Sivil havacılığın kontrolsüz ve hızlı büyüme göstermesi, havayolu şirketleri arasındaki rekabetin artması ve buna bağlı olarak çalışma koşullarının giderek kötüleşmesi anlamına geliyor. Gözle görülür büyümeye karşın, teknik altyapı yönünden yetersizlikler ve bunun yol açtığı kazalar ve kötü çalışma koşulları, etkisini sivil havacılığın her alanında gösteriyor. Sivil havacılıkta, kontrol etme, denetleme ve otorite konumunda olan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün (SHGM), havacılık alanın dışından birçok kadro barındırması, özel havacılık şirketlerini denetleme ve kontrol etme konusunda yetersiz kalması, özel havacılık şirketlerinin “özgürce” davranmasına imkan tanıyor.

Sendikasız çalışmak köleleştiriyor
Özel havacılık şirketlerindeki çalışma koşulları, skandalları, yolcular ile personelin güvenliğini hiçe sayan uygulamaları ve AKP hükümetinin kadrolaşmalarıyla sıkça gündeme gelen Türk Hava Yolları’nın (THY) oldukça gerisinde kalıyor. Bu noktada THY’de sendikanın varlığı büyük önem taşıyor. Özel havacılık şirketlerinde sendikalı bir işçinin çalışması dahi söz konusu olamıyor. THY uçucularının sendikalı olmaları, ücretlere ve çalışma saatlerine de yansıyor. THY pilotlarının sendikal mücadeleyle kazandıkları ve Sivil Havacılık Talimatlarına da yansıyan görev-çalışma sürelerine ilişkin haklar, özel havacılık şirketlerinin “rekabeti” olumsuz etkilediği gerekçesiyle tepkisine neden oluyor. Fakat THY, sendikal mücadeleyle kazanılan hakları keyfi gerekçelerle sekteye uğratıyor. SHGM’ nin özel havacılık şirketlerinde var olan kötü çalışma koşullarını denetlememesi ve özel şirketlerin çıkarına uygulamalar izlemesi, THY’nin kazanılmış sendikal hakları uygulamamasına ve çalışma koşullarını daha da kötüleştirmesine fırsat tanıyor.

Özel havacılık şirketlerinde iş güvencesinin yok denecek kadar az olması hukuki alanda da çeşitli sorunları beraberinde getiriyor. Özel havacılık şirketinde çalışan bir işçi, işten çıkarılması durumunda, THY’de çalışan sendikalı bir işçinin aksine, iş mahkemesine başvuramıyor. Bu nedenle, işe geri dönme durumu da ortadan kalkıyor.

Sendikal örgütlülük olmayınca...
Görüşlerine başvurduğumuz Gökkuşağı Hareketi Sözcüsü Kaptan Pilot Bahadır Altan sendikanın ağırlığının diğer özel havacılık sektörlerinde görülmemesini bir sorun olarak değerlendirdi. Sorunun sendikaların işçi örgütlenmesinden uzak bir anlayış içerisinde olması olarak ifade eden Altan, bu durumun sendika üyesi çalışanların mücadelesine de zarar verdiğini vurguladı.

İnsan hayatı hiçe sayılıyor
SHGM yönetmeliklerinde “Uçucu ekip uçuş görev ve dinlenme süreleri uygulama esasları talimatı” nın ( SHT- 6A. 50) ikinci kısmında ‘süre sınırlamalarına’ ilişkin bölümünde, “Günlük uçuş görev süresi 14 saat, haftalık 56 saattir. Uçuş süresi aylık 110, üç aylık 300, yıllık 1000 saati geçemez.” ifadesi yer almasına rağmen, aylık limit THY için 180 saat, özel şirketler için 210 saat oluyor. THY uçucuları haftada 30 saat uçuş görevi yaparken, özel havacılık şirketlerinde 36 saat uçuyor. Pilotların yıllık izin süresi THY’de 1 ay, diğer özel şirketlerde 12 gün oluyor. Yazın izin kullanmak ise pek mümkün olmuyor.

SHT- 6A. 50, on ikinci maddesinde, “Uçucu ekipler, eğer bilinen bir yorgunluk durumu varsa veya uçuş görev süresinin uzatılması durumunda, kendilerini uçuş emniyetinin sağlanması hususunda elverişli hissetmiyorlarsa, uçuş faaliyetine devam edemez” şeklinde ifade edilmesine rağmen, uçuşa çıkamayacağını belirten uçuş ekipleri işten çıkarılma tehlikesi ile karşı karşıya kalıyor. İşten çıkarılma korkusuyla çoğu havacılık çalışanları zor çalışma şartlarını kabul etmek zorunda kalıyor. Bu durum kazaların meydana gelmesinde önemli bir rol oynuyor.

Özel havacılık şirketleri ile karşılaştırıldığında THY daha avantajlı gibi görülse de, uluslar arası alanda kabul gören 110 saatlik azami uçuş süresi açıkça THY tarafından ihlal ediliyor. Yönetmeliklere göre, azami limitlerin kullanılabilmesi için olağanüstü şartların olması gerekmesine rağmen, THY ve diğer havacılık şirketleri uluslar arası ölçekte kabul edilen 110 saatlik azami uçuş süresini, uçuş güvenliğini yok sayarak ve uçuçuların haklarını gasp ederek kullanmaya devam ediyor. Bunun yanı sıra, THY’nin uçak sayılarını ve uçuş noktalarını arttırma hamlelerine karşın, personel sayısı aynı kalıyor. Bu durum havayolları personeli açısından çalışma saatlerinin daha fazla artması anlamına geliyor ve kazalara zemin hazırlıyor. Türkiye’de 1974 yılından bugüne (36 yılda) ulusal havayolu şirketlerinin 13 büyük kaza yapmış olması durumun vahametini gösteriyor. 36 yılda gerçekleşen 13 kazanın son 7 yılda gerçekleşmiş olması Türkiye’de şu anda var olan THY ve diğer özel havacılık şirketlerinin insan hayatının hiçe sayılmasındaki rolünü açıkça gösteriyor.

Daha az eleman, daha fazla iş
Yer hizmetleri, kabin memurluğu alanında çalışma koşulları denetimsizlik ve az işçi fazla kar mantığıyla birlikte endişe verici boyutlara ulaşıyor. Gökkuşağı Hareketi Sözcüsü Pilot Bahadır Altan yer hizmetleri alanında işletme ruhsatı alan sivil havacılık sektörlerinin daha az elemanla daha fazla saat çalıştırma yoluna gittiğini ifade ederek, “Bir kişi üç kişinin yaptığı işi yapıyor. Aynı kişi hem servis işlerinden sorumlu oluyor aynı zamanda yer hizmetlerinde yardımcı oluyor. Bir kişinin dört, beş görevi oluyor. Böyle olunca hatalar artıyor. Yer kazaları meydana geliyor.” şeklinde konuştu. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün bu tarz işçi çalıştıran havacılık şirketlerine ceza uygulayabileceğini belirten Altan, SHGM’ nin denetim yapmayarak özel şirketlerin çıkarına bir anlayış içerisinde olduğunu ifade etti.

Sivil havacılığın denetimsiz bir büyüme içinde olması ile birlikte plansız uçak alımları ciddi bir tehlike barındırıyor. Buna bağlı olarak ortaya çıkan yorgunluk, çeşitli psikolojik rahatsızlıklar gibi etmenlerin, uçak kazalarında büyük bir pay sahibi olduğu belirtiliyor.

Ücretler şirketten şirkete değişiyor
THY tarafından açıklanan rakamlar şirkette ortalama pilot ücretinin aylık 12 bin TL düzeyinde olduğunu gösteriyor. Pilot maaşları kıdem ve mesailerle birlikte 22 bin TL’ye kadar yükselebiliyor. Özel sektörde ise ortalama pilot maaşı 10 bin TL düzeyinde. THY’nin verileri ortalama hostes ücretinin 3 bin 600 TL olduğunu gösterirken özel şirketlerde ortalama hostes maaşı 1.500-2.000 TL arasında değişiyor.

THY’ de teknisyen 4.000 TL, kabin memuru 3.000 TL, yer hizmetlerinde çalışan bir işçi brüt olarak 2.700 TL maaş alıyor. Özel havacılık şirketlerinde bu rakamlar, şirketlerin kendi belirlediği maaş tutarlarına göre değişiyor. THY’de ücretler özel havacılık sektörüne göre fazla olsa da, kötü çalışma koşulları ve uzun süre çalışmadan doğan yorgunluk gibi faktörler ciddi boyutlara ulaşıyor.

Hande Gülen (soL)