Zonguldak'ın Kilimli ilçesindeki bir maden ocağında dün meydana gelen göçükte iki işçinin cansız bedenine ulaşılırken, bir işçi ise yaralı olarak kurtarıldı. Yaşamını yitiren madencilerden Veysel Oruçoğlu 46, Ziya Kiret ise 60 yaşındaydı. 

Haklı olarak yurttaşların da aklına "60 yaşındaki birinin madende ne işi var" sorusu geldi. 

Ancak aslında madende çalışan emekliler ülkenin bir gerçeği. 

Bu durum hem emekli maaşıyla geçinemeyen yurttaşların geçim umudu hem de sigorta masraflarını ucuza getirmek isteyen patronların fırsat kolladığı bir alan olarak öne çıkıyor.

soL, madende çalışan emeklilerle yaşadıkları sorunları ve geçim sıkıntısını konuştu.

Emekli maaşı yetmeyince: Yerin altındaki zorlu mesai

Nuri* amca 67 yaşında ve emekli. 

Sözlerine "Emekli maaşım 21 bin TL oldu son zamlarla birlikte" diyerek başlıyor. Bu maaşın geçinmeye yetmediği herkesin malumu. Kilimli'de kiraların 20-25 bin bandında olduğunu söylüyor Nuri amca, azıcık ilçe merkezinden uzaklaşınca kiralar düşüyor ama "o evler taa dağın başında" diyor.

Nuri amca, yıllarca esnaflık yapmış, zaman zaman marangoz atölyelerinde çalışmış. Emekli olunca da ek iş arayışına girmiş, madenciliği bulmuş. Kazancıyla ilgili, "Günlük yevmiyemiz 1900 lira ile 2200 lira arasında değişiyor. 2200 alanlarımız şanslı" diyor. 

Kilimli'de kaçak madenlerde çalışıyor. 

Durumu, "Sayısı eskisi gibi değil kaçak madenlerin tabii ama var sonuçta" diye tarif ediyor. 

67 yaşında olduğu için görece daha hafif işlerde çalışıyormuş. 

Görece daha hafif denilse de başka mesleklerle kıyaslandığında yine de ağır işler. Çalışma şeklini, "Biz artık usta sayılıyoruz bu işte. Domuz bağı atıyorum. Atılan bağları kontrol ediyorum. Biraz usta başı gibi düşünebilirsin" diye anlatıyor.

Patronun işine geliyor

Konuştuğumuz diğer isim Mehmet* ise 59 yaşında ve madenden emekli. 

Mehmet, "Emekli olduğu halde çalışanların çoğu madenden emekli değil. TTK'dan emekli olanların sayısı daha da az. Burada emekli maaş yelpazesi çok geniş. Farklı farklı türler var emeklilik mevzusunda. Mesela sigorta girişleri 'yeraltı çalışanı' farklı emeklilik maaşı alıyor, yer üstü alışanı farklı alıyor. Eğer tüm bunlar devletten emekli ise farklı, özelde ise farklı" ifadelerini kullanıyor. 

"Madende çalışıp emekli olanlar bir tür denetim, ustabaşı gibi işlerde çalışıyor. Mesela buralarda nezaret sistemi var. Yaşça büyük bir madenci sorun olursa girer içeri, nezaret eder. Ölen abimiz de nezaretçiydi. Ama işte yaş maş dinlemiyor bu iş. Muhtaç olan giriyor yerin altına. Yaşarken de öyle zaten ölünce zaten öyle" 

Mehmet'in anlattıklarına göre yelpaze çok geniş. 60 bin TL emekli maaşı alan da var, 19 bin TL alan da. 

20 yıl güneş yüzü görmeden çalışan işçi eğer devletten emekliyse yüksek maaş alıyor. Zaten devlet de bu üzerindeki yükü atmak için her geçen gün sektörü biraz daha özelleştiriyor. Bu durumun patronların da hesabına geldiğini ifade ediyor Mehmet:

"Sonuçta patronlar emeklilere sigorta primi ödemiyor. Şu an benim çalıştığım yer kaçak maden değil. Zaten kaçak madenlerde çalışan sayısı kalabalık olmuyor. 3 kişi 5 kişi çalışıyor. Şartlar daha ağır, olanaklar daha ilkel. Ama özel firmalar özellikle ve özellikle emekli olanları tercih ediyor. Çünkü sigorta pirimi ödemiyorlar. Yarın bir gün hastalansa şirketin üstüne yük olmuyor. Kılçıksız maaş veriyor, gerisine karışmıyorlar. Mesela bizim firmada çalışanların, abartmayayım ama yüzde 40, hadi bilemedin yüzde 30'u çalışan emeklilerden."

'İşyeri hekimi tamam derse sorun yok'

Mehmet, işyeri hekiminin olur verdiği herkesin madende çalışabileceğini ifade ediyor. Şartları ise "Özel bir sorunu yoksa, zatüre falan sorunu yaşamadıysa, şeker falan böyle çalışmaya aşırı etki eden sorunlar yaşamıyorsa ne bileyim işte gözü görüyorsa vs işyeri hekimi de 'olur' verirse eğer madende çalışabiliyoruz" diye anlatıyor.

Madende yer altında çalışan bir işçi, eğer 7200 gün, kabaca 20 yıl çalıştıysa dilediği yaşta emekli olabiliyor. İşte tam bu noktada özel ya da kaçak madenler devreye giriyor. Ancak piyasanın ucuz iş gücünü daha çok maden dışındaki alanlardan emekli olmuş, ortalama 20 bin TL maaş alan ve geçinemeyenler oluşturuyor.

'Maden ocakları işçilerimize mezar olmaya devam ediyor'

Yaşanan olaya Türkiye Komünist Partisi Zonguldak İl Örgütü yaptığı açıklamayla tepki gösterdi, kentin hafızasına dair önemli bir hatırlatmada bulundu.

TKP Zonguldak İl Örgütü'nün yaptığı açıklamada "Bu kokuşmuş düzende patronlar kârına kâr katmaya devam ederken maden ocakları işçilerimize mezar olmaya devam ediyor" ifadelerine yer verildi. 

"Ülkemizde sadece 2025 yılında 61 maden işçisi, güvencesiz ve denetimsiz çalışma koşullarına bağlı olarak, patronlar daha çok kazansın diye hayatını kaybetti. Üstelik bu yalnızca kayıtlara geçen ölümler, bir de kaçak madenlerde kaybettiklerimiz, kaydı tutulmayan emekçiler var. Kaybettiğimiz işçilerin sayısını bile tespit edemediğimiz vahşi bir düzende yaşıyoruz" ifadelerine yer verilen açıklamada şöyle denildi:

Biz Zonguldak'ı tanıyoruz. Düzen unutmuş olabilir ama bu kent örgütlü hareket edince neler yapabilir biliyoruz. Halkımız örgütlenince bu cinayetler nasıl engellenir, madenciler hakkını nasıl alır biliyoruz. 

Ağaçtan düşen madenciler...

Madende çalışan emekliler bir iş kazasında ölünce ya da yaralanınca ülke gündemine giriyor. Bir de hiç giremeyenler var; kaçak madende çalışırken yaşamını yitirenler. 

Onların çoğu yaralandıkları yerlerden çıkarılıp bir ağacın kenarına bırakılıyor, "Madende olmadı kaza, ağaçtan düştü" diyebilmek için.

Nuri bu durumu, "Herkes az biraz bilir, herkes az biraz susar. Yoksa ambulansla gelen genç de biliyor üzerinde kömür lekesi olan 'güya ağaçtan düşen' birinin ne yaptığını" sözleriyle doğruluyor. 

Kaçak madenlerde iş kazasında ölenler ise kayıtlara farklı işleniyor çoğu zaman. O yüzden kayıtlarda sadece özel şirketlerde çalışanları görebiliyoruz. Emeğin ve emekçinin alın terinin değersizleştiği bir düzlemde bu haberleri almaya devam edeceğiz gibi görünüyor.

*Madende çalışan emeklilerin isimleri çalıştıkları şirkette ya da kaçak madenlerde sorun yaşamamaları adına değiştirilmiştir.