Beyaz Saray’ın, İran’la savaşı sonlandıracak ve daha kapsamlı nükleer müzakerelerin önünü açacak tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya yaklaştığı iddia edildi.

Axios’a konuşan iki ABD’li yetkili ve konu hakkında bilgilendirilen iki kaynak, Washington’ın önümüzdeki 48 saat içinde Tahran’dan bazı kritik başlıklarda yanıt beklediğini söyledi. Kaynaklara göre henüz üzerinde anlaşmaya varılmış bir metin yok ancak taraflar savaşın başlamasından bu yana anlaşmaya en yakın noktada bulunuyor.

Taslak mutabakatın İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine moratoryum ilan etmesini, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları kademeli olarak kaldırmasını ve dünya genelinde dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran fonunun serbest bırakılmasını içerdiği öne sürüldü. Metinde ayrıca Hürmüz Boğazı’ndan geçişe ilişkin kısıtlamaların iki tarafça kaldırılması da yer alıyor.

Ancak mutabakatın birçok maddesinin nihai bir anlaşmaya varılmasına bağlı olacağı, bu nedenle savaşın yeniden başlaması ya da sıcak çatışmanın durmuş göründüğü ancak hiçbir başlığın tam olarak çözülmediği uzun bir belirsizlik döneminin yaşanabileceği kaydedildi.

30 günlük müzakere süreci öngörülüyor

Habere göre 14 maddelik mutabakat zaptı, Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İranlı yetkililer arasında doğrudan ve arabulucular üzerinden müzakere ediliyor.

Taslağın mevcut halinde bölgede savaşın sona erdiğinin ilan edilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın açılması, İran’ın nükleer programının sınırlandırılması ve ABD yaptırımlarının kaldırılması için 30 günlük ayrıntılı müzakere sürecinin başlatılması öngörülüyor.

Bu görüşmelerin İslamabad ya da Cenevre’de yapılabileceği ifade edildi. Bir ABD’li yetkiliye göre İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığına getirdiği kısıtlamalar ve ABD’nin deniz ablukası bu 30 günlük süreçte kademeli olarak kaldırılacak. Müzakerelerin çökmesi halinde ise ABD güçlerinin ablukayı yeniden başlatabileceği ya da askeri harekâtı sürdürebileceği belirtildi.

Uranyum zenginleştirme moratoryumu tartışması

Taslakta en kritik başlıklardan birinin İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ne kadar süreyle ara vereceği olduğu aktarıldı. Üç kaynak moratoryum süresinin en az 12 yıl olacağını söylerken, bir kaynak 15 yılın olası bir uzlaşı noktası olduğunu belirtti.

İran’ın 5 yıllık moratoryum önerdiği, ABD’nin ise 20 yıl talep ettiği öne sürüldü. Washington’ın ayrıca İran’ın zenginleştirme konusunda herhangi bir ihlalde bulunması halinde moratoryum süresinin uzatılmasını sağlayacak bir madde eklemek istediği belirtildi. Sürenin dolmasının ardından İran’ın yüzde 3,67 seviyesinde düşük düzeyli uranyum zenginleştirmesine izin verilebileceği ifade edildi.

Mutabakat kapsamında "İran’ın nükleer silah peşinde olmayacağını ve silahlanmayla bağlantılı faaliyetlerde bulunmayacağını taahhüt etmesi" de bekleniyor. Bir ABD’li yetkiliye göre taraflar, İran’ın yeraltı nükleer tesislerini işletmemesine yönelik bir maddeyi de görüşüyor.

Taslakta ayrıca Birleşmiş Milletler denetçilerine ani denetim yetkisi de dahil olmak üzere güçlendirilmiş bir denetim rejimi öngörülüyor.

Zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması iddiası

Haberde, konu hakkında bilgi sahibi iki kaynağın İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarmayı kabul edebileceğini öne sürdüğü belirtildi. Bu başlık, ABD’nin uzun süredir öncelikleri arasında yer alırken Tahran bugüne kadar böyle bir adımı reddetmişti.

Bir kaynak, tartışılan seçeneklerden birinin söz konusu materyalin ABD’ye taşınması olduğunu söyledi.

Beyaz Saray İran’da bölünme olduğunu düşünüyor

Beyaz Saray’ın İran liderliği içinde görüş ayrılıkları bulunduğunu düşündüğü ve farklı fraksiyonlar arasında uzlaşı sağlamanın zor olabileceğini değerlendirdiği aktarıldı. Bazı ABD’li yetkililerin ise ilk aşama anlaşmanın dahi sağlanabileceği konusunda şüphelerini koruduğu belirtildi.

ABD’li yetkililer, daha önceki müzakere turlarında ve mevcut savaş sırasında da anlaşmaya yakın olunduğu yönünde iyimser açıklamalar yapmış ancak şimdiye kadar sonuç alınamamıştı.

Buna karşın iki ABD’li yetkili, Trump’ın Hürmüz Boğazı’nda duyurduğu yeni operasyondan geri adım atmasının ve kırılgan ateşkesin çökmesini önlemesinin müzakerelerdeki ilerlemeyle bağlantılı olduğunu savundu.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio salı günü yaptığı açıklamada, “Gerçek anlaşmanın bir günde yazılmış olması gerekmiyor” dedi. Sürecin “son derece karmaşık ve teknik” olduğunu belirten Rubio, diplomatik çözüm için İran’ın hangi başlıklarda müzakereye hazır olduğunun ve başlangıçta ne ölçüde taviz verebileceğinin netleşmesi gerektiğini söyledi.

Rubio buna karşın İran’ın bazı üst düzey liderlerini hedef alan sert ifadeler kullanarak, anlaşmaya varılıp varılamayacağının belirsiz olduğunu da dile getirdi.