Canlılarda bulunan yumuşak dokular, genellikle hızla bozulma gösterir. Bu nedenle, yapılan kazı çalışmalarında çoğunlukla kemik gibi sert dokulara rastlanır. Özellikle milyonlarca yıl toprak altında kalmış canlı kalıntılarının yumuşak dokularına ulaşmak bir hayli zor. Söz konusu beyin dokusu olduğunda korunma derecesi diğer yumuşak dokulara göre daha da zorlaşıyor.

Yumuşak dokuların korunması mineralleşme ile oluyor. Dokuda bulunan bazı elementlerin, toprakta bulunan başka elementlerle yer değiştirerek daha sert ve korunaklı bir yapı sağlaması, yumuşak doku fosillerinin milyonlarca yıl korunmasına olanak sağlayabiliyor.

Bexhill adı verilen, Iguanodontian dinozor ailesine ait bireyin beyin fosili de bu şekilde korunmuş ve şu ana kadar bilinen karasal canlılara ait ilk beyin fosili ünvanını taşıyor.

Haberimizin konusu olan iguanodontian beyin fosili, esasen 2004 yılında Sussex’te bir fosil avcısı tarafından bulundu. Fosil üzerindeki çalışmalar devam ederken, makalenin ilk yazarı Profesör Martin Brasier 2014 yılında hayatını kaybetti. Daha sonra devam eden çalışma nihayetinde geçtiğimiz günlerde Londra Jeoloji Topluluğunun özel yayınıyla dünya bilim camiasına duyuruldu.

Araştırıcılara göre, dinozor şans eseri, çok düşük oranda oksijen içeren ve yüksek oranda asit özelliği gösteren bir su havzasına gömüldü. Bu da mineralizasyonun hızla gerçekleşmesini sağlayarak, fosili günümüze kadar korudu.

Bilim insanları, taramalı elektron mikroskobu kullanarak beyinin yapısını, kan damarlarına kadar ortaya çıkarmayı başardı. Dinozorların bugün yaşayan evrimsel akrabaları olan timsah ve kuşlarla karşılaştırıldığında, beyin fosilinin bu canlılarla benzerlik gösterdiği gözlendi.

Peki ya davranış özellikleri?

Bexhill’in beyni, dinozorların davranış biçimine dair de veriler sunuyor. Davranışsal karmaşıklık, önbeyinin gelişkinliği ve beyin boyutunun vücut boyutuna oranıyla tahmin edilebiliyor. Şimdiye kadar yapılan çalışmalar, bazı dinozor türlerinin görece büyük beyne ve gelişmiş önbeyne sahip olduğunu, dolayısıyla sosyal yaşam gibi daha karmaşık davranış özellikleri gösterebileceğini düşündürüyor.

Bexhill’in beyni de gelişmiş bir önbeyne sahip. Bu da sosyal yaşam gibi karmaşık davranış ve bazı lokomotor becerileri gösterebildiğini düşündürüyor. Ayrıca, beyin-vücut oranı bilinen diğer dinozorlara göre oldukça büyük. Ancak araştırıcılar yine de ihtiyatlı. Bu oranın, fosilleşme sırasında dokularda meydana gelen çökme sonucu yüzey alanının artmasıyla ilişkili olduğunu düşünüyorlar. Yine de tüm veriler bir araya getirildiğinde, Bexhill’in “zeki dinozorlar” arasında olduğunu söyleyebiliriz. En azından, davranışları bugünkü timsah akrabalarından daha az karmaşık değildi.

Kaynak:

https://www.sciencedaily.com/releases/2016/10/161027175858.htm

Brasier, Martin D., et al. "Remarkable preservation of brain tissues in an Early Cretaceous iguanodontian dinosaur." (2016).