Ana içeriğe atla

Home

soL Haber'de reklam yok, sadece haber var. Bunu birlikte sürdürüyoruz. Abone olarak desteğinizi gösterin.

Yükleniyor...

5 Ekim 1789'daki Ekmek Ayaklanması'ndan bugünlere kalan...

Kadınlar olarak içinde yaşadığımız sömürüye dayalı düzenin değişmesini istiyorsak tarih boyunca yaptığımızı yapmalı ve mücadelede ön saflarında yerimizi daha güçlü bir şekilde almalıyız.

Haber Merkezi

Yayın Tarihi: 05.10.2021 , 12:27 Güncelleme Tarihi: 22.01.2025 , 10:54

Arya Yiğit - Üsküdar Kadın Dayanışma Komitesi

Bundan 232 yıl önceki tarihsel bir olay bugüne nasıl bir miras devreder? Bu yazının cevabını aradığı soru bu. Yazının bir amacı da önemli bir tarihsel olay vesilesiyle kadınların toplumsal olarak oynadıkları kilit rollere işaret etmek.

1789 herkesin yeni bir çağın başlangıcı olarak bildiği Fransız Devrimi’nin gerçekleştiği yıl. Devrimin fitilini ateşleyen en önemli olaylardan birisiyse bir kadın ayaklanması olan 5 Ekim Ekmek Ayaklanması. Yani 1789’da Bastille Hapishane Baskını’ndan kısa bir süre sonra kadınların Versay Sarayı’na kitlesel yürüyüşünün gerçekleştiği gün...

Fransız halkının yıllardır süren açlığı ve yoksulluğu, ülkenin siyasal sorunları ile kesiştiğinde 14 Temmuz 1789 günü Bastille Hapishanesi Baskını gerçekleşmişti. Bu hapishanenin neyi temsil ettiği ve halkın neden buraya yöneldiğini anladığımızda, kadınların Versay Sarayı’na doğru öfkeli yürüyüşlerini de anlamak kolaylaşıyor.

5 Ekim 1789’da, ev halkının karnını doyurmak için bir parça küflü ekmek bile alamayan binlerce Parisli kadın, bir silah deposunu bastıktan hemen sonra handedanın yaşadığı Versay Sarayı’na doğru öfkeli adımlarla yürüyüşe geçti. Emekçi halkın açlık nedeniyle, burjuvazinin yüksek vergiler nedeniyle giderek büyüyen öfkesi, gücünü tanrıdan aldığı söylenen kraliyet ailesini nihayet yeryüzüne indirecek güce ulaştığında ise tarihin lokomotifi iyice hızlanmıştı.

Artı değerin ortaya çıkması ve toplumsal iş bölümünde kadının bir üretici güç olmaktan ziyade bir üretim aracına indirgenmesi ile birlikte kadın emeğinin sömürüsü giderek derinleşti. Kadın çocuk doğurmaktan, onu büyütmekten, ev işlerinden ve evdeki işçiyi sonraki iş gününe hazırlamaktan başka bir toplumsal sorumluluğu olmayan bir nevi köle durumuna geldi. Ancak gündelik yaşamda görünmez olan, ev dışında toplumsal ve siyasal alanda söz hakkı bile olmayan kadınlar, büyük direnişlerde ve devrimci dönemlerde çoğu zaman en etkili sözü söyleyen ve ilk eyleme geçenler oldular. Mücadele içinde tarihte bir nesne değil, özne olduğunun farkına vararak giderek hem toplum için hem de kendileri için daha fazlasını istemeye başladılar. 5 Ekim 1789’da gerçekleşen Ekmek Ayaklanmasında da bunu açık bir biçimde görüyoruz. Monarşiye kafa tutan, ellerinden alınanı ve daha fazlası olan haklarını almak için yürüyüşe geçen kadınlar, sadece Fransız Devrimi’nin fitilini çekmekle kalmadı, kadınların eşit yurttaşlık mücadelesinin koşullarını bizzat kendileri yarattılar.

Kollontay, Marksizm ve Cinsel Devrim adlı kitabında “yeni kadın”ı hayatının ev işleri yapmakla tüketilmesine izin vermeyen, kendisini kocasının malı olarak gören gerici zihniyete karşı isyan bayrağını açan, yaşam hakkı ve erkeklerle eşit bir konumda var olabilmek için aktif siyasal yaşama katılan, siyasette kendi yaşamı için kendisi konuşan kadın olarak niteler. Ülkesinde sosyalist devrimine giden yolda önemli kadrolardan biri olan Kollontay, Sovyetler Birliği kurulduktan sonra kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesinin önemli isimlerinden biri olmaya devam etti. Devrimden sonra bizzat kurulmasına öncülük ettiği SBKP’nin kadın çalışma kolu olan Jenotyel, Özbek kadınlarının bir şölen halinde meydanda çarşaflarını yakmaları ve özgürlük yolunda önemli bir adım atmalarını sağlayan değişime öncülük etmişti. Tarihteki bu kısacık eylem, kadının dış görünüşüne dair karar almasının çok ötesinde bir anlam taşımaktadır. Kadının kendisini toplumda nasıl var etmek istediğine karar verme konusunda cesaret kazanmasında etkili olmuştur. “Yeni kadın” toplumsal hayattaki edilgen konumundan çıkıp hayata müdahale eder hale gelmiştir. Bugünkü kadın mücadelesinin amacı da tam olarak bu değil midir?

Elbette kendi topraklarımızda da bu tür deneyimlere tanıklık ettik. Cumhuriyetin kurulması ile birlikte kadınların elde ettikleri kazanımları ve kadınların kuruluş döneminde aldıkları sorumlulukları, ilerleyen yıllarda Türkiye’de kadın mücadelesinin sınıfsal bir zemine taşınması iradesi izledi. 1977’de kurulan İlerici Kadınlar Derneği, Türkiye’nin birçok ilinde ve bölgesinde örgütlenmeyi başarırken bugünün emekçi kadın mücadelesi için bir deneyim birikimi yarattı.

Sınıf mücadelesinin ülkemizde ve dünyada zayıfladığı dönemde ise kimlik mücadelesinden ibaret ve düzen karşıtlığı barındırmayan bir tarz kendine büyüme zemini buldu. Eşitlik talepleri yerini liberalizmin “farklı kesimlerin duyarlılıklarına dikkat etme uyarıları” ile muğlak ve hatta gericiliği destekleyen bir özgürlük anlayışına bıraktı. Kız kardeşlik anlayışı, farklı sınıflardan kadınların çıkarlarının aslında farklı olduğu gerçeğini silikleştirmek için kullanıldı. Oysa Mario Antoniette ile aç olan çocuklarına bir parça ekmek için isyana kalkışan devrimci Fransız kadınlarının kardeşliği ne kadar inandırıcı olabilirdi? Ya da pandemi dönemi yalısından “evde kalın” çağrısı yapan Güler Sabancı ile onun şirketlerinde gittikçe uzayan işgünü, ağırlaşan çalışma koşulları ve hak gaspları ile çalışan kadın emekçinin kardeşliği? Sokak röportajlarında dinlediğimiz “açız, çocuklarımı doyuramıyorum” diye feryat eden kadın ile “porsiyonlarınızı küçültün”, “ mangoyu kurutup saklayın” diye tasarruf çağrısı yapan Emine Erdoğan’ı kardeş saymak mümkün mü?

Kitlesel halk hareketlerinin, egemenlerin kararlarını iptal ettirebileceğinin örneğini tarihte birçok defa gördük. Mücadelenin geri çekildiği, meydanların gericilere ve sağcılara terk edildiği dönemlerde haklarımızın nasıl gasp edildiğine de şahidiz. Kadınlar olarak içinde yaşadığımız sömürüye dayalı düzenin değişmesini istiyorsak tarih boyunca yaptığımızı yapmalı ve mücadelede ön saflarında yerimizi daha güçlü bir şekilde almalıyız.

“Geliyoruz zincirleri kıra kıra hey,
Patronların da, gericilerin de kafasına vura vura hey!”

soL YZ Beta, soL’un geliştirdiği ve soL arşiviyle çalışan bir yapay zeka robotudur. Kullanımı, soL abonelerine açıktır.