ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack, geçtiğimiz Cuma günü gazetecilere verdiği demeçte, Azerbaycan'la Ermenistan arasında uzun süredir askıda kalan diplomatik müzakereleri ilerletmek amacıyla, ABD'nin iki ülke arasında planlanan ulaşım koridorunu devralmayı önerdiğini aktardı.

Middle East Eye'ın aktardığına göre, Barrack, New York'ta düzenlenen bir brifingde gazetecilere, "32 kilometrelik yol konusunda tartışıyorlar, ancak bu önemsiz bir konu değil. On yıldır sürüncemede kaldı" dedi.

Büyükelçi, "Yani olan şu ki, Amerika devreye giriyor ve 'Tamam, biz devralacağız. 32 kilometrelik yolu bize yüz yıllık bir kira sözleşmesiyle verin, siz de paylaşabilirsiniz' diyor" diye devam etti.

Azerbaycan'ın koridor için koşulları pürüzler yaratıyor

Ermenistan ve Azerbaycan Mart ayında koridor konusunda taslak bir barış anlaşması üzerinde fikir birliğine varmış olsalar da, Bakü anlaşmayı resmen imzalamadan önce birkaç ek koşul üzerinde ısrar etmeye devam ediyor.

Azerbaycan, Erivan'ın anayasasını değiştirerek Azerbaycan topraklarına yapılan atıfları ve diğer koşulları kaldırmasını talep ediyor.

Ana anlaşmazlık noktalarından biri, Azerbaycan'ı Ermenistan toprakları üzerinden kendi toprakları olan Nahçıvan'a bağlayacak olan Zengezur Koridoru olmaya devam ediyor.

Bölgeyi "Syunik" diye adlandıran Erivan yönetimi, "egemen Ermeni toprakları üzerinde saldırgan çağrışımlar" taşıdığını savunarak "Zengezur Koridoru" terimini kullanmayı reddediyor.

Azerbaycan ise koridorun Ermenistan'ın tam kontrolüne verilmemesi konusunda ısrarcı davranarak, Erivan'ın sınırsız erişimi garanti altına alamayacağına dair endişesini dile getiriyor.

Ermenistan da, güzergahın kontrolünün herhangi bir üçüncü tarafa devredilmesine kesinlikle karşı çıkıyor.

32 kilometre uzunluğundaki koridor, Ermenistan ve Azerbaycan arasında kalıcı barışın sağlanmasının önünde hâlâ önemli bir engel olarak görülüyor.

Trump'ın bu planı daha önce dile getirilmişti

Barrack'ın açıklamaları, Trump yönetiminin koridoru tarafsız bir garantör olarak hizmet verecek özel bir ABD ticari operatörü aracılığıyla yönetmeyi teklif ettiğine dair ilk resmi onay oldu.

Carnegie Uluslararası Barış Vakfı tarafından yakın zamanda yayınlanan bir raporda, planın daha önceki bir Avrupa Birliği önerisine dayandığı ve bu önerinin, güzergah boyunca kargo geçişini yönetmek ve izlemekle görevli bir ABD lojistik şirketini görevlendireceği ve verileri tüm taraflarla şeffaf bir şekilde paylaşacağı belirtilmişti.

Raporda, önerinin "Gürcistan'ın ayrılıkçı bölgeleri" denilen noktalardaki uluslararası denetim emsallerinden esinlendiği ve Bakü'nün güçlü ve uzun vadeli güvenlik garantileri talebini karşılarken Erivan'ın koridor üzerindeki egemenliğini korumayı amaçladığı belirtildi.

'Fikri ilk olarak Türkiye önerdi'

Bu arada Türkiye de, Azerbaycanlı yetkililere "İran'ın azalan etkisi" gibi değişen bölgesel dinamikleri hatırlatarak, Bakü'yü sessizce barış anlaşmasını imzalamaya çağırdı.

Müzakerelere aşina bir bölge kaynağı, koridoru yönetecek özel bir şirket fikrini ilk olarak Türkiye'nin önerdiğini ve bunun hem Ermenistan hem de Azerbaycan tarafından onaylandığını belirtti.

Kaynak, "Ancak Ermeni tarafı, şirketin koridorun Nahçıvan tarafında da çalışmasını talep etti ve bu Bakü için kabul edilemezdi" dedi.

Dağlık Karabağ savaşı neden oldu ve sonrasında neler yaşandı?

Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki çatışma, Birleşmiş Milletler tarafından Azerbaycan toprağı olarak tanınan tartışmalı bölgeyi Ermeni güçlerinin ele geçirdiği 1993 Dağlık Karabağ Savaşı'na dayanıyordu.

2020 sonlarında altı hafta süren kanlı bir savaşın ardından Azerbaycan, Dağlık Karabağ'ı geri almak için Eylül 2023'te bir askeri harekât başlatmış ve bu da ateşkes anlaşmasıyla sonuçlanmıştı. Bölgedeki Ermeni nüfusunun çoğu kaçmış ve Ermenistan'ın bölgeyi işgali 1 Ocak 2024'te resmen sonlanmıştı.

Türkiye'nin Ermenistan'la normalleşme süreci de, Azerbaycan ve Ermenistan arasında bir barış anlaşması yapılması olasılığıyla yakından bağlantılı.

Türk yetkililer, Ermenistan'ı, Türkiye'yi Orta Asya'ya doğrudan bağlayacak olan "Orta Koridor"da hayati bir bağlantı noktası olarak görüyor. Türk şirketleri de Ermenistan'daki potansiyel altyapı projelerine katılmak için istekli.

AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz ay Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in hemen ardından Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ı ağırlamıştı. Bu, bir Ermeni liderin Türkiye'ye yaptığı ilk resmi ziyaretti.

Rus etkisinin azalmasında Türkiye'nin rolü ve ABD-İsrail ekseninin kazancı

Rusya’nın Güney Kafkasya’da nüfuzunu kaybetmeye başladığı bu süreçte Türkiye'nin de rolünün olduğuna dair emareleri bu ayın başında soL’dan Can Kuyumcuoğlu yazmıştı.

Ayın başlarında, Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan'ın Zengezur Koridoru konusunda anlaşmaya yakın olduğuna dair hem Azeri hem de Ermeni kaynaklardan iddialar ortaya atılmaya başlanmıştı. Bu, Rusya'nın bölgedeki askeri ve siyasi nüfuzunun neredeyse biteceği anlamına geliyordu.

Güney Kafkasya’daki son gelişmeler, aynı Ortadoğu’da olduğu gibi ABD-İsrail ekseninin çıkarları doğrultusunda ilerlediğini de gösteriyordu.

Suriye’de Beşar Esad’ın düşmesiyle Rusya’nın elini büken, İran’ın da nüfuzunu büyük ölçüde azaltan ABD-İsrail tarafı, burada da sürecin kazananı olma yolunda.

Rusya-Azerbaycan gerilimi sürerken Azerbaycan’da zirve: Erdoğan ve Aliyev Pezeşkiyan’la görüştü