Bağışıklık sistemimiz, her gün bizi binlerce zararlı mikroptan koruyan güçlü bir savunma mekanizmasıdır. Ancak bu sistem bazen o kadar güçlü davranır ki, kendi organlarımıza da saldırma riski doğar. Bilim insanları uzun süre bu dengeyi yalnızca “merkezi tolerans” adı verilen bir süreçle, yani zararlı hücrelerin timusta (göğüs kemiği arkasındaki bir organ) ortadan kaldırılmasıyla sağlandığını düşünüyordu. 2025 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, işte bu dengeyi nasıl koruduğumuzu aydınlatan üç bilim insanına verildi: Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell ve Shimon Sakaguchi.

Bu üç araştırmacı, bağışıklık sisteminin kendimize zarar vermesini engelleyen “düzenleyici T hücrelerini” (regülatör T hücreleri) keşfederek tıpta çığır açtı. Bu hücreler, adeta bağışıklık ordusunun güvenlik görevlileri gibi çalışıyor; gerektiğinde savaş açıyor, ama yanlış hedeflere saldırmamaları için de sistemi sürekli denetliyorlar.

Nobel Komitesi Başkanı Olle Kämpe, bu keşiflerin “bağışıklık sisteminin nasıl çalıştığını ve neden hepimizin otoimmün hastalıklara yakalanmadığını anlamamızda belirleyici olduğunu” söylüyor.

Bağışıklık toleransı üzerine çalışmalar 1990’ların ortasında başladı. Shimon Sakaguchi, 1995’te dönemin bilimsel anlayışına ters düşen bir keşif yaptı: Bağışıklık sisteminin yalnızca zararlı hücreleri ortadan kaldırarak değil, ayrıca özel bir hücre grubuyla kendi kendini denetlediğini gösterdi. Bu, daha önce bilinmeyen “düzenleyici T hücreleri”nin tanımlanması anlamına geliyordu.

Ardından Mary Brunkow ve Fred Ramsdell, 2001 yılında otoimmün hastalıklara yatkın bir fare türü üzerinde çalışırken bu mekanizmanın genetik temelini buldular. Bu farelerde, Foxp3 adını verdikleri bir gende mutasyon olduğunu keşfettiler. Aynı genin insanlarda bozulması da IPEX sendromu adı verilen ağır bir otoimmün hastalığa yol açıyordu.

İki yıl sonra Sakaguchi, bu iki keşfi birbirine bağladı: Foxp3 geninin, düzenleyici T hücrelerinin gelişimini yönlendirdiğini kanıtladı. Böylece bağışıklık sisteminin kendi dokularımıza neden genellikle saldırmadığı sorusuna yanıt bulunmuş oldu.
Bu buluşlar, otoimmün hastalıklar, kanser ve organ nakilleri gibi alanlarda yeni tedavi yaklaşımlarının önünü açtı. Bugün birçok klinik çalışma, bu mekanizmayı hedef alan tedavilerin geliştirilmesi üzerine yürütülüyor.

Kısacası, 2025 Nobel Tıp Ödülü sahipleri sayesinde artık biliyoruz ki: Bağışıklık sistemimizin de frenleri var ve bu frenler bizi kendi savunmamızdan koruyor.

Nobel Tıp Ödülü, 2025 Nobel Ödülleri'nin açıklanan ilk ödülü oldu. Geri kalan kategorilerdeki ödüller de bu hafta içinde sırayla açıklanacak. Nobel Ödülleri, İsveç'in Karolinska Enstitüsü'nün Nobel Meclisi tarafından veriliyor. Nobel Ödüllerinin bu yılki toplam değeri 11 milyon İsveç Kronu.