16 Mayıs 1916 tarihinde, Britanyalı diplomat Mark Sykes ile Fransız diplomat François Georges-Picot, Osmanlı Ortadoğusu'nu emperyalistler arasında paylaştıran gizli bir anlaşmaya imza atmıştı.

Anlaşmayla bugünkü Türkiye'nin güney bölgesinden Lübnan'a, Halep'ten Musul'a kadar uzanan bölge Fransa'ya; Akabe'den Basra Körfezi'ne kadar uzanan bölge ise Britanya'ya veriliyordu.

Peki bu gizli paylaşım anlaşması, dünya kamuoyuna kimler tarafından ve nasıl açıklanmıştı?

6-7 Kasım'da, Bolşeviklerin öncülüğündeki işçi sınıfının iktidarı ele geçirmesinin ardından, Çarlık tarafından yapılan tüm gizli anlaşmalar dünyaya duyurulmuştu.

Anlaşma imzalandıktan 556 gün sonra, 23 Kasım 1917 tarihinde, İzvestiya ve Pravda gazetelerinde emperyalist paylaşım planı ayrıntılarıyla yayımlandı. Üç gün sonra, The Manchester Guardian da anlaşmayı yayımlıyor ve İngilizce konuşan dünya emperyalist planlardan haberdar oluyordu.

Haber

Sykes-Picot'nun 100. yılında Mustafa Türkeş'le söyleşi

Bolşevikler ayrıca, Çarlık Rusyası'nın İstanbul ve Boğazlar hakkında yaptığı gizli müzakereleri de deşifre ediyordu.

Yayımlanan anlaşma, İttifak Devletleri açısından büyük bir utanç kaynağıydı. Çünkü anlaşma, 1915'te Mekke Emiri Şerif Hüseyin'e verilen Arap Krallığı ve 1917'de Filistin'de Yahudilere verilen "anayurt" sözleriyle açıkça ihtilah içindeydi. Yanı sıra, emperyalistlerin Osmanlı'yı bölme planları ilk kez bu kadar açık bir biçimde dünya kamuoyunun gündemine giriyordu.

Anlaşmanın yayımlanmasının ardından, 1918 yılında Britanya ve Fransa, Suriye ve Mezopotamya'da "yerli" hükümet ve yönetimlerin kurulmasını destekleyeceklerini açıklamak zorunda kalıyorlardı.

Yine, Milletler Cemiyeti tarafından oluşturulan "manda" sistemleri, Sykes-Picot'nun önüne geçiyordu -her ne kadar, manda sistemleri gizli anlaşma ile uyumlu olsa da.

Britanya ve Fransa, 20. yüzyıl boyunca benzer gizli anlaşmalara yine imza atmışlardı. Bunun en bilinen örneği, 1956 yılında İsrail'i de yanlarına alarak, Cemal Abdül Nasır ve Süveyş Kanalı'nın millileştirilmesine karşı girişilen gizli operasyondu.

Operasyon, ABD ve Sovyetler Birliği'nin uyguladığı baskı nedeniyle, başarıya ulaşamadı.