Eskişehir Küllüoba Höyüğü’nde süren arkeolojik kazılarda bulunan ve Erken Tunç Çağı’na tarihlenen 5 bin yıllık ekmek, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin öncülüğünde yeniden üretildi. 

2024 yılında Küllüoba Kazı Başkanı Prof. Dr. Murat Türkteki’nin yürüttüğü çalışmalarda, bir evin eşik kısmında tüp formunda korunmuş ekmek parçasına ulaşıldı.

Prof. Dr. Türkteki, yapılan mikroskobik analizlerde ekmeğin “gernik buğdayı” adı verilen ve günümüzde nadiren üretilen bir buğday türünden yapıldığını, içinde ayrıca mercimek kalıntılarına rastlandığını belirtti. Ekmek, 150 derecenin üzerinde pişirilmiş, yanmış ve ardından evin eşiğine gömülmüş halde bulundu. Bu özelliklerin, ekmeğin günümüze kadar ulaşmasını sağladığı düşünülüyor.

'Formunu koruyan ilk örnek'

Prof. Dr. Türkteki, bulunan ekmeğin pişirilmiş, mayalanmış ve biçimini koruyarak günümüze ulaşmış ilk örnek olduğunu vurgulayarak, şunları söyledi:

“Ekmeğin kalınlığı 2,5 cm, çapı 12,5 cm. Arka kısmında bitki kalıntıları olan fitolitlere rastladık. Bu, o dönemde ekmeğin yaprak üzerine konularak mayalandığını gösteriyor. Ekmek, tüp şeklinde, iri taneli ve düşük glütenli. Yandığı için günümüze ulaştı. Gernik buğdayının ağırlığı oldukça fazla. O dönem bazalt taşlarla zor şartlarda öğütülmüş.”

'Küllüoba Ekmeği bu toprakların en eski lezzeti'

5 bin yıllık ekmeğin keşif ve yeniden üretim sürecini soL'a anlatan Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce, kazı ekibinin elde ettiği bilimsel verilerle yola çıkılarak yapılan ekmeğin, Uluslararası Müzeler Günü kapsamında yeniden üretildiğini belirtti. Ünlüce, kazı başkanı Prof. Dr. Türkteki ile birlikte ekmeğin tadına baktıklarını ve “doğal, glisemik indeksi düşük, oldukça lezzetli” olduğunu söyledi.

Yapılan araştırmaları ve arkeolojik çalışmaları yakından takip ettiklerini ifade eden Ünlüce, şöyle konuştu:

“Küllüoba kazısında bulunan bu ekmek, Anadolu’da pişirilmiş ve formunu koruyan en eski ekmek. Hem arkeoloji hem gastronomi açısından çok kıymetli. Bu mirası halkımıza ulaştırmak istedik. Belediyemize ait üretici marketlerinde ve Halk Ekmek büfelerinde Küllüoba Ekmeği satışa sunuldu. Eskişehir halkının gösterdiği ilgiden çok memnunuz.”

'Glüten oranı düşük, doyurucu ve sağlıklı'

Yapılan laboratuvar analizlerinde, ekmeğin glüten oranının ve glisemik indeksinin düşük olduğu, ayrıca lutein gibi antioksidan maddelerce zengin olduğu saptandı. Bu özellikleriyle ekmek, günümüzün sağlıklı beslenme değerleri açısından önemli veriler taşıyor.

Gernik buğdayının üretimini yaygınlaştırmak istediklerini belirten Ünlüce, bu buğdayın az su isteyen, kuru tarıma uygun bir tür olduğunu vurguladı:

“İklim krizi ile mücadele kapsamında kırsalda kuru tarımı teşvik eden projeler yürütüyorduk. Şimdi Gernik buğdayını yeniden üretmek üzere harekete geçtik. Böylece hem sürdürülebilir tarımı destekliyoruz hem de 5 bin yıllık mirası geleceğe taşıyoruz.”

'Küllüoba Ekmeği sadece bir gıda değil, bir miras'

Çalışmalara dair değerlendirmeler yapan Ünlüce, Küllüoba Ekmeği’nin sadece bir yiyecek olmadığını, dayanışmayı, paylaşmayı ve tarihi belleği simgelediğini söyledi. Ekmeği aynı tarifle üretmenin Eskişehir’in tarihiyle kurduğu bağı güçlendirdiğini ifade eden Ünlüce, şöyle dedi:

“Bu ekmek, bu toprağın bize sunduğu bir hediye. Sosyal destekler kapsamında ihtiyaç sahiplerine de ulaştırıyoruz. Eskişehirlilerin bu mirasa sahip çıkması bizi çok mutlu etti. Küllüoba Ekmeği, bilimle, tarih bilinciyle ve halkçı bir yaklaşımla hayata geçirdiğimiz bir proje. Bu yönüyle yalnızca Eskişehir değil, tüm Türkiye için bir ilk."

Küllüoba: Anadolu’nun en eski yerleşimlerinden

Eskişehir'in Seyitgazi ilçesine bağlı Yenikent köyü yakınlarında bulunan Küllüoba Höyüğü, Anadolu’nun bilinen en eski yerleşim alanlarından biri olarak kabul ediliyor. 

Kazılar 1996 yılından bu yana devam ediyor. 

Höyükte bugüne dek birçok yapı kalıntısı, çanak çömlek, mezar yapısı ve arkeolojik veri elde edildi. 2024 yılında bulunan bu ekmek ise kazının bugüne dek en dikkat çekici buluntularından biri olarak kayda geçti.