Tek hücreli bir mantar olan maya olmasa ne ekmek yiyebilir, ne şarap ne de bira içebilirdik.

Ama mayalar tek bir tür değil. Hem ekmek ve şarap, hem de ale tipi biraların üretiminde Saccharomyces cerevisiae adlı, ekmek mayası da denen tür kullanılıyor. Ama ülkemizde de yaygın olan pilsen / lager tipi biraların üretiminde hibrit bir maya türü kullanılıyor.

Bu hibrit, ekmek mayası ile Saccharomyces eubayanus adlı bir başka maya türünün çaprazlanmasından doğmuş. İlginç olan bu hibrit doğada yaşamıyor, yalnızca bira üretiminde kullanıyor. Yani tamamen ıslah edilmiş ve insana bağımlı bir tür.  

Ekmek mayasının doğada yayılımı biliniyor. Ama hibrit mayanın diğer atası olan S. eubayanus'ın yabani ortamda nerede bulunduğu pek bilinmiyordu.

S. eubayanus 2011 yılında ilk defa Güney Amerika'da bulunmuş. Daha sonraki çalışmalar da Asya'dan Avusturalya'ya kadar farklı kıtalarda, toprak, yaprak ve ağaç kabuğu gibi ortamlarda S. eubayanus'un izlerini bulmuşlar. 2015 yılında da genomu dizilenip yayınlanmış.

Yeni yayımlanan bir makale S. eubayanus'un dünya çapında genetik çeşitliliğini inceleyerek bu maya türünün tarihine ışık tutuyor.

Yazarlar, farklı bölgelerdeki popülasyonlar arasında en yüksek genetik çeşitlilik Güney Amerika'nın güney popülasyonlarında (Patagonya'da) bulmuşlar. Bu da bu türün ilk evrildiği bölgenin Güney Amerika olduğunu ima ediyor. S. eubayanus daha sonra Asya'ya ulaşmış. Bunun nasıl gerçekleştiği bilinmiyor, ama yazarlar kıtalar arası seyahatlerden çok önce gerçekleştiğini tahmin ediyorlar.

Ayrıca yazarlar, doğada bugün yaşayan S. eubayanus popülasyonlarından hiçbirinin, hibrit pilsen mayasının atasına çok yakın olmadığını belirtiyorlar. Bunun sebebi, daha bu popülasyonun tespit edilememiş olması ya da yokolmuş olması olabilir.

Eski Mısır'da bira yapımını gösteren biblolar (Vikipedi). İlk defa Orta Doğu'da binlerce yıl önce üretilmeye başlanan bira, zamanla Avrupa ve tüm Dünya'ya yayıldı. Bu süreçte başta şerbetçiotu eklenmesi olmak üzere farklı üretim yöntemleri geliştirildi. 

Bu arada araştırmacılar yeni hibrit türleri yaratarak bira tadı çeşitliliğini artırmayı hedefliyorlar. 

Not: Türkçe'de yoğurt üretiminde yani süt fermentasyonunda kullanılan mikroplara da "maya" diyoruz. Oysa yoğurt mayaları aslında mantar (ökaryot) değil, bakteriler (prokaryot). Evrimsel olarak mayalar bize bakterilerden çok çok daha yakın. 

Kaynak: Peris vd, 2016, PLoS Genetics, "Complex Ancestries of Lager-Brewing Hybrids Were Shaped by Standing Variation in the Wild Yeast Saccharomyces eubayanus", http://dx.doi.org/10.1371/journal.pgen.1006155

https://twitter.com/Bilim_soL

https://www.facebook.com/BilimsoL/