Trump, geçtiğimiz perşembe günü yaptığı açıklamada, dün başlayan toplantının "çok iyi" geçmesini beklediğini söyledi.

ABD ve Çin heyetlerine kim liderlik ediyor?

Londra'daki ABD heyetine Hazine Bakanı Scott Bessent, Ticaret Bakanı Howard Lutnick ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer başkanlık ediyor. 

Çin heyeti Başbakan Yardımcısı He Lifeng tarafından yönetiliyor.

Geçtiğimiz hafta Şi ve Trump arasındaki görüşmede neler yaşandı?

Dün başlayan görüşme, Trump ve Şi'nin telefonda konuşmasından dört gün sonra gerçekleşti. Bu, Trump'ın 20 Ocak'taki göreve başlamasından bu yana iki liderin ilk doğrudan etkileşimiydi.

Perşembe günü bir saatten uzun süren görüşmenin ardından Trump, görüşmenin ticarete odaklandığını ve her iki ülke için de "çok olumlu bir sonuca" vardığını ifade etti.

Görüşmenin ilk metninde Trump, sosyal medya sitesi Truth Social'da şunları yazdı: "Çin Devlet Başkanı Şi ile yakın zamanda yaptığımız ve üzerinde anlaştığımız Ticaret Anlaşmasının bazı inceliklerini tartıştığımız çok iyi bir telefon görüşmesini yeni tamamladım."

ABD Başkanı, "Artık Nadir Toprak ürünlerinin karmaşıklığıyla ilgili hiçbir soru olmamalı. İlgili ekiplerimiz kısa süre sonra belirlenecek bir yerde bir araya gelecek. Görüşme sırasında Devlet Başkanı Şi, First Lady ve beni Çin'i ziyaret etmeye nazikçe davet etti ve ben de karşılık verdim" diye ekledi.

Çin devlet televizyonuna göre Şi ise, görüşmeden sonra iki ülkenin kazan-kazan sonucu için çabalaması gerektiğini ve diyalog ve iş birliğinin her ikisi için de tek doğru seçenek olduğunu kaydetti.

Son haftalarda, her iki taraf da diğerini Cenevre'de yaptıkları anlaşmayı ihlal etmekle ve gümrük vergilerini önemli ölçüde düşürmeyi amaçlamakla suçlamıştı. Trump, 2 Nisan'da tüm ABD ticaret ortaklarına gümrük vergileri getirdiğini duyurduktan sonra bu anlaşmayı "tamamen sıfırlama" olarak övmüştü.

11 Mayıs'ta Cenevre'de imzalanan geçici "ticaret ateşkesi", ABD'nin Çin ürünlerine uyguladığı gümrük vergilerini yüzde 145'ten yüzde 30'a düşürürken, Pekin ABD ithalatlarına uyguladığı vergileri yüzde 125'ten yüzde 10'a düşürdü.

Anlaşma, her iki tarafa daha kalıcı bir anlaşmaya varmak için üç aylık bir süre vermişti.

ABD ihracat kontrolleri hangi şekillerde rol oynadı?

ABD ile Çin arasında yeniden başlayan gerilim, 12 Mayıs'ta gümrük vergilerini geçici olarak düşürmeyi amaçlayan Cenevre anlaşmasının duyurulmasından sadece bir gün sonra patlak verdi.

ABD Ticaret Bakanlığı, önde gelen bir Çin teknoloji şirketi olan Huawei'nin Ascend yapay zeka çiplerinin kullanımının ABD ihracat kontrollerini ihlal edebileceğini belirten bir kılavuz yayınladı.

Ajans, "dünyanın her yerindeki" şirketleri Huawei tarafından üretilen yapay zeka çiplerini kullanmamaları konusunda uyardı ve bunların yasadışı olarak ABD teknolojisi içerdiğini veya ABD teknolojisiyle yapıldığını iddia etti.

Pekin ise Washington'ın Amerikan teknolojisine erişimi sınırlama hamlesini açıkça eleştirerek, ABD'yi Çin'in son teknoloji yapay zeka çipleri geliştirme yeteneğini engellemeye çalışmakla suçladı.

15 Mayıs'ta Çin Ticaret Bakanlığı sözcüsü He Yongqian, ABD'yi "ihracat kontrol önlemlerini kötüye kullanmakla" suçladı ve Çin'in ticari çıkarlarını korumak için adımlar atacağını ekledi.

Lutnick geçen ay Cenevre'de değildi, ancak dün Londra'da başlayan görüşmelerde baş müzakereciydi. Ticaret Bakanlığı, ABD için ihracat kontrollerini denetliyor ve bazı analistler onun katılımının, konunun her iki taraf için ne kadar merkezi hale geldiğinin bir göstergesi olduğuna inanıyor.

Çin, ABD şirketlerine nadir toprak lisansları veriyor

Trump'ın 2 Nisan'daki tarife duyurusuna yanıt olarak Pekin, 4 Nisan'da altı ağır nadir toprak metalinin ve ilgili mıknatısların tüm ülkelere ihracatını askıya aldı.

Bu hamle, otomobil üreticileri, havacılık üreticileri ve askeri müteahhitlerin merkezinde yer alan küresel tedarik zincirlerini altüst etti.

Çin, yüksek teknoloji uygulamalarının birçoğunda kullanılan kalıcı mıknatısların temel bileşenleri olan dünyadaki nadir toprak minerallerinin yüzde 90'ını üretiyor.

Trump, nadir topraklardan özel olarak bahsetmeden, geçen ay Çin'in ticaret kısıtlamalarına saldırmak için sosyal medyaya yöneldi.

Trump, 30 Mayıs'ta Truth Social'da "Kötü haber şu ki, bazıları için şaşırtıcı olmasa da, Çin BİZİMLE OLAN ANLAŞMASINI TAMAMEN İHLAL ETTİ" diye yazdı.

Ancak, geçen hafta Şi ve Trump'ın telefon görüşmesinden sonra Çin hükümeti, bazı Avrupa şirketleri tarafından da yankılanan ABD endişelerini ele aldığına dair ipuçları verdi.

Çin Ticaret Bakanlığı geçtiğimiz cumartesi günü, hangi ülkelerin söz konusu olduğunu belirtmeden bazı nadir toprak elementlerinin ihracatını onayladığını söyledi.

Şirket, bazı onaylar verdiğini ve "düzenlemelere uyan başvuruların onayını güçlendirmeye devam edeceğini" belirten bir açıklama yayınladı.

Dün, üç büyük ABD otomobil üreticisi General Motors, Ford ve Stellantis'in nadir toprak tedarikçileri, Pekin'den bir avuç ihracat lisansı için izin aldı.

Beyaz Saray'daki Ulusal Ekonomi Konseyi Başkanı Kevin Hassett, önceki gün CBS TV kanalının Face the Nation programında, mümkün olduğunca çok sayıda nadir toprak elementine mümkün olduğunca çabuk erişmek istediğini belirtti.

Hassett, "Cep telefonları ve diğer her şey için hayati önem taşıyan nadir toprak elementlerinin, mıknatısların, tıpkı Nisan ayının başından önce olduğu gibi akmasını istiyoruz ve bunu yavaşlatacak hiçbir teknik ayrıntı istemiyoruz" dedi.

Hangi konularda zorluklar devam ediyor?

Öğrenci vizeleri normalde ticaret görüşmelerinde yer almazdı, ancak ABD'nin Çinli öğrencilerin vizelerini iptal etmeye başlayacağına dair son duyurusu, Washington ile Pekin arasında başka bir çatışma noktası olarak ortaya çıktı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 28 Mayıs'ta Trump yönetiminin Çinli üniversite öğrencilerinin vizelerini "agresif bir şekilde" iptal etmeye başlayacağını açıklamıştı.

Ayrıca ABD'nin Çin ve Hong Kong'dan gelecek tüm vize başvurularının daha sıkı denetlenmesi için vize kriterlerini gözden geçireceğini duyurmuştu.

Çin, Hindistan'dan sonra ABD'deki uluslararası öğrenciler için ikinci büyük ülke. 270 binden fazla Çinli öğrenci 2023-2024 akademik yılında ABD'de eğitim gördü.

Pekin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mao Ning, Washington'ın vizeleri iptal etme kararını eleştirerek bunun Çinli öğrencilerin haklarına "zarar verdiğini" söyledi.

Diğer endişeler, yasadışı fentanil ticaretinden Tayvan'ın statüsüne ve ABD'nin Çin'in devlet tarafından yönetilen ekonomik modeliyle ilgili şikayetlerine kadar ikili ilişkileri zorlamaya devam ediyor.

Yine de Trump'ın jeopolitik blöfleri Çin'in çok ötesine geçiyor. Trump, tüm ABD ticaret ortaklarıyla ilişkileri yeniden şekillendirme sözü verirken, şimdiye kadar yalnızca bir yeni ticaret anlaşmasına vardı: İngiltrere ile.

Trump'ın Çin mallarına uyguladığı ABD tarifelerindeki indirim, uzatmaya karar vermezse Ağustos ayında sona eriyor. Anlaşma sağlanamazsa, Beyaz Saray Trump'ın tarife oranlarını ilk olarak Nisan ayında duyurduğu seviyelere geri getirmeyi planladığını söyledi.