Karanlık bir depoda, tuvaletin hemen yanı başında, yere çömelmiş bir A101 işçisi, elinde bir tabak yemek, kısa bir mola için nefes almaya çalışıyor. 

Ancak bu molalar bile lüks sayılıyor artık. 

Sosyal medyada son haftalarda gündem olan market çalışanlarının görüntüleri yankı uyandırmıştı: Aşırı yorgunluktan bayılanlar, ağır paletler altında ezilenler, dinlenme hakkı gasp edilenler... A101 emekçileri, soL’a yaşadıkları bu insanlık dışı koşulları anlattı.

Tek başına koca mağaza

Altı yıldır A101’de çalışan bir emekçi, “Kasada duruyorum normalde. Ama bununla da sınırlı kalmıyor. Her şeyi yapıyoruz: Yük taşıma, temizlik, envanter sayımı... Genelde iki-üç kişiyle koca mağazayı çeviriyoruz” diyor. 

Eleman eksikliği, market zincirlerinde çalışan emekçilerin kanayan yarası. Yeni gelenler, yoğun baskı ve düşük ücretler yüzünden birkaç haftada tükenip ayrılıyor. “Bir haftada müdür olanlar var” diyor emekçi, gülerek ama içindeki öfkeyi gizleyemiyor.

'Mola hakkı mı?'

Resmiyette 7,5 saat çalışma, 1,5 saat mola. 

Peki ya gerçekte? 

“Mola mı, o ancak kâğıt üzerinde,” diyor aynı işçi. Tek başına kalan bir işçi, müşterilerle dolup taşan mağazada ne yemek yiyebiliyor ne de nefes alabiliyor. Dinlenme alanı yok, yemekler büroda, bazen tuvaletin yanı başında yeniyor. Evden getirdikleri bir kap yemeği yedikten sonra bulaşığı yıkayacak yer dahi yok diye anlatıyorlar çalıştıkları koşullardan bahsederken. “İnsanca bir ortam yok. Yıkadığın şeyin pis suyunu elinde taşıyıp dışarı döküyorsun. Burada gider yok mesela” diye ekliyor.

Ağır yüklerin altında kadınlar 

Sosyal medyada bir görüntü özellikle dikkat çekmişti: Bir kadın işçi, kolu 90 derece bükülmüş halde ağır bir palet taşıyor. 

“Kadın-erkek fark etmiyor, koca paletleri kaldırıyoruz,” diye söze giriyor A101 emekçisi. İş kazaları sık, ama çoğu kayıtlara geçmiyor. “Sakatlansan ne olacak? Hiçbir güvence yok.” Patron ise, “Beğenmiyorsan kapı orada” diyor. İşçiler, yıllarca emek verse de işten çıkarılma korkusuyla ses çıkaramıyor.

'Sandalyeye oturmak bile lüks'

Çalışma saatleri uzatılmış, molalar 45 dakikaya inmiş. “Zulüm resmen” diyor 14 yıldır sektörde çalışan bir başkası:

“Sandalyeye oturmak bile lüks. Bir kadın çalışanın sandalyede oturduğu için azarlandığını gördüm, şok oldum.” 

Güvenlik önlemleri yok, hırsızlık vakalarında bile işçiler yalnız bırakılıyor. Kasa açıkları, müdür hataları bile işçilere fatura ediliyor. “Tehdit altındayız, huzurumuz yok” diyor her biri sessizce.

'Müşteriler kabahati patronda arasın'

Peki, bu karanlık tabloya karşı ne yapılabilir? 

Emekçiler tek bir çözümde birleşiyor: Örgütlenme. “Birlikte hareket etmezsek bu sorunlar çözülmez” diyorlar. Sendika fikri, işverenlerin korkulu rüyası. “Büyük market zincirleri sendika istemiyor, çünkü işlerine gelmez” Ancak işçiler, işsizlik korkusuyla sessiz kalmaya devam ederse, sorunlar da devam edecek gibi görünüyor. 

A101 gibi dev bir holdingin, Turgut Aydın Holding’in bu koşulları dayatması, emekçilerde haklı olarak öfke yaratıyor. “Kendime bu muameleyi layık görmüyorum” diyor ve ekliyorlar: “Herkes insanca yaşamayı hak eder.” 

"Ama bir şey daha" diyor bir diğeri sohbetimizin bitmesine yakın. 

Sigarasını söndürürken söze başlıyor. "Kasada beş dakika gecikince 'Baksana kasaya kardeşim' diyen müşteriler var ya. Hani senin benim gibi emekçi olanlar. Yoksa ne işi var zaten ucuz malın satıldığı bu mağazalarda. İşte onlar bize değil. Patrona kızsın. O patronlar da az yesin daha fazla personel alsın. Yetişemediğimiz işlerin kabahatlisi biz değiliz. Kaldıramıyoruz artık. Ne işi, ne bu yükü, ne duyduğumuz hakaretleri" diyor son olarak. 

Her birinin görüşü bu işlerin böyle gitmeyeceği. Gün sonunda nasıl bir mücadelede vereceklerini ise konuşmaya devam ediyorlar söyleşimiz biterken 

Market çalışanları yorgunluktan bayılırken A101 mesai saatlerini uzattı